Internationaal programma krijgt 44 miljoen euro voor klimaatbestendige gewassen

Het vierjarige onderzoeksprogramma TRITON werkt aan een nieuwe veredelingsaanpak om klimaatbestendige gewassen sneller te ontwikkelen. Daarbij worden AI, computermodellen en gerichte DNA-aanpassing gecombineerd. In eerste instantie wordt de aanpak getest bij mais, rijst en sorghum. Wetenschappers kijken onder meer hoe zaden onder stress kiemen en hoe jonge planten zich vervolgens ontwikkelen.

Volgens de WUR zijn eigenschappen als droogte- en hittetolerantie lastig via conventionele veredeling te verbeteren, omdat daarbij veel verschillende genen betrokken zijn. Onderzoekers willen daarom met AI bepalen welke genen het meest kansrijk zijn. Computermodellen moeten vervolgens voorspellen hoe genen en omgevingsomstandigheden samen de prestaties van een plant beïnvloeden.

Gerichte DNA-aanpassing

Met technieken zoals CRISPR-Cas kan het DNA daarna gericht worden aangepast. De meest veelbelovende plantenlijnen worden uiteindelijk in veldproeven op verschillende continenten getest. ‘Door wereldwijd experts in modellering en moleculaire biologie samen te brengen, kunnen we met gerichte DNA-aanpassing de meest kansrijke genen aanpassen’, zegt Agnieszka Golicz, hoogleraar Plantenveredeling bij WUR en wetenschappelijk leider van TRITON. Volgens haar moeten verbeterde rassen hierdoor uiteindelijk sneller bij telers terechtkomen.

Bijzonder aan het programma is dat ook de behoeften van boeren en andere partijen in de voedselketen als uitgangspunt dienen. TRITON ontwikkelt daarvoor een enquêteplatform op basis van grote taalmodellen. Daarmee willen onderzoekers bij tienduizenden boeren en ketenpartijen achterhalen aan welke gewaseigenschappen behoefte bestaat. Die informatie moet mede bepalen waarop de veredeling zich richt.

Kennis breed beschikbaar

De ontwikkelde kennis en technieken moeten daarnaast breed beschikbaar komen. Het programma werkt onder meer aan vrij toegankelijke datasets, computermodellen en technologie voor gerichte DNA-aanpassing. Daarmee moeten ook kleinere veredelingsbedrijven en onderzoeksorganisaties in lage- en middeninkomenslanden van de ontwikkelingen kunnen profiteren.

Aan TRITON nemen kennisinstellingen uit Europa, Noord-Amerika en Afrika deel, waaronder Universiteit Utrecht, Universiteit van Kopenhagen, Universiteit van Californië - Davis en Kenyatta University. De Gates Foundation en Novo Nordisk Foundation financieren het programma.