Focus in veredeling vollegrondsgroenten verschuift naar arbeidsefficiëntie

‘Het is al een hele vooruitgang als sluit- of bloemkool niet meer met de hand gesneden hoeft te worden. Wij zien dat het ook in de vollegrondsgroentesector steeds lastiger is om aan personeel te komen’, zegt John Buijsman, gewasspecialist voor de koolgewassen bij veredelingsbedrijf Rijk Zwaan.

‘Door meer in te zetten op mechanisch oogsten, voorkomen we veel zwaar werk op het land’, vervolgt Buijsman. ‘Als medewerkers van groentebedrijven minder hoeven te bukken of door de zware klei hoeven te lopen, houden ze het langer vol en zijn ze beter te motiveren om dit werk te blijven doen.’

Buijsman geeft samen met zijn collega’s Daan Heidema, gewasspecialist voor onder meer de bladgewassen, en salescoördinator Alex van der Heiden een toelichting op de ontwikkeling in de veredeling van vollegrondsgroenten bij Rijk Zwaan. Zij laten daarbij van de verschillende groentegewassen nieuwe selecties zien op een demoveld dat is aangelegd bij het onlangs geopende veredelingscentrum in het West-Brabantse Heijningen.

Heidema vertelt dat arbeidsefficiëntie als veredelingsdoel steeds belangrijker wordt. Volgens hem gaat het dan niet alleen om arbeidsbesparing, maar meer nog om arbeidsgemak. ‘We merken dat de afnemers deze ontwikkeling toejuichen. In het geval van sla gaat het om de snijderijen.’

In de veredeling kijkt Rijk Zwaan samen met de afnemers naar nieuwe teeltsystemen met selecties die geschikt zijn voor mechanische oogst. ‘Voor de snijderijen betekent het vaak dat zij hun logistiek hierop moeten aanpassen, omdat het geoogste product anders wordt aangevoerd en vraagt om snellere verwerking’, licht Heidema toe.

Op het veld laat Buijsman als voorbeeld een witte kool zien van het nieuwe ras Derbyma RZ. De kool van 2,5 tot 3 kilo die hij omhooghoudt, heeft aan de onderkant een enigszins conische vorm. ‘Het zorgt ervoor dat de hoogte van het mes van de oogstmachine gemakkelijk is in te stellen, waardoor bij het snijden relatief weinig blad verloren gaat. Bij een rondere kool is dat verlies vaak groter.’

Verder is het volgens Buijsman belangrijk dat de kolen onder alle omstandigheden goed recht op de poot blijven staan. Ook als ze doorgroeien tot 4 kilo per stuk.

Mechanisch oogsten van witte kool voor de industriële verwerking, zoals voor zuurkool, is al vrij gangbaar. Voor de versmarkt komt deze ontwikkeling ook op gang. Volgens Buijsman is Derbyma een verse kool met 140 groeidagen en een hoge tripstolerantie, die ook na mechanisch oogsten goed is te bewaren. Vanaf de oogstmachine is het wel van belang dat de kolen handmatig in kisten worden gelegd om beschadigingen te voorkomen.

Ook voor mechanisch oogsten ligt op het demoveld een interessante test met het boerenkoolras Karillo RZ, dat wordt geteeld als maaigewas. Qua teeltmethode is het vergelijkbaar met spinazie. Buijsman: ‘Boerenkool wordt nu veelal handmatig geplukt en dat is behoorlijk arbeidsintensief. Deze planten zijn zo’n tien weken geleden geplant en nu klaar om te maaien.’

Twee tot drie keer maaien

Het is de bedoeling om twee keer te maaien en wellicht zelfs drie keer. ‘Na de eerste maaibeurt houden we een periode van veertig dagen aan voor de hergroei’, legt Buijsman uit.

Voor maaigewassen – dat geldt ook voor sla en andijvie – is het van belang dat de percelen vlak liggen en de plantdiepte egaal is, benadrukken de specialisten. Buijsman noemt het essentieel dat bij boerenkool het groeipunt niet te hoog zit. Als bij het maaien het groeipunt verloren gaat, komt er geen hergroei.

In andijvie wordt volgens Heidema dit jaar al geëxperimenteerd met machinaal snijden. Dit gebeurt met een schijf en is net als maaiboerenkool vergelijkbaar met het oogsten van spinazie. ‘Wij testen verschillende plantafstanden, variërend van traditioneel 75.000 planten per hectare tot zo’n 300.000.’

Bij andijvie is het belangrijk om goed boven de pit te snijden, zodat de verwerkers geen onnodig werk hebben. ‘Verder zoeken we rassen die niet gevoelig zijn voor doorschieten’, aldus Heidema.

Op het demoveld van Rijk Zwaan wordt in botersla, bindsla, eikenblad en ook ijsbergsla getest met hoge plantdichtheden en de mogelijkheid van machinaal snijden of maaien. Heidema wijst op veldjes waar de plantaantallen oplopen tot meer dan 400.000 per hectare en groen- en roodgekleurde slasoorten door elkaar staan.

‘Wij willen met telers en verwerkers overleggen hoe we verder kunnen met automatiseren. Het past bij onze rol als veredelaar dat we meedenken over nieuwe teeltsystemen en daar rassen voor ontwikkelen’, stelt de gewasspecialist.

Voor de verbetering van de arbeidsefficiëntie ligt bij prei de aandacht in de veredeling vooral op een vlottere verwerking. Van der Heiden vertelt op het demoveld met nieuwe rassen dat prei voor Rijk Zwaan een relatief nieuw gewas is. Voor prei is volgens hem een hoge tripstolerantie van grote meerwaarde, omdat dan minder aangetast blad hoeft te worden verwijderd.

‘De basis voor deze tolerantie is de gewasvitaliteit. We zoeken rassen die stressbestendig zijn en goed groeien, ook als de omstandigheden niet optimaal zijn. Verder is de afpelbaarheid ofwel het verwijderen van de buitenste bladeren een belangrijke eigenschap’, geeft Van der Heiden aan. Hij demonstreert met een mes dat van het nieuwe ras Sastruga RZ de pasgeoogste prei vlot is te verwerken tot leverbaar product.

Combinatie van oude en nieuwe resistentie tegen bladluis
In nieuwe selecties voor diverse slasoorten combineert Rijk Zwaan de oude (NrO) en nieuwe resistentie (Nr1) tegen de Nasonovia-bladluis. De eerste dateert van halverwege de jaren negentig. Na een doorbraak in 2011 lukte het veredelaars een aantal jaren later om een nieuwe resistentie in te kruisen. ‘Met het verdwijnen van Movento zijn echter meer doorbraken te verwachten’, stelt slaspecialist Daan Heidema. ‘In de veredeling zullen we hierop alert moeten blijven en dus blijven zoeken naar nieuwe resistentiebronnen in wilde slasoorten.’

Heidema vertelt dat voor ijsbergsla twee rassen met dubbele resistentie inmiddels commercieel beschikbaar zijn, te weten Friendlinas RZ en Happinas RZ, en dat er voor volgend jaar nog drie rassen in de pijplijn zitten. ‘Ook voor bijvoorbeeld Lollo bionda, bindsla, bataviasla en rode eikenbladsla verwachten we op niet al te lange termijn de eerste rassen met dubbele resistentie te kunnen introduceren.’