‘De discussie over Movento gaat over iets veel groters’

Ook de foto van de bollenteler die zonder zijn toestemming is geplaatst, valt niet goed te praten. In het artikel is te lezen dat de actiegroep Aardige Buren tegen de transitievrijstelling is en zekerheid wil over de gezondheid en leefomgeving. Dat laatste is een legitieme zorg, die bij de beoordeling en toelating van gewasbeschermingsmiddelen goed meegewogen wordt door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Maar achter de discussie over deze transitievrijstelling schuilt een veel grotere vraag: hoe organiseren we de transitie naar een duurzamere gewasbescherming, waarbij gezondheid, leefomgeving en een toekomstbestendige land- en tuinbouw hand in hand gaan?

In mijn jaren als bestuurder heb ik geleerd dat grote maatschappelijke transities alleen slagen wanneer ambitie en uitvoerbaarheid met elkaar in balans zijn. Dat geldt voor de energietransitie, de woningbouw en ook voor de verduurzaming van de gewasbescherming. Een verbod van een middel is relatief snel geregeld. Een succesvolle transitie vraagt tijd, investeringen en samenwerking.

De ambitie om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen verder terug te dringen wordt in de bloembollensector breed gedeeld. Onze bollentelers investeren al jarenlang in geïntegreerde gewasbescherming, precisietoepassingen en weerbare teeltsystemen. Onderzoekers en onafhankelijke experts werken samen met ondernemers aan innovatieve oplossingen om ziekten en plagen beheersbaar te houden met een zo klein mogelijke belasting voor mens en milieu.

Maar innovatie laat zich niet afdwingen. Nieuwe technieken moeten niet alleen beschikbaar zijn, maar ook betrouwbaar, effectief en toepasbaar zijn in de dagelijkse praktijk. Juist daarom is het Hoofdlijnenconvenant Gewasbescherming zo belangrijk. Rijksoverheid, medeoverheden, kennisinstellingen en de land- en tuinbouw hebben daarin, mede namens de Koninklijke Algemeene Vereniging voor Bloembollencultuur (KAVB), gezamenlijk gekozen voor een aanpak waarin verduurzaming, wetenschappelijke onderbouwing, proportionaliteit, uitvoerbaarheid en rechtszekerheid met elkaar worden verbonden. Niet omdat alle partijen overal hetzelfde over denken, maar omdat zij erkennen dat een duurzame transitie gewasbescherming alleen kan slagen wanneer iedereen verantwoordelijkheid neemt. Het is een erkenning dat een succesvolle transitie alleen mogelijk is wanneer ambitie en praktijk met elkaar verbonden blijven.

Tegelijkertijd wordt erkend dat verduurzaming alleen mogelijk is wanneer werkbare alternatieven beschikbaar komen, innovatie wordt gestimuleerd en ondernemers de ruimte krijgen om nieuwe technieken daadwerkelijk toe te passen. Na de zomer zijn wij aan de beurt voor het sectorconvenant voor de bollensector. Dat gaan we samen met de leden, ketenpartners en convenantpartners uitwerken.

De praktijk van de transitievrijstelling van Movento laat zien dat we nog midden in de transitie zitten. Innovaties zoals Ultra Low Oxygen (ULO) en Controlled Atmosphere Temperature Treatment (CATT) bieden veel perspectief om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen verder terug te dringen. Ondernemers investeren daar fors in en de technieken worden inmiddels al toegepast op ruim 25 procent van het areaal. De verwachting is dat dit volgend jaar doorgroeit naar ongeveer 50 procent. Tegelijkertijd kost de verdere opschaling tijd en vraagt deze om aanzienlijke investeringen in bouw-, bewaar- en verwerkingscapaciteit.

Innovatie is daarmee niet langer alleen een technische uitdaging, maar steeds vaker een vraagstuk van implementatie, investeringen en opschaling. Vanuit dat perspectief is een transitievrijstelling geen eindpunt, maar een overbrugging. Niet omdat de sector verduurzaming wil uitstellen, maar omdat de praktijk soms sneller verandert dan nieuwe technieken kunnen worden ontwikkeld, beoordeeld en breed toegepast.

De maatschappelijke discussie zou zich daarom niet alleen moeten richten op de vraag waarom een tijdelijke vrijstelling wordt verleend. Belangrijker is hoe we ervoor zorgen dat zulke vrijstellingen in de toekomst steeds minder nodig zijn. Dat vraagt om voorspelbaar toelatingsbeleid, ruimte voor innovatie, investeringen in onderzoek en voldoende capaciteit om nieuwe technieken daadwerkelijk in de praktijk te brengen.

De keuze voor verduurzaming is al lang gemaakt. De uitdaging is nu om die ambitie gezamenlijk uitvoerbaar te maken. Dat vraagt inzet van ondernemers, overheid, wetenschap en maatschappelijke organisaties. Alleen wanneer al die schakels met elkaar verbonden blijven, ontstaat een transitie die niet alleen ambitieus is, maar ook daadwerkelijk werkt.