600 miljoen euro voor Veluwe en De Peel is ‘een aardig begin’

Dat de focus van de stikstofaanpak primair op deze twee natuurgebieden ligt, raakt naar schatting bijna vierhonderd veehouderijen in een straal van 500 meter. Zij zullen moeten extensiveren, verplaatsen, innoveren of stoppen.

De Aanpak Veluwe en de aanpak NOVEX De Peel komen ook terug in de langverwachte Kamerbrief over de stikstofaanpak die landbouwminister Jaimi van Essen op vrijdag 26 juni publiceert, zei hij tijdens het moment van ondertekening. In reactie op de vraag wat daar verder in komt te staan, hield hij vooralsnog zijn kaarten voor de borst.

Zonering

Wel stelt Van Essen dat berichten die eind vorige week uitlekten via de NOS over zones van 1 kilometer ‘onzin’ zijn. ‘We zijn daar nog niet uit. En dat provincies mogelijk boeren generiek zouden korten op dierrechten, klopt ook niet.’

De geplande maatregelen voor de Veluwe en De Peel geven wel een indicatie van de richting waar het heengaat en van de verdeling van het budget. Zo blijkt uit een indicatie van de verdeling van het geld voor de Aanpak Veluwe dat een kleine 50 procent van de 300 miljoen euro is gereserveerd voor extensivering en beëindiging van de grondgebonden veehouderij.

Verder is 30 procent van het budget bedoeld voor technische maatregelen en managementmaatregelen en zal 15 procent richting natuurherstelmaatregelen gaan.

Inzet regio beloond

In de kabinetsplannen lijkt ruimte voor regionaal maatwerk. ‘De energie in de regio heeft mijn ogen geopend’, sprak Van Essen tijdens de ondertekening van de Aanpak Veluwe. ‘Dat willen we expliciet belonen. Den Haag heeft lang niet geleverd, de provincies wel.’ Gelders gedeputeerde Peter Drenth (CDA) noemt Van Essen de eerste minister die hij op het stikstofdossier heeft meegemaakt die de handreiking van de regionale en lokale overheden aanpakt.

Interessant daarbij is de mate van zonering waar Van Essen vrijdag mee komt. De overheden die de Aanpak Veluwe omarmen, tekenen voor zones van 500 meter rondom het gebied. Drenth is dan ook overtuigd dat het geen grotere ring dan dat wordt: ‘Dat is de afspraak die we hebben gemaakt. In ruil daarvoor gaan we 65 procent reduceren, in plaats van de 60 procent die wij wilden. De zone blijft 500 meter.’

Van Essen is voorzichtiger en sluit grotere zones van 1 kilometer niet uit. ‘Het belangrijkste is dat we ons doel bereiken. Dat we doen wat goed is voor de natuur en dat we de regionale energie benutten. Dat kan met andere zones dan hier is afgesproken. Maar ik had deze aanpak niet getekend als het om 30 procent reductie was gegaan. De Aanpak Veluwe is een mooi voorbeeld van hoe we van het slot komen.’

Gedeputeerde Drenth roept politiek Den Haag op om over de eigen schaduw heen te stappen. ‘Als we echt iets willen oplossen, dan moeten we niet op punten en komma’s gaan zitten. Boeren zoeken duidelijkheid’, besluit hij.

‘Het voelt als een cadeau’, zei landbouwminister Jaimi van Essen woensdag 17 juni bij de ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst Aanpak Veluwe. Behalve de minister tekenden vertegenwoordigers van 21 gemeenten, twee waterschappen en provincie Gelderland voor het plan.

Met dit plan hopen overheden niet alleen kwetsbare natuur te herstellen, maar ook ruimte te creëren voor vergunningverlening, woningbouw, economische ontwikkeling en toekomstbestendige landbouw.

Terwijl betrokken beleidsmedewerkers nog trots op de foto gingen met de getekende overeenkomst waar jaren aan voorbereiding in zit, was Van Essen alweer op weg naar De Peel, waar hij een vergelijkbare overeenkomst tekende met zeventien gemeenten, de provincies Noord-Brabant en Limburg en meerdere waterschappen.

Van planvorming naar uitvoering

Zowel de Veluwe als De Peel behoren al jaren tot de meest complexe stikstofdossiers van Nederland. In beide gebieden is sprake van een hoge stikstofbelasting, terwijl tegelijkertijd grote maatschappelijke opgaven spelen op het gebied van woningbouw, infrastructuur, landbouw en economie. Met de ondertekening van nieuwe samenwerkingsovereenkomsten verschuift de aandacht nu nadrukkelijk van planvorming naar uitvoering.

