Broers verbinden landbouw, onderzoek en biobased bouwen

Wie richting de boerderij van de familie Van Kuiken in Wierum rijdt, valt het direct op: een groot bord op een perceel vezelhennep met de tekst ‘Van Friese landbouw tot warme woningen’. Die tekst laat zien waar de jonge ondernemers Balling en Siebren van Kuiken zich mee bezighouden: nieuwe toepassingen ontwikkelen voor landbouwproducten en meerwaarde creëren binnen de agrarische keten.

De basis voor deze aanpak ontstond tijdens de coronaperiode. In die tijd verkenden de broers de mogelijkheden om producten dichter bij de supermarkt en consument te brengen. Hierdoor kwamen zij in contact met bestuurders, ondernemers en diverse organisaties. Uit deze ontmoetingen ontstond een waardevol netwerk van samenwerkingen, dat later mede de basis vormde voor hun onderneming Van Kuiken Development.

‘Wij vormen de schakel tussen verschillende partijen’, legt Balling van Kuiken uit. ‘Vanuit ons akkerbouwbedrijf zien we dagelijks tegen welke vraagstukken de sector aanloopt. Vervolgens zoeken we partijen die kunnen bijdragen aan passende oplossingen.’

Vraagstukken als duurzaamheid, bodemkwaliteit en stikstof vragen volgens de ondernemers om samenwerking tussen boeren, onderzoekers, bedrijven en overheden. Het akkerbouwbedrijf fungeert daarom als praktijklocatie waar nieuwe ideeën, onderzoeken en technieken direct onder praktijkomstandigheden kunnen worden getest. Regelmatig lopen er studenten, onderzoekers en ondernemers rond die betrokken zijn bij uiteenlopende projecten.

Volgens de broers leveren studenten vaak een verrassende bijdrage. ‘Zij kijken met een andere blik naar een probleem. Ze komen vanuit verschillende opleidingen en achtergronden. Dat levert nieuwe inzichten op en zorgt voor creativiteit.’

Die kennisdeling is ook zichtbaar op het erf. Naast de bedrijfsgebouwen staat een moderne aanbouw die dienstdoet als kantoorruimte en ontmoetingsplek. Binnen worden verschillende toepassingen van vezelhennep getoond aan de hand van demonstratiemateriaal. ‘Het is waardevol om bezoekers concreet te laten zien welke producten uiteindelijk uit vezelhennep kunnen ontstaan’, zegt Balling van Kuiken, terwijl hij een stuk isolatiemateriaal toont.

Op verschillende percelen worden onderzoeken uitgevoerd naar onder meer bodemverbetering, precisielandbouw en alternatieven voor kunstmest. Een van de proeven die momenteel lopen, richt zich op een kunstmestvervanger die wordt geproduceerd uit reststromen.

‘Het blijft een kwestie van experimenteren, meten en beoordelen wat het in de praktijk oplevert’, laat Siebren van Kuiken weten. ‘We onderzoeken continu hoe voedingsstoffen beter kunnen worden benut. Mogelijk kunnen we in de toekomst nog gerichter bepalen wat een perceel nodig heeft en kunnen we deze voedingsstoffen uit bestaande reststromen halen.’

Om gerichter te kunnen sturen op bodemvruchtbaarheid en gewasontwikkeling, zijn de Friese ondernemers dit voorjaar gaan werken met bodemscans en taakkaarten voor de henneppercelen. Daarmee worden verschillen in onder meer bodemstructuur, vocht, organische stof en mineralen zichtbaar. Met die inzichten is het mogelijk om bemesting en bodemverbetering plaatsgericht toe te passen.

‘Met deze gegevens kunnen we veel gerichter werken’, benadrukt Balling van Kuiken. ‘Wij willen alleen behandelen waar het nodig is. Daarvoor moet je eerst weten wat er in de bodem gebeurt. Met die scans en analyses krijgen we dat inzicht.’

Het doel is om binnen vier jaar alle percelen van het akkerbouwbedrijf in kaart te brengen en de ontwikkeling van de bodem door de jaren heen te volgen. Volgens Van Kuiken levert dat niet alleen meer inzicht op in de bodem, maar helpt het ook om praktijkervaring beter te benutten.

‘We kennen onze bodem door en door. Daardoor kunnen we vaak verklaren waarom bepaalde resultaten ontstaan. Deze praktijkkennis wordt soms onderschat, maar is ontzettend waardevol’, stelt de akkerbouwer.

Die praktijkkennis wordt momenteel ingezet binnen een nieuw vierjarig onderzoeksproject waarin vezelhennep centraal staat. Samen met Dun Agro, Dijkstra Draisma en Van Hall Larenstein onderzoeken Balling en Siebren van Kuiken welke rol het gewas kan spelen in gebieden die steeds vaker te maken krijgen met verzilting.

