‘Paard wil in stal meer dan een royale box’

Hoe zorg je voor optimaal welzijn van een paard? Tara Kay, onderzoeker Dierwetenschappen bij EquInnoLab, legde de Gids voor Goede Praktijken van de Sectorraad Paarden naast de 37 biologische behoeften van het dier. De resultaten hebben geleid tot een praktisch kader rond vijf welzijnsthema’s.

Contact tussen dieren is enorm belangrijk, stelt onderzoeker Tara Kay.
© Twan Wiermans

Onderzoeker Tara Kay vertelde onlangs over het praktisch kader tijdens het Lentiz en Equestrum Kenniscafé ‘Paardwaardig Huisvestingsmodel’. Ze heeft een model ontwikkeld dat dient als spiegel waarmee paardenhouders hun accommodatie kunnen toetsen aan de biologische behoeften van het dier. ‘Een paard wil in de stal meer dan een royale box.’

Het model is gebaseerd op het Five Domains-model van David Mellor en een naar het paard vertaalde Maslow-behoeftepiramide met 37 behoeften verdeeld over vijf niveaus. Bij welzijn gaat het niet alleen om voorkomen van leed, zoals honger of ziekte, maar ook om het bieden van een dierwaardig bestaan waarin het paard natuurlijk gedrag kan vertonen en positieve ervaringen beleeft.

De Gids voor Goede Praktijken gaat uit van diezelfde behoeften. Specifiek gaat het daarbij om basisbehoeften als voeding en water, veiligheid, sociaal contact, integriteit (natuurlijk gedrag) en cognitieve behoefte. Die laatste behoefte houdt in dat ervoor wordt gezorgd dat het leven van het dier de moeite waard is om te leven. ‘Die basisbehoeften vragen de eerste aandacht. Iedere nieuwe stap heeft pas zin als aan de vorige is voldaan. Zo moet eerst aan de basisbehoefte worden voldaan voordat je nadenkt over een volgende stap', stelt Kay.

Lees ook: Sectorraad komt met nieuwe gids voor paardenwelzijn

Het model geeft daarbij geen waardeoordeel over een huisvestingstype, omdat niet elk systeem overal toepasbaar is. Wel geeft het een aantal aandachtspunten en tips, waarvan hieronder een zestal kort worden besproken. De Gids voor Goede Praktijken beschrijft wat echt nodig is. Door de behoefte van het paard hiernaast te leggen, wordt inzichtelijk wat voor het dier optimaal is.

1. Voldoende vrije beweging

De Gids voor Goede Praktijken houdt een minimale richtlijn aan van een halfuur vrije beweging per dag. Wetenschappelijk onderzoek en instanties als de Dierenbescherming benadrukken echter dat dit onvoldoende is. Zij refereren daarbij naar het evolutionaire verleden van het paard, dat van nature dagelijks tientallen kilometers aflegde.

Wanneer een paard te lang opgesloten wordt, bouwt het fysieke en mentale spanning op. Uit onderzoeken blijkt dat minder dan twee uur vrije beweging per dag significant meer stress en afwijkend gedrag oplevert. Kay: ‘De kans op het ontwikkelen van stereotype gedrag is groter en paarden zijn sneller gefrustreerd. Het structureel verruimen van de vrije beweging is dan ook een van de meest doeltreffende stappen richting beter welzijn.’

2. Sociaal en fysiek contact

Paarden zijn van oorsprong kuddedieren die in de natuur continu in verbinding staan met soortgenoten. Niet alleen voor het gezelschap, maar ook om samen waakzaam te zijn tegen roofdieren. Volledig gesloten stalwanden isoleren het paard en zorgen aantoonbaar voor meer frustratie en stereotype gedragingen.

