Terwijl Frankrijk klaagt, oogst Nederlandse wijnbouwer met een glimlach

‘Pak deze fiets maar’, zegt Sico de Moel bij zijn woonhuis in een wat rommelig gebied aan de rand van Alkmaar. Hoewel een deel van zijn wijngaard aan zijn huis grenst, vertelt hij zijn verhaal liever een stuk verderop in het nieuwste en grootste perceel van Wijndomein Bergen. Het fietstochtje leidt langs een speeltuin uit grootmoeders tijd, over een onverhard pad voorbij enkele tiny houses, omzeilt twee hekken en gaat via een betonnen bruggetje over een sloot naar een door bomen, bosschages en sloten omzoomde wijngaard.

Hier is de ontwikkeling van het wijndomein goed te zien. Achterin staan de wijnranken die drie jaar geleden zijn aangeplant, daarvoor die van twee en één jaar geleden en vooraan de jongste aanplant. Naast de wijnranken is een overkapping en staan stoelen en tafels nonchalant opgesteld in het gras voor de picknicks en proeverijen die De Moel organiseert.

Het is half september en het is bijna tijd om de druiven te oogsten. Het is een goed jaar, concludeert De Moel. ‘Een warme, droge zomer is precies wat we als wijnbouwers willen, al begrijp ik goed dat dat voor veel andere boeren niet geldt. Een droog najaar zou helemaal fantastisch zijn geweest. Wijnranken wortelen heel diep en kunnen zich voeden met grondwater tot wel 30 meter diep. Al is in Noord-Holland een paar meter voldoende.’

138 bedrijven

De Nederlandse wijnsector is groeiende, maar wel klein. Uit de Landbouwtelling van het CBS blijkt dat de teller op 138 bedrijven met wijndruiven staat, samen goed voor 250 hectare. Sinds 2019 groeide het areaal daarmee met 56 procent en het aantal bedrijven met ruim veertig. Het aantal bedrijven ging in diezelfde periode van 96 naar 138. Naast deze bedrijven zijn er ook nog enkele tientallen hobbywijngaarden. De Moel schat het totaal aantal hectares wijn in Nederland op 400. Ter vergelijking: Frankrijk kent bijna 800.000 hectare aan wijngaarden.

Toch betekent dit volgens De Moel niet dat de sector in ons land niks voorstelt. Nederlandse wijn heeft een sterke focus op kwaliteit, stelt hij. ‘Veel reguliere agrariërs leveren hun product aan een afzetcoöperatie of veiling en hebben soms maar één klant. Wijnboeren zijn sterk consumentgericht. De Nederlandse wijnbouw kun je vergelijken met boeren die zelf kaas maken: wij moeten ons onderscheiden met kwaliteit. Elke fles moet goed zijn.’

Onbekend maakt onbemind

De Moel leerde Nederlandse wijn kennen in restaurant L'invité in de Amsterdamse Jordaan dat hij jarenlang runde. Hij constateerde er ook dat wijn van eigen bodem lastig verkrijgbaar is in zowel retail als horeca. Ook ligt de prijs fors hoger dan die van buitenlandse wijnen en was het imago niet al te best. ‘Onbekend maakt onbemind. Er zijn echt fantastische wijnen in ons land. Ik doe hier ook proeverijen met de beste wijnen van andere Nederlandse wijngaarden.’

De Moel startte Wijndomein Bergen in 2020. Hij verbouwt twaalf hybride druivenrassen zoals Souvignier Gris en Cabernet Blanc. ‘De belangrijkste reden is duurzaamheid’, legt hij uit. ‘De rassen zijn een kruising van wilde rassen uit Amerika en Azië, die dusdanig resistent zijn dat je een factor 20 minder gewasbescherming nodig hebt, en Europese rassen die voor kwaliteit, smaak en aroma zorgen.’

Op die manier kan Wijndomein Bergen het aan met biologische middelen als compostthee. De Moel hoeft zo geen kunstmest en brandnetelextract als gewasbeschermingsmiddel te gebruiken.Het opzetten en uitbouwen van een wijngaard noemt de ondernemer een flinke operatie. ‘Maar het werk is heel fijn en ontspannen.’ Ondertussen is er altijd het risico van extreem weer. ‘Kijk naar Midden-Spanje en delen van Frankrijk. Daar was het deze zomer zo droog dat er zelfs op 30 meter diepte geen grondwater meer te halen was.’

Bedrijfsgegevens
Aan de rand van Alkmaar, tegen de duinen aan, heeft voormalig chef-kok en horecaondernemer Sico de Moel een coöperatief biologisch wijnbouwbedrijf met 1.200 leden. De ondernemer teelt nieuwe druivenrassen op 5 hectare wijnranken. Over enkele jaren moeten er jaarlijks tot vijftienduizend flessen worden gebotteld.

