'De Europese meststoffencrisis: hoelang blijven we toekijken?'

Column Politiek Gerben Boom 17 maa 2026 om 08:01uur

De Europese landbouw wordt opnieuw geraakt door een crisis die we al zagen aankomen. De spanningen in de Straat van Hormuz hebben de wereldmarkt voor olie, gas en kunstmest in een kramp getrokken. Prijzen schieten omhoog, marges verdwijnen en de voedselvoorziening hangt opnieuw aan geopolitieke draden.

Gerben Boom, akkerbouwer en portefeuillehouder Internationaal bij het NAJK

Het laat weer zien dat de Europese landbouw sterk afhankelijk is van meststoffen uit andere machtsblokken en daar betalen we nu de prijs voor. In vergelijking met de wereldmarkt zijn onze productiekosten gewoon structureel te hoog en daar hebben we geen goed antwoord op.

We wisten al in 2022, toen Rusland Oekraïne binnenviel, hoe kwetsbaar onze positie is. De Europese Commissie sprak ferme woorden: meer ruimte voor organische meststoffen, beter gebruik van zuiveringsslib, efficiëntere inzet van nutriënten, meer productie op eigen bodem, minder afhankelijkheid van import. Een mooi lijstje, dat vervolgens vier jaar lang in een lade is blijven liggen. Maar nu verschijnt dan eindelijk het meststoffenactieplan op de agenda.

Want wat is er in de tussentijd werkelijk veranderd? Nauwelijks iets. Sterker nog: cijfers van de Europese Commissie laten zien dat onze eigen meststoffenproductie sinds 2020 harder is gedaald dan het gebruik van nutriënten per hectare. We hebben dus niet alleen niet gebouwd aan strategische autonomie, maar we zijn er zelfs verder van afgedreven.

Dit is het moment om eindelijk een koers te kiezen die ons minder afhankelijk maakt van geopolitieke grillen

Gerben Boom, akkerbouwer en portefeuillehouder Internationaal bij NAJK

Sommigen zullen zeggen dat dit vooral een kwestie van pech is en dat Europa nu snel moet ingrijpen met noodmaatregelen: hogere voorraden, subsidies om prijzen te dempen, importheffingen uitstellen. Die maatregelen zijn op korte termijn absoluut nodig. Maar wie uitsluitend naar de korte termijn kijkt, mist de kern van het probleem.

• Lees ook: Veehouders zetten zich schrap voor rampjaar op mestmarkt

De echte vraag is: waarom is Europa in 2026 nog steeds zo afhankelijk van een handvol instabiele regio's? Waarom benutten we onze eigen nutriënten niet efficiënter op Europese schaal? Het zijn geen vragen die een raketgeleerde moet beantwoorden. Het gaat om politieke wil of het ontbreken daarvan.

De Europese Commissie staat nu op het punt haar actieplan te presenteren. Dit is het moment om eindelijk een koers te kiezen die ons minder afhankelijk maakt van geopolitieke grillen. Dat betekent: productiecapaciteit in Europa herstellen, innovatie stimuleren, kringlopen sluiten en organische en minerale meststoffen niet tegenover elkaar zetten, maar naast elkaar gebruiken. Dat betekent dus eerlijk erkennen dat voedselzekerheid niet vanzelfsprekend is, maar een strategische keuze.