'Wet open overheid, of is het toch Wet open bedrijfsleven?'

Onze varkenshouders, en alle veehouders in Nederland, worden sinds enkele jaren via de overheid het hemd van het lijf gevraagd. Vorig jaar werd onze sector geconfronteerd met tientallen Woo-procedures, waarbij grote hoeveelheden gegevens van vele bedrijven werden opgevraagd.

De Woo-verzoekers waar wij mee te maken hebben, zijn niet-gouvernementele organisaties (ngo's) en journalisten. Of beide tegelijkertijd. Deze maand zaten we in de rechtbank voor het 'Wob'-verzoek van adviesbureau René Houkema, dat zijn brood verdient met onderzoek en Woo-procedures voor ngo's en media.

Houkema is gefrustreerd; hij vindt dat Woo-procedures veel te lang duren. Dat komt volgens hem door de vervelende zienswijzen die agrarisch ondernemers indienen tegen de vrijgave van hun bedrijfsgegevens. Hij verwijst daarbij naar belangenbehartigers, zoals de Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), die leden daartoe zouden aanzetten.

De adviseur wil er ook niets van weten dat dit een wettelijk recht is voor degenen wiens gegevens worden opgevraagd. Als je van duizenden agrariërs de bedrijfsgegevens opvraagt, dan kun je honderden zienswijzen verwachten. En die moeten allemaal eerst de aandacht krijgen van de overheid.

Bedolven onder verzoeken

Maar de belangrijkste reden dat het allemaal zo lang duurt, is het feit dat overheden tegenwoordig worden bedolven onder Woo-verzoeken. Het zijn er veel en ze zijn omvangrijk, waardoor het niet meer lukt om de wettelijke termijn van vier weken – of zes weken bij een groot of ingewikkeld verzoek – te halen. Een looptijd van een jaar is eerder regel dan uitzondering. De zaak waarvoor we vorige week in de rechtbank zaten, loopt inmiddels zelfs al drie jaar.

Ook speelt mee dat het aanspannen van een Woo-procedure geregeld al groter nieuws is dan dat wat er uiteindelijk met de opgevraagde gegevens wordt gedaan. Dat zagen we vorig jaar bij de mediabedrijven NRC, Follow the Money en Omroep Gelderland.

De journalisten brachten groot naar buiten dat zij de rechter in hadden moeten schakelen voor het loskrijgen van de boerenbedrijfsgegevens over stikstof. Toen zij uiteindelijk de gegevens van circa 30.000 boeren hadden gekregen van de overheid, werd wederom de loftrompet geblazen.

Plank finaal misgeslagen

Maar kennelijk viel de buit toch tegen. Het artikel dat gefabriceerd werd met de gegevens sloeg de plank finaal mis: 'Stikstof: veehouders kunnen met miljoenen dieren uitbreiden door nieuwe rekengrens'. Een conclusie die feitelijk volstrekt onjuist is. Het aantal dieren neemt door een serie regelingen immers enkel af.

Het wordt tijd dat de Woo weer wordt ingezet waarvoor die wet bedoeld is: het kunnen controleren van wat de overheid doet, en het hoe en waarom zij dat doet. Dit zal de overheid veel tijd en geld opleveren, waardoor termijnen weer gehaald kunnen worden. Het voorkomt ook dat bedrijfsgegevens van duizenden agrariërs pas na jaren worden vrijgegeven, waardoor ze verouderd zijn en niet meer bruikbaar voor het doel dat de aanvrager beoogde.