Volgens de wetenschappelijke literatuur moeten paarden elkaar in de stal niet alleen kunnen zien, maar ook kunnen aanraken om natuurlijk sociaal gedrag, zoals onderlinge vachtverzorging, uit te voeren. Dit hoeft geen ingrijpende verbouwing te vereisen. ‘Een makkelijke oplossing is om een aantal tralies te verwijderen, zodat ze er altijd met de neus doorheen kunnen’, aldus Kay. Het mogelijk maken van dit neuscontact tussen buurpaarden verlaagt het stressniveau in de stal.

3. Relevante stalverrijking

Bij het verrijken van de stalomgeving wordt al snel gedacht aan plastic speelgoed of aan knuffels, maar verrijking heeft pas zin als het aansluit bij de natuurlijke biologie van het paard. Een voersysteem als een hooinet of slowfeeder kan het kauwproces weliswaar waardevol verlengen, maar kan bij een verkeerde uitvoering juist tot fysiologische of mentale klachten leiden. Zo kan een te hoog opgehangen hooinet zorgen voor een eethouding die afwijkt van de natuurlijke houding tijdens het grazen.

‘Het belangrijkste bij verrijking is dat het biologisch relevant is voor het paard’, licht de onderzoeker toe. ‘Je kunt wel een hooinet of hooibal geven, maar als zij gefrustreerd raken door dat hooi uit die gaten te trekken en het alleen maar stress oplevert, dan heeft het juist meer een negatief effect. Goede verrijking ondersteunt het natuurlijke gedrag zonder stress toe te voegen.’

4. Stalgrootte en bodembedekking

Een paard kan pas de noodzakelijke REM-slaap bereiken wanneer het zich fysiek en mentaal veilig genoeg voelt om volledig plat op zijn zij te liggen of met de neus in contact met de grond. Waar in de praktijk vaak de standaardformule van twee keer de stokmaat in het kwadraat wordt aangehouden, adviseert internationale literatuur ruimere afmetingen tot wel tweeënhalf tot vier keer de stokmaat in het kwadraat, vertelde Kay tijdens de bijeenkomst.

In grotere boxen en op comfortabele bodembedekking, zoals stro, komen paarden aantoonbaar beter tot rust, aldus de onderzoeker. ‘Onderzoek laat zien dat in grotere stallen de paarden langer en vaker liggen dan in een kleinere stal. In combinatie met een zachte, schone ondergrond zorgt dit voor een optimale slaap bij het paard. Wel is nog onbekend wat de ideale stalgrootte is.’

5. Avondverlichting, rood licht

Lichtintensiteit en -kleur hebben een directe invloed op het hormonale stelsel en de nachtrust van het paard. Waar praktijkrichtlijnen een verlichting van 100 lux voorschrijven, geeft de wetenschappelijke literatuur aan dat 40 lux reeds volstaat. Het gebruik van witte of blauwe ledlampen in de avond onderdrukt de aanmaak van het slaaphormoon melatonine, waardoor het paard alert blijft en slechter slaapt.

‘Omdat het paardenoog de kleur rood niet goed kan waarnemen en ziet als een geel-grijze tint, biedt rode verlichting tijdens de avondronde uitkomst’, aldus Kay. ‘Stalbeheerders kunnen bij dit licht voeren en controleren zonder het natuurlijke slaap-waakritme te verstoren.’

6. Voorkom menselijke aannames

Stalhouders en paardeneigenaren zijn onbewust vaak geneigd om menselijke gevoelens en behoeften op het dier te projecteren. ‘Een leuk voorbeeld vind ik bijvoorbeeld dekens: vaak als wij het zelf wat koud hebben, zijn we al geneigd om een deken op het paard te leggen. Dierwaardig stalbeheer vraagt om het loslaten van menselijke reflexen en het sturen op de biologische behoeften van het paard.’

Lees ook

Marktprijzen

Meer marktprijzen

Laatste nieuws

Nieuwste video's

Kennispartners

Meest gelezen

Nieuw op MechanisatieMarkt.nl

Meer advertenties

Vacatures

Weer

  • Woensdag
    11° / 6°
    85 %
  • Donderdag
    11° / 7°
    90 %
  • Vrijdag
    8° / 4°
    85 %
Meer weer