Stoppersregelingen goed voor daling stikstofuitstoot van 9 procent

De totale stikstofemissie uit stallen is met 18,7 procent gedaald in de periode 2019-2025, blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer.

In totaal daalden de stalemissies sinds 2019 met ruim 10 kiloton stikstof. De helft daarvan komt dus door boeren die gebruik maakten van een stoppersregelingen (SRV, MGA of Lbv). In totaal namen 1.300 veehouders deel aan deze regelingen. Zij leverden een daling van 5,3 Kton op.

Daarnaast zijn veehouders in generieke zin minder dieren gaan houden, zonder dat zij deelnamen aan een beëindigingsregeling. Het gaat dan om veehouders die gewoon zijn gestopt of minder vee zijn gaan houden. Deze ‘ongesubsidieerde’ daling in dieraantallen, leverde nog eens 2,9 kiloton emissiedaling op. En ten slotte is er een emissiedaling van 2,5 kiloton die wordt toegeschreven aan andere factoren, zoals stalinnovaties.

Geld op de plank

In totaal heeft de minister van LVVN van 2019 tot en met 2025 4,2 miljard euro beschikbaar gesteld voor vrijwillige beëindigingsregelingen. Daarvan is 2,6 miljard euro door LVVN besteed. Er is 1,6 miljard euro op de plank blijven liggen en met dat geld had volgens de Rekenkamer ongeveer 3,3 kiloton extra emissiereductie gerealiseerd kunnen worden.

De Rekenkamer stelt vast dat bij alle beëindigingsregelingen sinds 2019 sprake is van onderbesteding. Bij de openstelling van beëindigingsregelingen is vaak veel belangstelling van veehouders en wordt de regeling overtekend. Gedurende de uitvoering van de regeling blijkt regelmatig dat een groot deel van de aanvragen alsnog afgewezen wordt, of veehouders trekken zelf hun aanvragen in.

Rundveehouders minder vaak

Volgens de Rekenkamer doen rundveehouders minder vaak mee aan vrijwillige beëindigingsregelingen dan pluimvee- en varkenshouders. Hun dieraantallen en hun emissies dalen ook minder hard. Rundveehouders zijn wél verantwoordelijk voor de grootste uitstoot van stikstof binnen de veehouderij. De beëindigingsregelingen bereiken dit deel van de doelgroep maar beperkt, concludeert de Rekenkamer.

Een reden voor de beperkte deelname is volgens de Rekenkamer dat melkveehouders gehecht zijn aan hun bedrijf en locatie waardoor er een sterke wens kan bestaan om de onderneming in stand te houden, bijvoorbeeld door opvolging of verkoop. Kippen- en varkenshouders laten vaak de rekensom van een beëindigingsregeling de doorslag geven.

Landbouwminister Jaimi van Essen begrijpt dat veehouders afzien van deelname aan de beëindigingsregeling, ook ondanks een eerdere aanmelding. ‘Iedere veehouder maakt zelf de afweging of deelname aan een beëindigingsregeling past in de persoonlijke situatie’, zegt hij. ‘Zij kunnen uiteindelijk afzien van beëindiging van hun veehouderijlocatie. Dit is inherent aan het vrijwillige karakter van subsidieregelingen. Het is een beslissing die iedere veehouder zelf moet nemen en waarbij de overwegingen zeer persoonlijk zijn.’

Stikstofgevoelige gebieden

De uitstootvermindering vond vooral plaats in de buurt van stikstofgevoelige natuurgebieden zoals de Veluwe en de Peel. De stoppersregelingen van voormalig stikstofminister Christianne van der Wal waren daar ook specifiek op gericht. Niet alle boeren die zich voor zo'n regeling aanmeldden, zijn ook echt gestopt. Het onderzoek van de Rekenkamer wijst uit dat onder meer onduidelijkheid over het stikstofbeleid ervoor zorgt dat boeren zich alsnog terugtrokken.

De uitstoot van stikstof uit stallen is ongeveer de helft van alle stikstofemissies door de landbouw. Er is ook emissie uit het veld, bijvoorbeeld bij het uitrijden van mest. Met die emissies heeft de Rekenkamer in dit onderzoek niet gerekend.

Zonering

Later deze week presenteert Van Essen zijn plannen om de stikstofuitstoot nog verder te verlagen. Het kabinet wil dat in 2035 de uitstoot van stikstof door de landbouw 42 tot 46 procent lager is dan in 2019. De industrie en het verkeer moeten in 2035 hun stikstofuitstoot halveren.

Het kabinet wil onder meer gaan werken met zones rondom stikstofgevoelige natuur. Hoe groot die zones worden, is nog niet besloten. De Rekenkamer heeft becijferd hoeveel boeren geraakt worden bij zones van 500, 1.000 of 1.500 meter. Het gaat dan om respectievelijk 8, 15 en 21 procent van de veehouders in Nederland. Als al deze boeren rondom natuur zouden stoppen, levert dat 5, 10 of 16 procent minder stikstof uit stallen op.