'Landbouw vraagt langetermijnvisie'

Jaimi van Essen is de vijfde minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur sinds 2022. Zijn vier voorgangers lieten één patroon achter: brandjes blussen. Het stikstofdossier, de Kaderrichtlijn Water, het mestbeleid. Het zijn urgente dossiers die om oplossingen vragen. Maar het zijn ook symptomen van een dieper probleem: het ontbreken van een heldere langetermijnvisie.

Die crises zijn geen toeval; ze zijn ontstaan omdat Nederland uit de pas loopt met Europese richtlijnen die we zelf hebben onderschreven. Bovendien wordt twee derde van wat Nederlandse boeren en tuinders produceren afgezet bij Europese retail en consumenten. Een nationale visie zonder Europese inbedding is dus niet alleen juridisch onhoudbaar, het is ook economisch onlogisch. De echte vraag wordt stelselmatig vermeden: hoe ziet de Nederlandse land- en tuinbouw er in 2050 uit, en welke rol speelt Nederland daarin in Europa? Een leider die deze vraag niet stelt, is geen leider maar een brandweerman.

Boeren, toeleveranciers, voedselverwerkers, retail, banken, overheden en andere belanghebbenden hebben behoefte aan richting. Welke bestemming je kiest, hangt af van hoe we onze landbouw in 2050 willen zien. Zolang die bestemming onduidelijk blijft, volgt ieder zijn eigen kompas en blijft de sector verdeeld reageren op de waan van de dag.

Mijn aftrap: in 2050 is de Nederlandse landbouw volledig in balans met de natuur. We produceren voedsel binnen de ecologische grenzen van onze bodem, ons water en ons klimaat. De agrariër is niet langer een verdachte in een politiek debat, maar de motor achter voedselproductie in een gezonde leefomgeving. Grondgebonden en niet afhankelijk van kunstmest, importkrachtvoer en fossiele energie. Daarmee wordt Nederland opnieuw een gidsland, ook in Europa. De intensieve pluimvee-, varkens- en kalverhouderij krimpt, bewust en geleidelijk. Er wordt niet langer alleen gestuurd op productie, maar ook op ecologische resultaten.

Elkaar versterken

Dat is een visie. En niet iedereen zal het ermee eens zijn. Maar zolang voor elke agrariër, elke ketenpartner en elke beleidsmaker helder is waar we heen gaan, kan iedereen aan die bestemming werken en elkaar versterken.

De Nederlandse boer is een vakman en bij uitstek degene die deze bestemming kan bereiken. De ene agrariër vindt zijn weg via natuurinclusieve of biologische landbouw, de andere via technologische innovatie. Belangrijk is dat de beweging in de goede richting is.

Boeren en tuinders leveren maatschappelijke en ecologische waarde. Daar hoort een eerlijke beloning bij. Een gezonde balans met de natuur vraagt immers om een gezond inkomen. Ik kom tot drie pijlers: de overheid beloont groene diensten structureel; ketenpartners betalen een eerlijke meerprijs; en banken verstrekken aantrekkelijke financiering voor de transitie. Daarnaast wekt de boer zijn eigen energie op, liefst meer dan hij verbruikt. Dat is geen subsidiemodel, dat is een nieuw verdienmodel.

Minister Van Essen, u kunt functioneren als brandweerman óf kiezen voor iets groters: leiderschap. Geef een onafhankelijke groep het mandaat om de visie te ontwikkelen en uit te voeren, ga in dialoog met de sector en uw Europese collega’s, en faciliteer de stappen die nodig zijn. Leiders blussen geen brandjes, ze voorkomen ze.