Voorlopig geen doorbraak NGT’s in groenten

De open dagen bij de zaadbedrijven in september werden zoals altijd druk bezocht. Er waren noviteiten op het gebied van ziekteresistentie en productie, maar nog geen gewassen die door bijvoorbeeld CRISPR-Cas waren verbeterd. Op 17 juli 2026 heeft het Europees Parlement een nieuwe verordening aangenomen, die meer ruimte biedt voor NGT’s.

De nieuwe regels zijn pas vanaf juli 2028 volledig uitgewerkt. Veredelaars zijn al aan het voorsorteren op deze mogelijkheid. In een rondje langs de grote veredelaars Enza, Bejo, Sakata en KWS spreken we vier vertegenwoordigers.

Zij melden dat ze de technieken voorlopig alleen zullen gebruiken om meer inzicht te krijgen in de erfelijke eigenschappen van de gewassen en de precieze locatie ervan binnen het DNA. Om nieuwe rassen te ontwikkelen met de gewenste eigenschappen, kunnen zij in de toekomst methodes als CRISPR-Cas gebruiken om enkele genen te vervangen of aan te passen.

Veredelaars stellen dat de kosten voor bedrijven met kleine gewassen vaak te hoog zijn. ‘Vanuit Japan is Sakata goed bekend met gmo. Dat betekent ook dat ik niet overtuigd ben van het rendement’, vertelt Basile de Bary, president en CEO van Sakata Vegetables Europe.

‘Zoals wij het zien, zijn ten eerste de kosten van de techniek nu veel te hoog voor kleinere teelten. Niet van de technische handeling op zich, maar van de licentie op de techniek, die in handen is van de Universiteiten van Massachusetts en Harvard. Wereldwijd werken instellingen en bedrijven aan goedkopere technieken, maar die zijn nog niet beschikbaar’, legt De Bary uit.

Eenvoud is illusie

Het lijkt zo eenvoudig: je vervangt één of meerdere genen door betere, bijvoorbeeld resistente genen, en je hebt een beter ras. Maar dat is een illusie, volgens de deskundigen. Victor Segura, hoofd veredeling bladgewassen bij Enza, ziet hoge kosten: ‘Met genomische technieken als CRISPR-Cas kun je nauwkeuriger en sneller een gewenste verandering krijgen. Het is nooit een kwestie van één gen. Alle erfelijke factoren beïnvloeden elkaar.’

Iedere verandering heeft een prijs, benadrukt Segura. ‘Maar om te controleren of die verandering geen andere, ongewilde gevolgen heeft, zul je het gewas toch nog steeds een paar keer moeten planten of zaaien om de werkelijke effecten te zien. Daarmee vervalt een groot deel van de tijdwinst’, geeft hij aan.

‘De eerste gewassen die voor de toepassing van NGT’s in aanmerking komen, zijn bijvoorbeeld baby leaf spinazie. De resistenties daarin worden vaak binnen een aantal jaar doorbroken’, zegt Laurens Kroon, hoofd van de onderzoeksafdeling bij Bejo. ‘Een sneller herstel van die resistentie is cruciaal. Gelukkig is spinazie een snel gewas, waar de generaties en dus de vernieuwing elkaar razendsnel opvolgen.’

Lang niet alle genomische technieken zijn toegestaan
De nieuwe regelgeving over NGT’s houdt zijn beperkingen. Er zijn nu twee categorieën, NGT 1 en NGT 2. In de eerste categorie vallen kleine aanpassingen in bepaalde genen.

Wat anders met klassieke kruisingen kan worden bereikt, kan nu gerichter en sneller worden gedaan door CRISPR-Cas in te zetten. Het zaad of de stek moet daarna als NGT 1 worden aangemerkt, maar vermelding is niet nodig op het eindproduct in de schappen.

Voor bepaalde aanpassingen in de genetica gelden striktere regels. Deze zogenoemde NGT 2-gewassen blijven onder strengere wetgeving vallen. Dit geldt bijvoorbeeld voor gewassen die ongevoelig zijn gemaakt voor bepaalde herbiciden.

Volgens De Bary is het belangrijk om te begrijpen dat deze techniek maar een van de vele veredelingstechnieken is. ‘Voor veredeling blijft tijd de belangrijkste voorwaarde. Genomische technieken gaan niet opeens voor een grote doorbraak zorgen. Uiteindelijk zijn het altijd het weer de kwaliteit van de teler en de grond die voor 99 procent het succes bepalen. Een beter, al dan niet gemodificeerd ras is slechts een van de vele aspecten.’

Alle veredelaars zijn zich bewust van de maatschappelijke onrust rond dit onderwerp. Ze hebben aan de ene kant de behoefte om hun reputatie als betrouwbare partner te bevestigen, maar aan de andere kant zijn zij zich ervan bewust dat genomische technieken als CRISPR-Cas lastig zijn om uit te leggen aan een breed publiek.

In de oplossing van dit dilemma zitten nuanceverschillen. ‘Wij geloven in het hele verhaal vertellen. Met veel informatie zullen we dat vertrouwen kunnen verdienen’, stelt Alessandro Maggioni, hoofd businessunit bij KWS Vegetables.

Markertechniek

Maar KWS focust eerst op het nog beter in kaart brengen van alle erfelijke eigenschappen, vervolgt Maggioni. ‘De markertechniek die bepaalde genen aanduidt, wordt al veel gebruikt.’

De Bary heeft geen illusies over de mate waarin zij de techniek aan het publiek kan uitleggen: ‘Hoe meer je uitlegt, hoe minder ze ervan begrijpen en hoe banger ze worden. Maar zeg nu zelf, hoeveel mensen snappen precies hoe een MRI-scanner werkt of zelfs een vliegtuig? Toch gaan de meesten daar zonder angst in. Dat vertrouwen zullen we in de tijd moeten opbouwen.’

Lees wat we nog meer schreven over veredeling op onze overzichtspagina

‘Enza wil niet vooroplopen in genomische technieken’, aldus Segura. ‘De maatschappelijke acceptatie van onze Europese klanten is nog niet groot. Het publiek begrijpt de techniek niet goed. Dat geldt ook voor degene die de regels moet maken. Onze reputatie als betrouwbaar bedrijf is nu heel goed. Die zetten wij niet op het spel.’

Bejo wil focussen op de voordelen voor de eindconsument. Volgens Kroon is de houdbaarheid van producten in het schap en thuis veilig en eenvoudig te verbeteren met de nieuwe techniek. Andere grote voordelen zijn residuvrije producten. ‘Ik verwacht dat de eindgebruiker deze voordelen ook zal waarderen.’