Teelt verduurzamen samen met Farm Frites

Rudi Cammaert en zijn dochter Dominique maken plannen voor het nieuwe seizoen. Op hun 85 hectare grote akkerbouwbedrijf in het Zeeuwse Schoondijke telen ze aardappelen, bieten, granen, graszaad, luzerne, kapucijners en bruine bonen. Waarschijnlijk komt in 2026 vlas terug in het bouwplan. De telers kijken breed naar verduurzaming en vinden daarbij steeds vaker afnemers aan hun zijde.

Dominique Cammaert merkt in haar dagelijks werk als onderzoeker bij Delphy dat de nieuwe manier van telen gestoeld is op 'alles op groen houden'. 'Bij onze proeven hebben we nog maar één chemische proef en de rest draait om biostimulanten. Je zou kunnen zeggen dat we in het nieuwe telen niet wachten op een stresssituatie, maar dat we proberen die voor te zijn.'

De focus verschuift dus van problemen repareren naar problemen voorkomen. 'Wanneer we met adviseurs coachingsdagen houden, dan gaat het veel over plantenfysiologie. We kijken meer naar de plant zelf, naar wat die nodig heeft', vertelt de onderzoeker.

In het Farm Frites Future Farming Program werkt de fritesproducent samen met telers, ketenpartners en adviesbureau Boerenverstand aan verduurzaming van de aardappelteelt. Het programma ondersteunt telers in de transitie naar regeneratieve landbouw met kennis, praktijkervaring en financiële middelen. Kritische prestatie-indicatoren (KPI)-scores maken voortgang en verbeterkansen inzichtelijk.

Voor Farm Frites is het belangrijk om ook op de lange termijn te kunnen blijven rekenen op voldoende aardappelen van goede kwaliteit. Naast verduurzamingseisen van de overheid ziet het bedrijf zelf het belang van bodemgezondheid, waterbeschikbaarheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Samen met telers zet het in op maatregelen die bijdragen aan een weerbaarder teeltsysteem en meer stabiliteit in opbrengst en kwaliteit.

Bij de familie Cammaert zijn fritesaardappelen deel van het grote geheel. Het effect van maatregelen meten, vergelijken en waarderen doen deze telers met de integrale indicatoren van de Biodiversiteitsmonitor (BMA) van Brancheorganisatie Akkerbouw. De focus ligt dan niet alleen op aardappelen, maar je kunt over het geheel inzichtelijk maken hoe een bedrijf presteert.

Voor de Zeeuwse telers betekent het gebruik van de BMA dat ze werken met KPI's. Relatief eenvoudige, objectief meetbare indicatoren van de teelt en het bodembeheer maken het mogelijk om de verduurzaming te kwantificeren. Het percentage bodembedekking is bijvoorbeeld op basis van satellietbeelden te volgen. Uit de Gecombineerde opgave halen de telers het percentage rustgewassen en de gewasdiversiteit en andere cijfers uit de teeltregistratie.

'We werken de laatste jaren aan meer bodembedekking; we hebben nog maar 12,5 hectare zwart en de rest gaat groen de winter door', licht Rudi Cammaert toe. De effectieve aanvoer van organische stof is een ander punt waar hij net een tandje bij kan zetten, bijvoorbeeld door een bewuste keuze voor organische mest, compost of het verhakselen van stro.

Verbeterplan

Uitgaande van de nulmeting kunnen de akkerbouwers een verbeterplan maken. De eerste score toont waar de ruimte zit en welke maatregelen het meeste effect kunnen hebben. Aan het eind van het seizoen volgt een berekening van de score en een bonus die kan oplopen tot maximaal 500 euro per hectare. Gemiddeld zal dat neerkomen op de helft van dat bedrag.

