Iedereen wil eerlijk landbouwbeleid: de weg ernaartoe verdeelt boer en burger

Het bureau Populytics voerde afgelopen jaar een uitvoerig onderzoek uit, in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Meer dan vijfduizend Nederlanders, onder wie ruim duizend landbouwers, dachten daarin mee over de invulling van het nieuwe GLB voor de periode 2028-2034.

De raadpleging komt op een belangrijk moment. Nederland krijgt naar verwachting minder Europees landbouwgeld en moet keuzes maken over de besteding daarvan. Het onderzoek moet beleidsmakers helpen deze keuzes beter te onderbouwen met inzichten uit de samenleving.

Subsidies voor doelen

Uit de resultaten komen vijf duidelijke hoofdconclusies naar voren. Allereerst is er brede steun om subsidies minder te koppelen aan de grootte van het areaal van een boerenbedrijf. In plaats daarvan moet geld meer worden ingezet voor concrete doelen, zoals natuur, klimaat en dierenwelzijn.

Daarnaast wensen burgers in meerderheid een groenere landbouw. Zij vinden dat boeren een sterkere rol moeten spelen in het verbeteren van natuur en milieu. Landbouwers erkennen die transitie, maar ervaren minder urgentie en wijzen vaker op praktische beperkingen.

Een derde conclusie is dat meer gesprek nodig is tussen boeren en burgers. Hoewel beide groepen het eens zijn over het belang van een eerlijke beloning voor boeren, verschillen zij duidelijk van mening over de oorzaken van problemen en mogelijke oplossingen.

Verschillen in prioriteit

Verder verschillen burgers en landbouwers in hun visie op wie steun het hardst nodig heeft. Landbouwers noemen vooral jonge boeren als prioriteit, terwijl burgers eerder kiezen voor boeren die bijdragen aan natuur en milieu.

Tot slot klinkt vooral onder landbouwers een sterke roep om vereenvoudiging van het GLB. De huidige regels worden als complex ervaren; een ruime meerderheid wil dat subsidies eenvoudiger en toegankelijker worden.

De grootste spanningen zitten bij het onderwerp eerlijke prijzen en de verdeling van marges in de voedselketen. Op dit punt zijn burgers en landbouwers het eens dat boeren vaak geen eerlijke prijs krijgen voor hun producten. Maar de oplossingen voor dit probleem lopen uiteen.

Macht van supermarkten

Burgers zien dit in de verdeling van de opbrengsten in de keten. Zij wijzen op de te grote macht van supermarkten en tussenhandel. Veel burgers pleiten daarom voor betere regelgeving en eerlijke marktprijzen, in plaats van extra subsidies. Geboden steun moet worden gekoppeld aan bijvoorbeeld eisen op het gebied van duurzaamheid.

Landbouwers benaderen het vraagstuk vanuit een ander perspectief. Zij benadrukken dat zij opereren op een internationale markt met veel concurrentie en verschillen in regelgeving tussen landen. Volgens agrariërs zorgt dit voor een ongelijk speelveld, waardoor eerlijke prijzen moeilijk zijn te realiseren. Zij vinden dat inkomenssteun en andere vormen van subsidie een belangrijke rol moeten blijven spelen.

Groene doelen

Boeren en burgers verschillen ook in de urgentie die zij ervaren bij groene doelen. Burgers voelen vaker dan deelnemende landbouwers meer urgentie. Zij zien de landbouw vaker als onderdeel van het probleem en daarmee ook als onderdeel van de oplossing.

De deelnemende landbouwers benadrukken eerder dat de situatie al sterk is verbeterd ten opzichte van het verleden. Zij wijzen vaker naar andere bronnen van vervuiling of stellen dat de voedselproductie hun kerntaak is.

Wederzijdse dialoog versterken

De onderzoekers stellen dat beleidsmakers zouden moeten inzetten op eerlijkere marktomstandigheden en gerichte steun voor landbouwers. Daarnaast benadrukken zij dat het belangrijk is de dialoog tussen boeren en burgers te versterken, zodat meer begrip ontstaat voor elkaars positie.

Het onderzoek dient daarmee als belangrijke bouwsteen voor de plannen die Nederland moet maken voor het nieuwe GLB. Het geeft inzicht in hoe die kunnen aansluiten bij zowel maatschappelijke wensen als de uitvoerbaarheid in de praktijk. De resultaten van de enquête tonen aan dat de meningen niet verdeeld zijn over het doel – een eerlijke en duurzame landbouw – maar over de weg ernaartoe.