'De boeren hebben de onzekerheid aan zichzelf te danken'

Laat ik duidelijk zijn. De overheid heeft fouten gemaakt. Jarenlang zwalkend beleid, steeds weer uitstel en steeds nieuwe beloftes zonder duidelijkheid. Veel agrarisch ondernemers hebben nooit echt geweten waar ze aan toe waren. Dat is kwalijk. En het is ook goed dat dat nu wordt onderzocht. Alleen denk ik dat het onderzoek uiteindelijk niet alleen een oordeel over de overheid zal zijn. Het wordt ook een ongemakkelijke spiegel voor de politieke keuzes die decennialang zijn gemaakt binnen de agrarische sector zelf.

Boeren en tuinders in Nederland hebben lange tijd massaal gestemd op politieke partijen die elke grote verandering in de agrarische sector wisten te blokkeren. Het oude CDA was daarin de vaste waarde. Betrouwbaar en vooral gericht op behoud. Zolang die partij de hakken in het zand zette, leek het alsof de wereld even stil kon blijven staan.

Maar al vanaf de jaren tachtig was duidelijk dat vooral de veehouderij zo niet door kon. De samenleving veranderde. Europa veranderde. De ruimte voor stikstof en natuur werd kleiner. En toch bleef de Nederlandse politiek tijd kopen. Vertragen werd beleid. Dat zie je terug in alles wat daarna kwam. Uitzonderingen, uitstel en akkoorden die sneuvelden zodra het moeilijk werd. Steeds weer de hoop dat het nog een ronde later kon.

Misschien werd het patroon wel het duidelijkst toen het CDA zelf begon in te zien dat het systeem toch echt moest veranderen, bij de voorlaatste verkiezingen. Op dat moment werden ze keihard afgestraft. De stemmen gingen massaal naar de BoerBurgerBeweging (BBB). Opnieuw vanwege de belofte dat het oude nog even kon blijven bestaan. Nog één keer traineren. Nog één keer hopen dat het niet hoeft.

Maar zo werkt een veranderende wereld niet. Je kunt een tijdlang tegen de realiteit duwen, maar uiteindelijk duwt die werkelijkheid terug. En dan een stuk harder. Dus ja, de overheid heeft inderdaad veel uit te leggen. Maar de politieke keuzes van de land- en tuinbouw zelf horen ook bij dit verhaal. Als je jarenlang stemt op partijen die stilstand beloven, dan moet je niet verbaasd zijn als je wakker wordt in een systeem dat juist door die stilstand vastloopt.