Aardbeien telen tussen weersextremen: storm, hitte en droogte

Het is vrijdagavond 19 juni. Fruitteler Hardrik Hindriksen heeft al extra rondes gemaakt over zijn bedrijf. Er lijkt slecht weer aan te komen. Hier en daar zit een kap los. De teler trekt de bandjes nog eens aan en controleert het plastic. Bij De Manderveense Aardbei in Manderveen staan de aardbeien, frambozen en bramen grotendeels onder een overkapping.

Hindriksen doet om 22.15 uur zijn waterronde en gaat dan onder de kap aan de bar van zijn horecagelegenheid zitten. ‘Ik dacht: alles staat klaar, laat maar komen. Een beetje verfrissing is wel fijn.’ In de verte ziet hij het flitsen. De bui komt recht op zijn bedrijf af. ‘Normaal komt regen met een hoek van 45 graden naar beneden. Nu was dat 30 graden.’

Het is die avond een kolkende ellende: regen, wind en onweer trekken over Twente. De ondernemer stapt nog diezelfde avond op zijn quad om de schade op te maken. Al snel ziet hij de eerste stellingen geknakt op het land liggen. Kwalitatief goede stellingen. En hij is pas bij de eerste stellingen. Hindriksen vraagt zich af wat hij nog meer zal aantreffen. ‘Op dat moment zit je hart in je keel’, vertelt hij. ‘Wat als mijn halve kwekerij is geknakt? Dat is het eerste wat door je hoofd schiet.’ De stellingen zijn op meerdere plekken bezweken.

Het is niet de eerste storm die de teler meemaakt. De volgende dag begint het opruimen. Hindriksen belt vrienden. Wie kan helpen, komt helpen. Stellingen liggen deze middag nog zoals ze die avond zijn neergegaan. Beschadigde planten worden zo snel mogelijk verwijderd. Niet vanwege de schade zelf, maar om te voorkomen dat rottend fruit ongedierte aantrekt en de bedrijfshygiëne in gevaar komt.

Pas later wordt duidelijk hoe groot de schade werkelijk is. ‘Dat zag ik drie weken later pas’, zegt de teler. ‘Hagelstenen zijn onder het plastic doorgeschoten. Aardbeien zijn geraakt en bevroren. Op het moment zelf lijkt zo’n vrucht nog bruikbaar. Pas later ontstaat een donker plekje.’ Een week lang lopen Hindriksen en zijn team iedere dag door het gewas om aangetaste aardbeien eruit te halen, voordat er rot ontstaat.

Daar blijft het niet bij. Eerder ging de klimaatcomputer al kapot tijdens blikseminslag. De computer waar zijn bedrijf op leunt. Een systeem waar de ondernemer veel waarde aan hecht. Het stuurt de druppelirrigatie en maakt het mogelijk om gericht water te geven. Elke druppel gaat naar het plantje. Tijdens de hete periode die volgt, moet Hindriksen het systeem noodgedwongen met de hand vervangen. ‘Gigantisch veel werk.’

De financiële schade als gevolg van de extreme weersomstandigheden schat de teler op zo’n 100.000 euro. Verzekeren doet hij niet. ‘Dat kost ons zoveel geld. De stellingen die wij gebruiken zijn tien jaar oud. Daar krijg je niets meer voor.’ Van zijn ouders heeft hij geleerd om geld achter de hand te houden. Een potje. Dat komt nu goed van pas.

Sinds de jaren tachtig

Hindriksen groeide op tussen de aardbeien. Als klein jongetje hielp hij met opruimen, later joeg hij spreeuwen weg met een balletjespistool en reed hij in een gele eend die vanwege de goede vering bedoeld was om eieren op te halen uit Frankrijk. Zijn vader besloot er aardbeien mee te vervoeren. Zijn ouders begonnen in 1980 met aardbeien telen, naast de varkenshouderij. Het was de tijd van recessie in Nederland. Mensen die in de bouw werkten, kwamen thuis te zitten. De gemeente besloot een tuinbouwproject op te starten, waarop zijn moeder zich op de aardbeien stortte.

Een bijzondere combinatie, maar het werkte. Toen de opkoopregeling voor varkensrechten kwam, besloten zijn ouders te stoppen met de varkens. De lege schuren kregen een nieuwe bestemming. Het gezin besloot koffie te verkopen. ‘De buurt verklaarde ons voor gek’, herinnert Hindriksen zich. ‘Het was ook een flinke gok. Maar we moesten vernieuwen om door te kunnen.’

Het terras werd steeds groter. Er kwam een speeltuin. De aardbeienteelt was niet langer bijzaak, maar werd hoofdzaak. Niet alleen meer produceren, maar ook zelf aanbieden aan gasten. ‘De combinatie van tuinbouw, horeca en recreatie bleek de perfecte manier om onze risico’s te spreiden. Een kop koffie bevriest niet, waait niet weg en stort niet in door sneeuw. Alles wat je in de teelt wel hebt.’

Tegenwoordig teelt Hindriksen aardbeien op 12.000 strekkende meter. Op sommige meters twee tot drie keer per seizoen. Dat loopt van begin april tot halverwege oktober. Op piekmomenten komen er 1.500 mensen per dag op het erf in Manderveen.

