Agrifacts: 'Bufferstroken hebben geen meetbaar effect op waterkwaliteit'

Nieuws Algemeen Mirthe Rolink 07 apr 2026 om 13:28uur

De verplichte bufferstroken langs watergangen hebben tot nu toe niet geleid tot een afname van stikstof- en fosforconcentraties in het oppervlaktewater. Dat blijkt uit metingen van waterschappen in bijna vierhonderd watergangen over 2023 en 2024. In plaats van een daling is zelfs sprake van een toename van de gemeten concentraties, concludeert Stichting Agrifacts (Staf).

Bufferstroken zijn sinds 1 maart 2023 verplicht als onderdeel van het zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). De maatregel is bedoeld om de afspoeling van meststoffen naar het oppervlaktewater te verminderen. Tegelijkertijd werd gestart met de afbouw van de derogatie, waardoor er in zijn totaliteit minder dierlijke mest mag worden uitgereden.

Wageningen Environmental Research berekende in 2022 dat bufferstroken op landelijke schaal zouden kunnen leiden tot een vermindering van de stikstofbelasting met 5 tot 10 procent en een afname van fosfor met ongeveer 5 procent. Die effecten zijn in de praktijk nog niet terug te zien.

Stikstof- en fosformetingen

Om het effect van de maatregelen te beoordelen zijn de stikstof- en fosformetingen van acht waterschappen met veel landbouwgebied vergeleken. Het gaat onder meer om de waterschappen Aa & Maas, Friesland, Vechtstromen en Zuiderzeeland. De metingen over 2021 en 2022 zijn naast die van 2023 en 2024 gelegd. In deze periode is geen afname zichtbaar; de gemiddelde concentraties namen juist toe.

Deze uitkomsten zijn in lijn met metingen van het RIVM en het Meetnet Effecten Mestbeleid. Het RIVM geeft aan dat de stijging in 2023 en begin 2024 grotendeels te verklaren is door de natte weersomstandigheden en de vertragingstijd in het bodem- en watersysteem.

Ook wijst het RIVM erop dat beleidseffecten vaak pas na één tot vijf jaar meetbaar worden. Op de korte termijn is de invloed van het weer hoogstwaarschijnlijk groter dan het effect van een nieuwe maatregel zoals bufferstroken.

Maatregel gericht op beperkte afspoeling

Volgens het RIVM zijn bufferstroken vooral effectief tegen oppervlakkige afspoeling van meststoffen. Uitspoeling via grondwater en drainage wordt hiermee niet voorkomen. Die oppervlakkige afspoeling vormt in Nederland echter een beperkt deel van de totale nutriëntenbelasting. Uit een rapport van Alterra uit 2013 blijkt dat afspoeling slechts 2 procent beslaat van de totale uit- en afspoeling.

Daarnaast waren er al teelt- en bemestingsvrije zones en wordt in de praktijk steeds gebruikgemaakt van verfijnde technieken voor mestaanwending. In dat licht lijken bredere verplichte bufferstroken weinig extra effect toe te voegen aan de waterkwaliteit, geeft Staf aan.