‘Het laaghangend fruit is al geplukt’

Wie spreekt over aanvullende reductiepotentie, moet ook kijken naar wat er de afgelopen jaren al is gebeurd. De varkenshouderij van vandaag is niet meer de sector van twintig jaar geleden. Bedrijven voldoen aan de geldende emissie-eisen en hebben op grote schaal geïnvesteerd in emissiearme stalsystemen.

Inmiddels wordt ongeveer 65 procent van de varkens gehouden in stallen met een luchtwasser, vaak gecombineerd met andere emissiereducerende technieken. De overige 35 procent van de stallen heeft emissiereducerende technieken in de stal toegepast. Daarnaast is de omvang van de Nederlandse varkensstapel de afgelopen jaren aanzienlijk afgenomen. Beide ontwikkelingen hebben geleid tot een substantiële reductie van de ammoniakuitstoot.

De brede toepassing van emissiearme technieken en de krimp zijn een belangrijk gegeven, omdat het laat zien dat de sector niet vanaf nul begint. Integendeel: een groot deel van de technisch en praktisch haalbare reducties is al gerealiseerd. Juist daardoor verandert het karakter van de opgave. Waar eerdere maatregelen relatief veel effect opleverden, worden de resterende aanvullende stappen steeds ingewikkelder tot onmogelijk.

Reduceren van de laatste loodjes vraagt vaak om hoge investeringen, ingrijpende aanpassingen van bedrijfsprocessen of technieken waarvan de prestaties in de praktijk minder voorspelbaar zijn. Daarnaast zijn de technieken die zoveel mogelijk ammoniak reduceren, vaak niet de technieken die bijvoorbeeld ook geur reduceren. De sector zelf wil integraal verduurzamen. Dat betekent goed voor het dier (welzijn), de omgeving (natuur en klimaat) en de boer (economisch haalbaar). 100 procent zekerheid kan nooit en overal een 10 op halen ook niet.

Toch lijkt in beleidsdiscussies soms nog te worden uitgegaan van de gedachte dat vooral in de intensieve veehouderij nog veel laaghangend fruit aanwezig is. Dat leidt tot een overschatting van de reductiepotentie die er zou zijn. Het risico daarvan is dat beleidsdoelen worden gebaseerd op theoretische mogelijkheden in plaats van op wat bedrijven daadwerkelijk kunnen realiseren.

Goed beleid begint bij een realistische analyse van de uitgangssituatie. Daarbij hoort erkenning van de emissiereducties die al zijn bereikt en van het feit dat elke volgende procent reductie meer inspanning vraagt dan de vorige. Wanneer die realiteit onvoldoende wordt meegewogen, ontstaat het gevaar dat verwachtingen worden gewekt die uiteindelijk niet uitvoerbaar, betaalbaar of handhaafbaar blijken.

De vraag is daarom niet hoeveel ammoniakreductie de varkenshouderij in theorie nog zou kunnen leveren, maar hoeveel reductie in de praktijk nog haalbaar is bovenop de grote stappen die al zijn gezet. Alleen op basis van die vraag kunnen beleidsmakers komen tot effectief, robuust en geloofwaardig stikstofbeleid.