Streekproducten

Hindriksen wil mensen iets meegeven. Aardbeien die niet aan de hoogste eisen voldoen, verdwijnen niet. Ook een aardbei die te groot, te klein of anderszins niet perfect is, kan een eersteklas product zijn. Bij De Manderveense Aardbei worden die vruchten verwerkt tot jam en saus. Met een brouwerij in de buurt is een fruitbiertje op de markt gebracht. ‘Wij hebben allemaal streekproducten. Toeristen vinden dat mooi’, ervaart hij.

De verkoop aan huis maakt het bedrijf minder afhankelijk van handelaren. Hindriksen verkoopt niet aan de groothandel of veiling, maar rechtstreeks vanaf het eigen erf. Sommige afnemers komen er al dertig jaar. ‘Als ik genoeg productie heb, is het goed. Als de kwaliteit goed is, is het goed. Ik hanteer het hele jaar dezelfde prijs. Is de kwaliteit minder, dan vertel ik dat eerlijk en gaat het product naar de verwerking’, zegt de teler.

Het is kenmerkend voor de manier waarop de ondernemer zijn bedrijf runt. Zelf de regie houden. Niet achteroverleunen en wachten, maar kansen spreiden. Verschillende inkomstenbronnen combineren om eventuele klappen op te kunnen vangen. Maar tegen extreem weer kan hij zich nooit volledig indekken.

Vanmiddag is het 36 graden Celsius. Bij De Manderveense Aardbei is het rustig. Te warm. Toch is rust niet iets wat Hindriksen zich vaak heeft kunnen veroorloven deze zomer. Na de storm in juni sloeg het weer compleet om. Weken van hitte en droogte volgden.

De teler die weken eerder nog bezig was om na een enorme storm het overtollige en beschadigde gewas op te ruimen, moet nu juist zorgen dat iedere plant voldoende water krijgt. Het roept de vraag op wat erger is voor een aardbeienplant: te veel of te weinig water. ‘Dat is een goede vraag’, zegt Hindriksen. ‘Maar te weinig water is slechter. Als ik één dag geen water geef, ligt alles plat. Daar krijg ik nog geen 10 procent van omhoog.’

Langdurige hitte en droogte zorgen voor stress bij de planten. Dat heeft gevolgen voor de vruchtvorming. De aardbeien kunnen te groot worden, maar moeten vervolgens wel worden geplukt. De productie wordt minder en de kwaliteit staat onder druk.

Volgens Hindriksen hebben aardbeitelers deze zomer meer last gehad van de hitte dan van de droogte alleen. ‘Een plant die minder weerbaar is, krijgt sneller te maken met ziekten en plagen. Net als bij mensen. Een luisje of schimmel krijgt dan een kans.’ De teler werkt met biologische gewasbescherming, maar kan die garantie niet geven voor de toekomst. ‘Ik kan niet garanderen dat wij biologisch blijven. Je weet niet wat er nog aankomt.’

Wat de weersomslag duidelijk heeft gemaakt, is hoe kwetsbaar de teelt is. Hindriksen heeft met zijn bedrijf geleerd om weerbaar te zijn. Dat begon al bij zijn ouders. Van varkens naar aardbeien, van aardbeien naar horeca en later naar recreatie. Steeds werd gezocht naar manieren om de risico’s te spreiden.

Investeren in beide takken

De ondernemer wil investeren in de kwekerij, maar ook in de horeca. Valt het ene onderdeel tegen, dan moet het andere kunnen opvangen wat verloren gaat. Door de hitte en de stress bij de planten is de omzet uit de kwekerij deze zomer lager. Tegelijkertijd groeit de omzet in de horeca. Recreatie en toerisme in Twente nemen toe. Dat de horeca een belangrijke pijler is geworden, bleek wel tijdens de coronacrisis. Hindriksen besloot de horeca om te bouwen tot drive-in en kreeg op het hoogtepunt vierhonderd auto’s per dag over het erf. Wachttijden van drie tot vier uur.

Voor veel mensen was dit een moeilijke periode, maar voor De Manderveense Aardbei opnieuw een bewijs van snel schakelen. Een kok die door de lockdown thuis zat, hielp tijdelijk mee op het erf. Het bedrijf ontpopte zich binnen een paar dagen tot de ‘grootste werkgever van de gemeente Tubbergen’. Diezelfde ondernemersdrang is ook deze zomer zichtbaar. Niet blijven kijken naar wat misgaat, maar zoeken naar wat nog wel kan. Want het seizoen wacht niet op beter weer.

Bedrijfsgegevens
Hardrik Hindriksen is eigenaar van De Manderveense Aardbei in het Overijsselse Manderveen. Hij teelt aardbeien op 12.000 strekkende meter. Het familiebedrijf begon als varkenshouderij, maar legde zich later toe op de aardbeienteelt. De Manderveense Aardbei is ingericht als een recreatieve zelfpluktuin waar bezoekers zelf verse aardbeien, bramen en frambozen kunnen plukken. Daarnaast is er een horecagedeelte en een boerderijwinkel.