Hoewel de omstandigheden verschillen, vertonen beide programma’s overeenkomsten. Zo staat in beide gebieden natuurherstel centraal, gecombineerd met maatregelen om de stikstofuitstoot terug te dringen en de waterhuishouding te verbeteren. Tegelijkertijd wordt volgens de ondertekenaars nadrukkelijk gezocht naar manieren om economische ontwikkeling weer mogelijk te maken.

Geld voor natuur en boer

De Veluwe krijgt 300 miljoen euro voor een eerste pakket aan maatregelen. Dat geld wordt onder meer ingezet voor herstel van beekdalen en watersystemen, verbetering van bodem- en natuurkwaliteit, inrichting van overgangszones rond natuurgebieden en ondersteuning van agrarisch ondernemers die willen verduurzamen, extensiveren, innoveren of vrijwillig stoppen of verplaatsen. Ook wordt ruimte geboden voor collectieve gebiedsplannen van groepen boeren.

In De Peel gaat eveneens 300 miljoen euro naar een reeks maatregelen rond Natura 2000-gebieden. In dit geval Deurnsche Peel & Mariapeel, Groote Peel en Sarsven en De Banen. De middelen worden verdeeld over Noord-Brabant en Limburg. Naast natuur- en watermaatregelen is een belangrijk deel van het budget bedoeld voor ondersteuning van ondernemers. Daarbij gaat het onder meer om verduurzaming, omschakeling, vrijwillige bedrijfsverplaatsing of beëindiging en maatwerkoplossingen voor bedrijven in het gebied.

Impact op landbouw

Hoe groot de impact op de landbouwsector zal zijn, blijft de vraag. Hoewel de nadruk in beide programma’s ligt op vrijwilligheid en maatwerk, kunnen maatregelen rond natuurgebieden gevolgen hebben voor bedrijfsvoering, grondgebruik en ontwikkelmogelijkheden van agrarisch ondernemers.

In De Peel speelt daarnaast de wateropgave een belangrijke rol. Met name rond hoogveengebieden als De Bult zijn volgens de betrokken overheden ingrepen nodig om verdroging tegen te gaan en natuurherstel mogelijk te maken. Dat vraagt om aanpassingen in de waterhuishouding, waarbij nog wordt onderzocht welke maatregelen nodig zijn en wat de gevolgen daarvan zijn voor de omgeving.

Voor de landbouw in beide regio’s is vooral van belang of de investeringen uiteindelijk leiden tot meer duidelijkheid over hun toekomstperspectief én tot de beloofde ruimte voor ontwikkeling die jarenlang buiten bereik leek. Volgens Gelders gedeputeerde Peter Drenth (CDA) is daar een stuk meer geld voor nodig dan er nu ligt. De 300 miljoen euro voor de Aanpak Veluwe noemt hij ‘een leuk begin’, maar het komt nog niet in de buurt van wat uiteindelijk nodig is. ‘Dan heb je het over miljarden. Maar dit is wel de kurk op de fles om de boel los te trekken.’

‘We hebben boeren nodig’

Volgens Drenth hoeven individuele boeren het gestelde reductiedoel van 65 procent minder stikstofemissie niet op bedrijfsniveau te halen. ‘Dat kan niet en hoeft niet. Tot aan 2035 verwachten we 35 tot 40 procent autonome reductie. Afgesproken is dat dit telt voor de totale opgave. Verder geldt het trappetje van Remkes: innoveren, extensiveren, verplaatsen of stoppen.

Brabants gedeputeerde Marc Oudenhoven (Lokaal Brabant) is blij met de 150 miljoen euro die zijn provincie mag besteden. ‘Na vrijdag kunnen we bekijken hoe we dat geld het beste kunnen inzetten en hoe we de zones kunnen inrichten. Hoe gaan we ervoor zorgen dat men hier kan blijven boeren? Dat is belangrijk, want we hebben ze nodig.’

Wel zullen boeren in en om De Peel moeten extensiveren, weet ook Oudenhoven. ‘Aan de andere kant worden er al zoveel stappen gezet op het gebied van innovatie om emissies van zowel stikstof als gewasbescherming te reduceren. Over tien jaar hebben we deze discussies niet meer. Maar die stok achter de deur moet wel blijven.’

Plan Limburgse boeren

Akkerbouwer Paul Venner heeft met een groep Limburgse akkerbouwers en melkveehouders al een uitgewerkt plan voor onder meer grootschalige peilgestuurde drainage en extensivering ingediend. Dat is in zijn ogen genoeg om nabij De Peel te kunnen blijven boeren.