Overstromingen en zonnebrand zijn ook risico’s voor de wijnbouw. Net als hagel. ‘Al hebben wij daar weinig last van door de ligging op slechts 5 kilometer van zee’, aldus De Moel. De weerextremen die met de opwarming van de aarde gepaard gaan, zijn volgens de ondernemer een groter risico voor de wijnbouw dan de opwarming zelf. ‘Ja, voor een gletsjer is een paar tiende graden desastreus. Maar voor ons maakt dat niet het verschil.’

De Moel ziet de wijnbouw steeds verder naar het noorden opschuiven. ‘Mensen zijn soms verbaasd dat wij hier zo hoog in Nederland zitten, maar een nieuw druivenras als Solaris wordt zelfs in Denemarken en Zweden verbouwd. En in Engeland is de wijnbouw al veel groter dan bij ons.’

Strijd tegen weersextremen

Ondertussen neemt De Moel de nodige maatregelen om weersextremen het hoofd te bieden. Zijn percelen lopen ietwat bol met slootjes ertussen, zodat er in de winter geen plassen tussen de wijnranken blijven staan. Daarnaast beschermt hij zich tegen late nachtvorst met een beregeningssysteem. ‘Als ik één ding heb geleerd als nieuwbakken wijnboer, is het dat de weerapp je belangrijkste app is.’

Wijndomein Bergen is volgens De Moel de enige coöperatieve wijngaard in het land waarbij de leden eigenaar zijn van de wijngaard zelf, inclusief de grond. De coöperatieve insteek van de wijngaard kwam gaandeweg tot stand. Toen De Moel als chef zijn restaurantgasten vertelde over zijn plannen voor een wijngaard, waren er direct mensen die het initiatief wilden steunen. Dat leidde tot een succesvolle crowdfunding. Nu werkt de ondernemer met een ledenmodel. ‘Je kunt een of meer wijnranken adopteren. Hoe meer ranken, hoe meer flessen je bij de oogst krijgt.’

De wijnen zijn niet te koop in de horeca of retail. De volledige productie is bestemd voor de leden van de coöperatie. Dankzij de coöperatie, met momenteel zo’n 1.200 leden, kon De Moel enkele jaren geleden zijn kleinschalige wijngaard van nog geen hectare uitbreiden met 4,5 hectare, waarmee hij voor Nederlandse begrippen een middelgrote wijngaard heeft. ‘Dat doe je met het idee om dit voor meerdere generaties te doen, want al met al is het een miljoeneninvestering.’ Het project is op deze manier van een heleboel mensen die geen geld krijgen als dividend, maar wijn, licht De Moel toe. ‘Met deze vorm was het mogelijk om het wijndomein uit te bouwen. Want als je begint, is de productie nog maar klein.’

Via een app worden leden regelmatig betrokken bij het wel en wee op de wijngaard, waar in het hoogseizoen dagelijks vier mensen werken. ‘Mensen denken vaak dat de oogst het hoogseizoen is, maar het meeste werk is in de maanden daarvoor en dat begint al in februari’, aldus De Moel. In de app kunnen leden het werk aan hun eigen wijnranken volgen. ‘En als we zuurgraden en suikergehaltes meten, nemen we mensen daar ook in mee. We delen alles.’

Kwaliteit verbeteren

De komende jaren staan in het teken van groei. De productie moet naar 10.000 tot 15.000 flessen per jaar als de wijnranken zijn volgroeid. De Moel: ‘Dat duurt nog wel vijf jaar. Behalve de productie verhogen, willen we de kwaliteit verder ontwikkelen.’ Dit coöperatieve model is dusdanig duurzaam dat het een lange toekomst kan krijgen. ‘Als ik er ooit mee stop, kan een gepassioneerde wijnmaker het zo overnemen. Zonder de enorme investeringen, het eigendom blijft bij de leden’, benadrukt De Moel.

Lees ook: Nederlandse wijnboeren stevenen af op topoogst

De hele Nederlandse wijnbouw zal de komende jaren verder groeien, verwacht de wijnbouwer. ‘Alleen al in Noord-Holland zijn de laatste jaren meerdere mooie initiatieven ontstaan.’ Bovendien kan de wijnbouw bijdragen aan het agrarisch landschap van de toekomst. ‘De overheid wil dat boeren nog meer gaan zorgen voor het landschap. Wij kunnen een bijdrage leveren aan het vasthouden van water en bodemverbetering en zijn goed voor het milieu en het vasthouden van CO2.’

Wijnbouwers hebben volgens de ondernemer bovendien baat bij biodiversiteit. ‘Dat zorgt voor weerbaarheid van de wijnranken en een rijk terroir van de wijn. Het zou mooi zijn als de overheid ons als waardevolle sector voor de toekomst gaat zien. Het ontbreekt nu nog aan duidelijke kaders en regels.’