Van koeien melken naar mammoetgras telen

Melkveehouders Koos en Jaimy Vos in het Drentse 2e Exloërmond zijn PAS-melder en gooien hun bedrijf drastisch om. Van 390 koeien stappen ze over op mammoetgras. 'Het is voor ons de enige manier om te kunnen houden wat we hebben.'

Van+koeien+melken+naar+mammoetgras+telen
© Harry Tielman

Voor wie de melkveestal van de Drentse maatschap Vos binnenstapt, is het een vreemde ervaring: driekwart van de ligboxen staat leeg. 'We houden noodgedwongen 130 melkkoeien, terwijl we ruimte hebben voor 490. Iedere dag die we melken weet je dat je 1.000 euro achteruit boert', vertelt Koos Vos.

Het verhaal dat Vos en zijn vrouw Jaimy vertellen klinkt veel boeren die als PAS-melder of knelgeval in vergelijkbare omstandigheden zitten waarschijnlijk niet onbekend in de oren. Maar bij het tweetal in de Drentse Veenkoloniën gaat het er wel extreem aan toe. Volgens de melkveehouders heeft het bedrijf in principe ruimte voor 980 dieren; naast de 490 melkkoeien zijn dat ook 302 stuks jongvee en een flink aantal vleesstieren.

Maar het bedrijf is een van de veehouderijen waar milieubeweging MOB haar peilen op heeft gericht. Zij eist van provincie Drenthe dat het bedrijf teruggaat naar de situatie zoals die in 1994 is vergund, 130 melkkoeien dus.

Dat ze je vergunning kunnen afpakken blijft echt schokkend

Jaimy Vos, melkveehouder in 2e Exloërmond

Dat de veehouderij in 2013 een Natuurbeschermingswet (NB)-vergunning voor 980 dieren heeft gekregen die in 2019 is omgezet in een PAS-melding – waarmee de eerder verleende vergunning werd ingetrokken – telt niet. MOB eist handhaving op overschrijding van de aantallen boven de vergunde aantallen van 1994. Iets waar provincie Drenthe naar eigen zeggen overigens niet op ingaat. De rechter bepaalt of moet worden gehandhaafd en de dwangsom moet worden geïnd. Vervolgens moet de provincie dit uitvoeren.

De penibele situatie waarin de Drentse veehouders verkeren heeft hen aan het denken gezet. Procederen willen ze niet. Ook kiezen ze niet voor uitkoop of een procedure naar legalisatie van het beoogde aantal koeien. Ze gaan voor transitie naar een ander bedrijfsmodel.

'Hoe onrechtvaardig het ook klinkt, die dwangsom hangt ons boven het hoofd. En wil je wel tien jaar procederen terwijl de uitkomst onzeker is? Dan is er een kans dat we door die dwangsom alsnog failliet gaan. Dat risico is ons te groot', legt Koos Vos uit.


Moeilijke beslissing

Het is best een moeilijke beslissing geweest, vertellen de twee boeren over de nieuwe weg die ze kiezen. 'Dit is uit nood geboren. Toch geeft het ook weer een drive. Het is voor ons de enige manier om te kunnen houden wat we hebben. Ik ben te veel ondernemer om dan te kiezen voor stoppen', zegt Vos.

Wel is het een keuze die vooral Jaimy Vos als echte koeienliefhebber emotioneel diep raakt, erkent ze: 'Dat dit zomaar kan in Nederland, dat ze je vergunning afpakken, blijft echt schokkend. De ene dag is makkelijker dan de andere, maar met het relatief kleine aantal koeien van nu modderen we alleen maar door.'


Melkveehouders Jaimy en Koos Vos
Melkveehouders Jaimy en Koos Vos © Harry Tielman

De ondernemers kwamen onderweg naar een afspraak in Hoogeveen op het idee de 100 hectare land die achter het bedrijf ligt anders in te zetten dan voor mais, aardappelen en gras. 'We zagen daar een veld olifantsgras en dat zette ons aan het denken', geeft Jaimy Vos aan.

Via via kwamen de melkveehouders in contact met het bedrijf Dutch Plant Force van Hein Stam. Hij vermarkt een doorveredelde vorm van miscanthus, dat onder de naam mammoetgras veel meer CO2 vastlegt en een tot twee keer grotere opbrengst kent dan olifantsgras.


Tekst gaat verder onder kader.