Venner: ‘De stikstofuitstoot is rond De Peel al dermate gereduceerd in de laatste tien jaar dat er in mijn ogen helemaal geen stikstofprobleem is. En wat gewasbeschermingsmiddelen betreft moeten we eerst met feiten komen, en niet op emoties zones intekenen, waar vervolgens iedereen last van heeft, wat heel veel geld kost en wat uiteindelijk geen of maar een klein deel van de oplossing is.’

Van Essen ging bij de ondertekening van de overeenkomst uitgebreid in op het gerucht dat een generieke korting op dierrechten mogelijk onderdeel wordt van de nieuwe stikstofaanpak. ‘Dat leidt tot onrust, terwijl deze maatregel niet op tafel ligt’, zegt hij stellig. ‘En ik vind het ook van belang voor de contacten die ik met het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt en LTO Nederland heb om te benadrukken dat dit onzin is.’

Lees ook: ‘Geen generieke korting, wel zonering in stikstofaanpak’

Wat wel op tafel ligt, is zonering rond Natura 2000-gebieden, met beperkingen voor stikstofemissie, gewasbescherming en wateronttrekking. Enkele provincies hebben, in afwachting van de Haagse plannen, al zoneringsbeleid ingesteld. Volgens Van Essen fietst de landelijke aanpak daar niet zomaar dwars doorheen.

Van Essen: ‘Ik heb begin juni uitvoerig met gedeputeerden en bestuurders van waterschappen hierover gesproken. Uiteindelijk zal op 26 juni blijken hoe hoog, breed en groot zonering wordt als onderdeel van ons pakket.’

Bekijk ook de video: 600 miljoen voor maatregelen in Veluwe en Peel

Koopmans: ‘Lijst vol waanideeën’

‘Een groslijst van ambtelijke ideeën en waanideeën’, reageert voorzitter Ger Koopmans van LTO Nederland op de berichten over de vermeende inhoud van het stikstofpakket van landbouwminister Jaimi van Essen. ‘Ook de suggestie dat wij hierbij ‘aan boord’ zouden zijn, is totale onzin.’

Het kabinet presenteert de stikstofplannen op vrijdag 26 juni. ‘Gelukkig heb ik vanuit het kabinet stellig bevestigd gekregen dat er nog helemaal niets besloten is’, zegt Koopmans. ‘Tot vrijdag wordt in de coalitie nog onderhandeld over het stikstofpakket.’

Haalbaar en realistisch

LTO Nederland spant zich in om dat proces te beïnvloeden, zodat er een pakket komt dat voor boeren haalbaar en realistisch is, dat de sector perspectief geeft voor de lange termijn en dat garandeert dat vergunningverlening spoedig op gang komt, zodat boeren de doelen ook kunnen halen en in hun bedrijf kunnen investeren. ‘Dat is onze inzet en die staat als een paal boven water’, benadrukt Koopmans.

Hij noemt het loskomen van de vergunningverlening een randvoorwaarde. ‘We zitten in een unieke situatie. Er is 20 miljard euro belastinggeld beschikbaar, er zit een kabinet dat de wet wil wijzigen en boeren zijn bereid om hun verantwoordelijkheid te nemen. Dan moet ook gegarandeerd worden dat de vergunningverlening loskomt. Als dat niet lukt, kan de conclusie alleen maar zijn dat de aanpak mislukt is.’

Proefballonnetjes

In de gelekte stukken staan volgens de voorzitter van LTO Nederland proefballonnetjes die niet aan de orde zijn en ook nooit op tafel hebben gelegen. ‘Bijvoorbeeld een regionale generieke korting.’

Voorzitter Jos Verstraten van LTO-vakgroep Melkveehouderij vult aan met andere voorbeelden: ‘Verschillende normen voor grondgebondenheid, met strengere normen voor veehouders op zand- en lössgrond. Daarover is nooit gesproken met ons en daar valt met ons ook niet over te praten.’

Verstraten vervolgt: ‘Wij rekenen het kabinet af op het doel uit het regeerakkoord: een eenvoudige grondgebondenheidsnorm, met een uitzondering voor bedrijven die voldoen aan doelsturing. Dat was het doel en dat is nog steeds het doel.’

Volg de laatste ontwikkelingen rond de stikstofaanpak op onze overzichtspagina

Koopmans benadrukt het belang om tot vrijdag 26 juni te focussen op het resultaat: ‘Het enige dat telt, is het pakket met maatregelen dat dan op tafel ligt.’