Ondernemen in de land- en tuinbouw zonder het stempel 'vrouw'

In 's-Heer Arendskerke in Zeeland, waar de wind vrij spel heeft over het open landschap, stuurt Hilde Franse samen met haar man Bas een biologisch pluimveebedrijf aan onder de naam Eilanders. De kippen hebben er ruimte en de eieren vinden via korte ketens hun weg naar de consument. Zes jaar geleden verruilde Franse het bedrijfsleven voor het boerenerf.

Wie haar vraagt hoe het is om als vrouw actief te zijn in de agrarische sector, krijgt een nuchter antwoord: 'Het valt mij vooral op dat er een ding van wordt gemaakt dat je een vrouw bent', vertelt Franse. 'Er wordt veel aandacht aan besteed. Ook nu weer: hoe is dat nu, als vrouw in de agrarische sector? Eigenlijk vind ik het al gek dat dit dus een gespreksonderwerp is.'

Meer vrouwen aan tafel

Dat er veel aandacht voor dit thema is, begrijpt ze echter wel. Historisch gezien was het beeld helder: de man als boer, de vrouw op de achtergrond. 'Maar dat is niet meer zo', geeft Franse aan. 'Ik zie in mijn omgeving steeds meer vrouwen op het bedrijf werken. Niet meer voor de was en de kinderen, maar echt als mede-eigenaar van het bedrijf.'

Volgens haar is die verschuiving zichtbaar in alle lagen van de sector. Vrouwen schuiven aan bij gesprekken met afnemers, praten mee over investeringen en nemen beslissingen. Zelf heeft zij nooit ervaren dat ze minder serieus wordt genomen. 'Ik heb nog nooit gedacht: ze zien mij als een vrouw. In onze pluimveesector word ik net zo serieus als mijn man gezien en benaderd.'

Dat betekent overigens niet dat aannames volledig zijn verdwenen. 'Dan rijden ze hier het erf op en vragen ze of ze de baas kunnen spreken. Dan zeg ik: dat ben ik', vertelt Hanse lachend. 'Dat zijn gelukkig wel incidenten. Het is hun aanname, niet mijn waarheid.'

Verschuiving creëren

Internationale Vrouwendag kan volgens haar helpen om die vanzelfsprekende beelden te verschuiven. 'Ik vind het belangrijk dat vrouwen kunnen doen wat ze willen doen. En dat de gedachte dat vrouwen geen agrarisch bedrijf zouden kunnen leiden nog veel meer gaat verdwijnen.'

In Lierop in Noord-Brabant klinkt een vergelijkbaar geluid. Noralie van den Einden werkt bij Green Specialties, een familiebedrijf dat al generaties actief is in de vollegrondsgroente-teelt. Tussen de teeltplanning en de klantgesprekken door houdt zij zich vooral bezig met de verkoop van producten.

Zij ziet Internationale Vrouwendag als een waardevolle dag. 'Hoe je het ook wendt of keert, er is nog altijd een verschil tussen mannen en vrouwen. Het is goed als vrouwen daarin worden gesterkt. Ik denk dat ze in de agrarische sector een enorme toevoeging zijn. Ook zie ik in mijn omgeving steeds vaker dochters die in het familiebedrijf stappen. Voor mij maakt het geen verschil of je een man of een vrouw bent, zolang je ergens maar een passie voor hebt.'

De kracht van verschil

In haar werk ervaart ze het niet als een belemmering dat ze een vrouw is. 'Ik denk dat het zakelijk deuren opent', zegt Van den Einden. Het verschil zit volgens haar dan ook niet in beter of slechter, maar in een andere manier van kijken. 'Als vrouw neem ik empathie meer mee in beslissingen. Dat kan een voordeel zijn als je als man en vrouw of als broers en zussen samen een bedrijf hebt.'

Franse onderschrijft dat beeld. 'Een man denkt anders dan een vrouw en vice versa. Dat kan elkaar versterken', stelt ze. Juist die combinatie maakt bedrijven robuust. Waar de een sterk is in ratio en analyse, brengt de ander nuance, gevoel voor context of sociale verbinding. Het is geen tegenstelling, maar een samenspel dat past bij de complexiteit van het agrarisch ondernemerschap.

Opvallend is dat beide ondernemers het onderwerp niet willen uitvergroten. Franse volgde onlangs een masterclass voor agrarische vrouwen van Rabobank, met thema's als bedrijfsvoering, financiën en pr. 'Voor mij had het ook prima gemengd met mannen gemogen. Het onderscheid is niet nodig.'

Aandacht heeft effect

Tegelijkertijd erkent ze dat de vele aandacht effect heeft. 'Dat vrouwen echt ergens toe in staat zijn en serieus worden genomen, dat sijpelt wel door in de maatschappij', verduidelijkt Franse. Van den Einden formuleert het vergelijkbaar: 'Ik vind het goed dat de vrouw wordt gesterkt. Al mag het stukje emancipatie nog altijd meer zijn.'

Internationale Vrouwendag is voor de twee ondernemers geen strijdkreet, maar een moment van reflectie. Een markering in het jaar die bevestigt wat op veel bedrijven al realiteit is: vrouwen die investeren, onderhandelen, verkopen, adviseren en leiding geven. Op het erf in 's-Heer Arendskerke en tussen de vollegrondsgroenten in Lierop wordt dat inmiddels echter niet meer gezien als bijzonder, maar als vanzelfsprekend.