Biobased isolatiemateriaal

Het project richt zich niet alleen op de teelt van vezelhennep onder zoutere omstandigheden, maar ook op de toepassing van het gewas als grondstof voor biobased isolatiemateriaal. Daarmee verbindt het onderzoek twee actuele opgaven, namelijk toekomstbestendige landbouw langs de Waddenkust en de verduurzaming van de bouwsector. Het onderzoek wordt uitgevoerd op locatie in Wierum en wordt mede mogelijk gemaakt door het Waddenfonds.

Door klimaatverandering, zeespiegelstijging en veranderingen in de waterhuishouding neemt de invloed van zout water op landbouwgrond toe. De eerste signalen daarvan zijn op sommige plekken in Nederland al zichtbaar, merken de ondernemers op. ‘Voordat verzilting echt grote gevolgen heeft voor de teelt, willen wij weten wat er gebeurt en hoe we daarop kunnen inspelen,’ aldus Balling van Kuiken.

Om die effecten in kaart te brengen, worden op meerdere locaties in het perceel peilbuizen geplaatst die tot 2 meter diep reiken. De locaties worden bepaald op basis van de taakkaarten, zodat verschillende bodemzones worden meegenomen.

Grondwatermonsters

Tijdens het groeiseizoen analyseert Van Hall Larenstein grondwatermonsters uit de geplaatste peilbuizen. Op deze manier wordt inzicht verkregen in de samenstelling van het grondwater en mogelijke veranderingen gedurende het seizoen.

Daarnaast voeren de broers zelf aanvullende metingen uit om het zoutgehalte van het grondwater te bepalen. Door deze metingen te combineren ontstaat een beter beeld van de waterkwaliteit, verziltingsdruk en de mogelijke invloed daarvan op de bodem en gewasontwikkeling.

Blijf op de hoogte van het nieuws en achtergronden over de waterkwaliteit in Nederland op onze themapagina

De ondernemers willen zoveel mogelijk data verzamelen, omdat meer metingen leiden tot betrouwbaardere resultaten, stellen zij. Door deze praktijkmetingen te combineren met laboratoriumonderzoek willen ze een completer beeld krijgen van de invloed van vezelhennep op de bodem en waterhuishouding. Uiteindelijk moet blijken in hoeverre het gewas kan bijdragen aan een toekomstbestendig landbouwsysteem.

Naast de agronomische voordelen spelen ook de economische kansen van vezelhennep een belangrijke rol. De vezels worden verwerkt in isolatiematerialen, akoestische plafondpanelen en andere biobased bouwproducten. Verder wordt gewerkt aan nieuwe toepassingen, zoals plaatmateriaal en inblaasisolatie.

Belangrijke kans voor landbouw

Voor Van Kuiken ligt daar een belangrijke kans voor de landbouw. ‘Hoe hoger je een product kunt verwaarden, hoe aantrekkelijker het wordt voor boeren om het te telen.’ Volgens de ondernemers maken deze producten zichtbaar welke waarde er verderop in de keten wordt gecreëerd.

Tegelijkertijd vinden Balling en Siebren van Kuiken dat de rol van de agrarisch ondernemers daarin nog te vaak wordt onderschat. Zij staan onderaan de keten omdat zij het product leveren, maar zonder dat product kan de rest van de keten ook niets, redeneren de broers. Daarom vinden zij het belangrijk om ‘op een gelijk niveau samen te werken’.

Samen met Bouwgroep Dijkstra Draisma en Dun Agro onderzoeken de Friese ondernemers hoe zowel de vezels als het houtachtige deel van de plant optimaal kan worden benut, zodat uiteindelijk vrijwel de gehele plant een bestemming krijgt.

Eco- en agronomische voordelen

De broers hopen aan te tonen dat vezelhennep zowel economisch als agronomisch voordelen biedt. Dan hebben ze naar eigen zeggen iets ontwikkeld waar niet alleen de agrarisch ondernemer, maar de hele sector van kan profiteren.

Door actief de verbinding te zoeken met onderzoekers, bedrijven, overheden en andere agrariërs ontstaan voortdurend nieuwe ideeën en samenwerkingen. Die open houding vormt de basis van hun ondernemerschap en van hun visie op de toekomst van de landbouw.

Bedrijfsgegevens
Balling (24) en Siebren (22) van Kuiken runnen een akkerbouwbedrijf met 110 hectare in het Friese Wierum. Zij vormen samen met hun ouders Hans en Silvia de vijfde generatie op het bedrijf. Er worden aardappelen, vezelhennep, suikerbieten, groene erwten, kikkererwten en veldbonen geteeld. De broers zijn Van Kuiken Development gestart om zich te richten op duurzame en innovatieve landbouw.