Lange staarten is puzzel die moet worden gelegd

De varkens die op het HyCare demo- en onderzoekscentrum in het Noord-Brabantse Bladel worden opgelegd, komen van Schothorst Feed Research in het Flevolandse Lelystad. Biggen houden daar al zo’n zes jaar hun staart. De vleesvarkens worden geleverd binnen het concept Good Farming Balance van Vion. Bij De Raamloop worden de varkens gehouden op een reguliere bezetting van 0,8 vierkante meter.

In de varkenshouderij is geen bedrijf hetzelfde. Dat maakt stoppen met het couperen van de staart lastig en complex. Een standaardoplossing voor hoe je dat succesvol doet, is er niet. Duidelijk is wel dat het een gedegen voorbereiding vraagt. ‘Ik vergelijk het met een bouwproces. Daar ben je ook al lang bezig voordat de eerste schop de grond in gaat’, zegt bedrijfsleider Leon Rijkers van De Raamloop in Bladel.

‘En aan die gedegen voorbereiding schort het in de praktijk nog wel eens. Daar zit ruimte voor verbetering’, is zijn ervaring. Als Rijkers praat over de ‘juiste voedingsbodem’, dan doelt hij op de algehele diergezondheid. ‘Wanneer er twee keer per jaar Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome (PRRS) door de stal gaat, begin dan niet met lange staarten. Zorg er eerst voor dat de infectiedruk daalt en de immuniteit stijgt.’

Onderdelen die bij de voorbereiding naar voren kunnen komen, zijn hygiëne, waterkwaliteit, stalklimaat, genetica, kwaliteit van grondstoffen en de motivatie van de medewerkers. Dit is laatste is volgens Rijkers erg belangrijk. ‘Houd de onderdelen die je hebt verbeterd vervolgens ook op niveau. Verslapt bijvoorbeeld de hygiëne, dan neemt de infectiedruk en daarmee het risico op staartbijten weer toe.’

Gestructureerde aanpak

‘Kijk met erfbetreders naar wat je kunt omzetten in de bedrijfsvoering. Maak gebruik van hun specialisatie en kennis en organiseer die personen in je team’, adviseert de bedrijfsleider verder.

Rijkers vergelijkt het houden van varkens met een intacte staart met een puzzel waarvan de stukjes moeten worden gelegd. De rand van de puzzel ziet hij als laaghangend fruit. De puzzel vullen werkt het best en snelst wanneer daar een gestructureerde aanpak onder ligt.

De ervaringen die de deelnemers aan het Europees Innovatie Partnerschap (EIP)-project met elkaar delen, vertonen veel overlap. Binnen elk concept zijn de knoppen waaraan je kunt draaien in principe hetzelfde. ‘Staartbijten wordt vergeleken met een emmer die overloopt. Onze ervaring is dat het uitmaakt waarmee je de emmer vult’, aldus Marije Thybaut.

De medewerker van VKON is actief binnen het onderzoeksproject ‘Genetica, sleutel voor een intacte staart’. Binnen dit onderzoek speelde Swine Inflammation and Necrosis Syndrome (SINS) een rol. Thybaut: ‘Nu dat beter onder controle is, zijn er ook minder problemen met staartbijten.’

Deelnemers Marlies en Johan Jacobs aan het Krull-concept hebben als een van de eerste dingen de vreet- en drinkplaatsen bij gespeende biggen aangepakt. ‘Twee vreetplekken en twee drinknippels per zestien biggen is te krap. Biggen willen samen voer opnemen en drinken. Lang wachten leidt tot ongewenst gedrag’, stellen zij.

Lees ook: Vijftien varkenshouders kiezen voor Krullvarken

Ook beperkten de deelnemers de variatie in voeders. ‘Van wisselende grondstofcomponenten kunnen varkens buikpijn krijgen. Ook wezen camerabeelden uit dat het te warm was in de afdelingen met gespeende biggen.’

Vion signaleerde binnen het project dat op enkele bedrijven oornecrose opspeelde bij varkens met een intacte staart. ‘Dat kan komen door mycotoxinen in het voer. Door grondstoffen daar regelmatig op te laten onderzoeken en toxinebinders te gebruiken, kunnen problemen worden voorkomen’, stelt Daan Mulders van Vion Food Group.

Tijdens een bijeenkomst in het Noord-Brabantse Hapert geeft een van de deelnemers aan dat naaldloos vaccineren bij hem minder stress oplevert bij de biggen. ‘Zorg voor een klein beetje marge in de bedrijfsvoering, zodat je problemen kunt opvangen wanneer die ontstaan. Varkens houden met een lange staart is daarnaast ook gewoon een kwestie van ervaring’, stelt Rijkers.

Thybaut vult aan: ‘Door het EIP-project zijn veel varkenshouders gaan nadenken over wat wel en niet werkt met afleidingsmateriaal of als je een bijter hebt. Zij delen hun ervaringen en dat is zeker positief.’

Beter in balans

Ook positief is dat het bedrijf gemakkelijker draait, omdat het beter in balans is. Dat verhoogt het werkplezier. Jodie en Bart Jannink couperen de staarten van hun TN50 x Tempo-biggen helemaal niet meer. ‘Wij hebben het idee dat onze biggen nu beter groeien. Maar dat kan ook zijn omdat het totaalplaatje nu klopt; anders lukt het niet varkens met lange staarten te houden.’

Voor het succes van de samenwerking tussen Schothorst Feed Research en De Raamloop noemt Rijkers transparantie en een goede communicatie. ‘Bij Schothorst hebben ze ook weleens een proef die anders uitpakt dan verwacht. Ik ben blij dat ik dan tijdig wordt gebeld en er niet door wordt verrast. Mocht die situatie zich wel en keer voordoen, zorg er dan voor dat je dit met elkaar oplost. Een stukje vertrouwen hoort daar bij.’

Leren van elkaar in EIP-project intacte staarten Om extra impulsen te geven aan het houden van varkens met intacte staarten, stelde de Europese Unie eind 2023 EIP-innovatiesubsidie beschikbaar. Aan de eerste ronde deden zeven samenwerkingsverbanden mee: Frievar, ZonVarken, Keten Duurzaam Varkensvlees, Krull-concept, Varken op z’n Best, Vion en Genetica, een sleutel voor de intacte varkensstaart. Belangrijkste uitgangspunt is leren van elkaar. Binnen elk samenwerkingsverband deden minimaal vijf varkenshouders mee. Samen met een welzijnscoach is de welzijnscheck ingevuld en zijn waar nodig aanpassingen gedaan. Voordat daadwerkelijk is gestopt met couperen, is bij de bedrijven een nulmeting gedaan. Op een aantal bedrijven zijn ook de verschijnselen van de aandoening SINS gescoord. Vanaf eind 2024 hielden de eerste biggen bij de deelnemers aan het project hun staart. Dit voorjaar is de EIP-regeling voor de tweede keer opengesteld. Het is nog niet bekend welke concepten of ketengroepen zich daarvoor hebben gemeld.