Dutch Plant Force: vraag naar vezelgewas neemt alleen maar toe

Het bedrijf Dutch Plant Force in het Zuid-Hollandse Zoetermeer houdt zich bezig met de ontwikkeling en certificering van mammoetgras. Het gaat om een nieuw ontwikkelde miscanthus-hybridesoort, 'Mammoth', die na vele jaren veredeling in Boskoop is ontstaan. De vermeerdering van de stekken vindt plaats in Noordwijkerhout en het Spaanse Valencia. De planten worden als bewortelde stekken verkocht, waarna na twee jaar opgroei de afnemer jaarlijks 350 euro per hectare aan licentierechten betaalt. 'Mammoth' is superieur aan de bestaande soort Miscanthus giganteus, ook bekend als olifantsgras. Mammoetgras groeit sneller en hoger, heeft witte in plaats van groene vezels en is steriel. Directeur Hein Stam van Dutch Plant Force verwacht dat het gewas zich de komende jaren nog verder ontwikkelt. 'Vergelijk het met de weg die mais heeft afgelegd.' De opbrengstprijzen lopen gelijk op met die van stro, zo'n 135 euro per ton. Gerekend met een productie van tussen de 25 en 40 ton per hectare en de vele toepassingsmogelijkheden biedt de teelt zeker perspectief, stelt Stam. 'De vraag neemt alleen maar toe. In Nederland is ruimte voor zo'n 50.000 hectare.'

Inmiddels ligt er achter de stal van de familie Vos een proefveld met zowel olifantsgras als het grotere broertje mammoetgras. Volgens Koos Vos zit er veel potentieel in de teelt. 'De bouwwereld is ook in transitie naar meer duurzaamheid. Die heeft behoefte aan plantaardige vezels als vervanger van grind in beton. Maar je kunt mammoetgras bijvoorbeeld in het beginstadium van de groei ook voeren aan vee. En omdat het wit is, is het heel geschikt als grondstof voor papier.'

Vos rekent voor dat je met een plant van 60 eurocent per stuk op 1 vierkante meter een opbrengst kunt halen van 3.000 euro per hectare. 'Zo ben je de problemen die de veehouderij nu kent voor. Dan zou ik er als boer gewoon voor gaan.' Wat hem betreft gebeurt dat door een samenwerkingsverband aan te gaan als telers in Noord-Nederland. Daarmee zijn ze in de afzet een gerespecteerde marktpartij en kunnen ze zo nodig samenwerken in de mechanisatie rond de teelt.


Risico spreiden

Om het risico wat te spreiden wil Vos de helft op contract telen en de andere helft vrij afzetten. 'Een belronde langs grotere bouwondernemingen leert dat er volop belangstelling is. Ik kan vandaag nog zo 600 hectare aan vezels wegzetten.'

Vos is vastbesloten de teelt van mammoetgras door te zetten. Toch blijft het volgens de boer zeer wrang wat er nu gebeurt. 'We hebben alles gedaan zoals de wet en politiek ons voorschreef. En nu lossen we ook hun problemen op, maar steunen ze ons tot op heden niet. De situatie is heel bizar.'


Drenthe houdt voet bij stuk rond handhaving PAS-melders

Provincie Drenthe heeft alle verzoeken afgewezen tot handhaving op het ontbreken van een geldende natuurvergunning bij Programma Aanpak Stikstof (PAS)-melders. In totaal heeft Mobilisation for the Environment (MOB) er vijftig ingediend in mei van vorig jaar. De milieuorganisatie heeft aangekondigd in een aantal gevallen beroep aan te tekenen tegen de beslissing van de provincie. Woordvoerder Alies Klomp van de provincie kan niet zeggen welke bedrijven dat zijn. 'Wij doen geen mededelingen over individuele gevallen.' Verder is het zo dat Drenthe momenteel een legalisatietoets uitvoert voor Drentse PAS-melders, zo'n 120 in totaal. 'Daarbij kunnen nog bedrijven van de lijst worden geschrapt.' Volgens de provincie is nog geen stikstofruimte vrijgespeeld voor PAS-melders en andere knelgevallen. 'Wel zijn bedrijven aangekocht. Hoe we die ruimte gaan invullen is nog niet bekend. Dat hangt samen met waar een bedrijf zit en welk bedrijf stikstof aanbiedt', aldus Klomp. Demissionair stikstofminister Christianne van der Wal heeft begin dit jaar aan de Tweede Kamer gemeld dat pas in 2025 stikstofruimte beschikbaar komt voor legalisatie.

Bekijk meer over:

Lees ook

Marktprijzen

Meer marktprijzen

Laatste nieuws

Nieuwste video's

Kennispartners

Meest gelezen

Nieuw op MechanisatieMarkt.nl

Meer advertenties

Vacatures

Weer

  • Dinsdag
    8° / 0°
    5 %
  • Woensdag
    10° / 2°
    5 %
  • Donderdag
    11° / 3°
    20 %
Meer weer