Resistente tulp vraagt om lange adem en steun

Het doel van vijf kwekers in samenwerking met onder andere Wageningen University & Research (WUR) is helder: tulpenrassen ontwikkelen die bestand zijn tegen fusarium, tulpenbrekingsvirus en botrytis, zodat telers minder afhankelijk worden van gewasbeschermingsmiddelen. ‘Dat besef ontstond bij ons zo’n 25 jaar geleden al. Enerzijds omdat spuiten duur is en risico’s heeft voor je omgeving, maar ook omdat middelen gewoon niet effectief genoeg zijn’, zegt Joris van der Velden van EconTulips.

Virusproblemen blijven er, ondanks het spuiten, benadrukt Van der Velden. ‘We moeten werken met bollen die hier bestand tegen zijn. De kosten van middelengebruik en ontsmetten kunnen oplopen tot wel 2.000 euro per hectare. Maar de kosten door virus, fusarium en botrytis zijn nog vele malen hoger. En hoewel de maatschappelijke kosten moeilijk te kwantificeren zijn, zijn ze wellicht nog wel het belangrijkst. De teler heeft altijd nog de maatschappelijke ‘licence to produce’ nodig.’

De samenwerking die 25 jaar geleden ontstond, bleek een zoektocht met een lange adem. ‘We begonnen met vijftien bedrijven, maar niet iedereen kon de energie en financiering blijven opbrengen voor dit langlopende onderzoek. Daarom zijn we blij dat het LTO Noord Innovatiefonds weer meefinanciert’, zegt Kees Stoop. ‘Zonder langdurige financiële steun was de jarenlange ontwikkeling onmogelijk geweest.’

Biotoetsen

In tulpen gaat vermeerdering traag, wat mede de reden is van het lange proces. Daarnaast doorstaan veel ontwikkelde rassen de biotoets niet, soms tegen alle verwachtingen in. Daarin worden bollen meerdere jaren blootgesteld aan diverse fusarium-schimmels en krijgen planten actief virus toegediend. ‘Sommige bollen hebben al vijftien jaar alles doorstaan, maar vallen dan toch nog af’, zegt Van der Velden. ‘Dat is een teleurstelling en tegelijkertijd denk ik dan ook: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. We willen echt die multiresistente bol op de markt brengen.’

Lees ook: Populariteit van Nederlandse pioenrozen neemt toe

Ondertussen zien Van der Velden en Stoop de aandacht voor hun onderzoeksproject toenemen. Stoop: ‘De urgentie neemt toe, waterkwaliteit staat steeds hoger op de maatschappelijke en politieke agenda. Iedereen wil nu het wiel uitvinden. Uit ons project blijkt dat dit gewoon heel veel tijd kost. Ik zou telers adviseren om echt goed op te letten wat je aanschaft. Veel plantgoed blijkt toch niet zo virusarm te zijn als je denkt.’

Praktische maatregelen die uit het onderzoek naar voren komen, probeert Van der Velden nu al toe te passen op zijn eigen bedrijf. Als voorbeeld noemt hij het niet-ontsmetten van de bollen. Volgens de kweker zijn de tulpenbollen juist daardoor beter bestand tegen bodemschimmels. ‘Mogelijk dat je met ontsmetting ook iets anders in de bol brengt’, luidt zijn verklaring.

Praktijk en onderzoeken trekken samen op

De kracht van het tulpenproject is dat praktijk en onderzoek samen optrekken. Zo is er een rol weggelegd voor WUR. Zij ontwikkelen zogenoemde DNA-merkers. Van der Velden: ‘Daarmee kunnen onderzoekers al in een vroeg stadium zien of een jonge zaailing waarschijnlijk resistent is tegen ziekten als fusarium. Dat gebeurt op basis van genetische eigenschappen in het DNA van de plant.’

Nu moeten nieuwe tulpenrassen nog jarenlang worden getest. Dat kost veel tijd, geld en ruimte. Met de nieuwe merkertechnologie kunnen onderzoekers straks veel sneller kansrijke zaailingen selecteren. Stoop voegt toe: ‘Dit is ook interessant voor andere sectoren, zoals de akkerbouw, waar men ook terug wil in middeleninzet. De combinatie van praktijktoetsen en DNA-technologie kan helpen om weerbaardere gewassen sneller beschikbaar te krijgen.’

Het onderzoek draagt bij aan de ontwikkeling van een tulpenpaspoort met daarin per ras objectieve gegevens over resistentie, broeigeschiktheid en andere teelteigenschappen. Van der Velden: ‘Voor ons heel belangrijk, want in de markt duiken nog te vaak rassen op met mooie beloftes, terwijl ze in de praktijk tegenvallen. Met een tulpenpaspoort kun je beter het kaf van het koren scheiden.’