Meedoen aan het Future Farming Program geeft meer inzicht in wat je doet, vindt Cammaert. 'Denk aan meer begrip van de processen in de bodem. We verdiepen ons in wat nodig is voor een goede opbrengst. De plant heeft de bodem nodig en andersom. Dat laatste zijn we in de afgelopen jaren weleens vergeten.'

Essentiële bijdrage

Dominique Cammaert: 'Eerst gingen we de bodem voeden. Nu doen we het weer voor bodem en plant. Er is een belangrijke interactie tussen de bodem en de plant. We telen de groenbemesters als een gewas. In oktober begint de teelt van het volgende gewas.' Die essentiële bijdrage van de voeding die de plant aan de bodem geeft, komt in de volgende teelten terug.

Het bouwplan is circulair. Rudi Cammaert stelt dat voor de bemesting van het gewas al veel profijt zit in de voorvruchten en groenbemesters. 'Wat betreft gewasbescherming is nog meer te bereiken en te verbeteren. Als je met de inzet van waarschuwingssystemen zeven keer een dag later kunt komen, heb je al een bespuiting bespaard. Met goede rassen is nog wat te winnen. Ik kies voor een vroeger ras. Het liefst heb ik op 1 oktober de schuur dicht.'

Rassenkeuze beperkt

Vroeger oogsten is minder risico op slechte oogstomstandigheden en bodemverdichting. De keuze in fritesgeschikte aardappelrassen is daarbij beperkt, omdat Farm Frites voor afnemers wil blijven rekenen op aardappelen met een goede en constante bakkwaliteit. Die afnemers, bijvoorbeeld fastfoodketens, zijn kritisch op kwaliteit.

Toch voorziet de fritesproducent dat robuustere rassen op het menu komen, omdat in de keten steeds meer waarde wordt gehecht aan een duurzamer en weerbaarder product.

Rudi Cammaert: 'Je kunt vaak met minder stikstof telen. Neem je dat risico? Vaar je op je boerengevoel? Als het zo droog is als afgelopen jaar, dan neemt het gewas de extra mest niet op. Ondanks de droogte was dat seizoen toch boven verwachting goed met mooie opbrengsten.'

'Handelingsperspectief verbeteren met KPI's'

Adviesbureau Boerenverstand begeleidt boeren bij de toepassing van kritische prestatie-indicatoren (KPI's). 'Wij helpen boeren bij het compleet maken van de benodigde dataset en het berekenen van de KPI's', zegt Annelies van Zinderen van dit bureau. 'Goede data leiden tot betrouwbare scores. Omdat telers worden beloond, is goede borging en validatie van de KPI's en van de achterliggende data van belang', legt ze uit.

'Daarnaast is handelingsperspectief een belangrijk thema in de bijeenkomsten met boeren. Samen worden de KPI-scores besproken en gekoppeld aan concrete teeltmaatregelen die verbetering mogelijk maken. Door die koppeling wordt het voor telers eenvoudiger om zowel bedrijfsdoelen als maatschappelijke doelstellingen gericht op te pakken', licht Van Zinderen toe. Doelsturing maakt het mogelijk telers te belonen met behoud van hun ondernemersvrijheid.

Beloningen stapelen

Volgens de adviseur kijken Boerenverstand en alle partners bouwplanbreed naar alle KPI's. 'We kijken naar de integrale set. Voor de boer zou het mooi zijn de beloningen daarmee te kunnen stapelen, omdat er relaties en afwenteling tussen de KPI's zitten. Het is belangrijk om op alle doelen te sturen.'

Van Zinderen hoopt dat de gestapelde beloning uit nog meer private en publieke hoek gaat komen. Beloning kan behalve financieel ook toegang tot grond of uitzonderingen op generiek beleid zijn. 'Dan gaat duurzaam boeren lonen. Het is een mooi initiatief dat Farm Frites dit al doet, naast wat er al kwam uit het provinciale project Zuidwestelijke Delta. We hopen dat meer afnemers, waterschappen, gemeenten of andere partijen volgen.'