Export lijdt zwaar onder verstoorde logistiek door oorlog Midden-Oosten

Volgens de belangenbehartiger heeft de pootgoedhandel momenteel zwaar te lijden onder de sterk gestegen transportkosten, waardoor de concurrentiepositie onder druk komt te staan. Daarnaast komt de export van landbouwproducten naar verschillende Golfstaten in het geding. Niet in alle gevallen kunnen producten via alternatieve routes of naar andere markten worden weggezet. Voor bederfelijke producten kan dit leiden tot schade voor exporteurs.

De onzekerheid door de oorlog tussen Iran, de Verenigde Staten en Israël doet de speculatie op internationale markten toenemen. Handelspartijen proberen zich volgens LTO te verzekeren van voldoende aanvoer van producten, wat op korte termijn leidt tot prijsstijgingen.

Fors gedaalde prijzen

Uiteindelijk raken de ontwikkelingen direct de voedselproductie, verwacht de belangenbehartiger. Agrariërs zijn afhankelijk van energie, kunstmest, veevoer en andere grondstoffen. Om productie mogelijk te houden, moeten kostenstijgingen in de markt worden terugverdiend.

'Juist op dit moment komt die druk ongelegen', stelt LTO. 'Veel ondernemers kregen in de afgelopen maanden al te maken met fors gedaalde prijzen voor onder meer aardappelen, granen, suiker en melk. Nieuwe kostenstijgingen vlak voor de start van het teeltseizoen zorgen daarom voor extra onzekerheid in de sector.'

Daarbij doelt de organisatie onder meer op de kunstmestkosten. De landen rond de Perzische Golf zijn belangrijke producenten van stikstofkunstmest. Vanwege het conflict kan de kunstmestmarkt onder druk komen te staan.

De directe afhankelijkheid van de Golfregio is relatief beperkt omdat Europa nog een eigen kunstmestindustrie heeft. Wel kunnen hogere gasprijzen en stijgende wereldmarktprijzen ervoor zorgen dat kunstmest ook voor Europese agrariërs duurder wordt. Ongeveer 70 procent van de kostprijs van ureum en ammonium hangt samen met de gasprijs.

LTO verwacht dat de effecten op korte termijn beperkt zijn omdat veel boeren al kunstmest hebben ingekocht. Bovendien importeerde de Europese Unie eind 2025 nog grote volumes kunstmest om de nieuwe importheffing (CBAM) voor te zijn. Via de Taskforce Fertilizers overlegt LTO met de Europese Commissie, onder meer over de mogelijke effecten van CBAM op de prijs en beschikbaarheid van kunstmest.

Sector tijdelijk ondersteunen

De belangenorganisatie vindt het nu vooral cruciaal om de ontwikkelingen nauwgezet te volgen. Als het conflict langer blijft duren – en dus ook de gevolgen voor de prijzen van energie, kunstmest en handel – zijn er volgens haar verschillende instrumenten om de agrarische sector tijdelijk te ondersteunen.

Daarbij denkt LTO aan lagere accijnzen op brandstoffen, vervroegde uitbetalingen van Europese subsidies of uitstel van belastingbetalingen voor ondernemers die in de knel komen. Overigens werd gisteren tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer ook ingegaan op mogelijke maatregelen.

Volgens staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) van Financiën brengt het kabinet in kaart welke maatregelen kunnen worden genomen. Komend weekend verwacht het kabinet meer duidelijk te kunnen geven. Het is namelijk de vraag of het gaat om een piek in de prijs of een structurele prijsverhoging. 'Als de prijsverhoging structureel is, wil het kabinet snel handelen', verklaart Eerenberg.

Brandstofaccijns verlagen

Verder vroegen diverse partijen om een verlaging van de accijns op brandstof. Volgens de staatssecretaris wordt ook dat punt meegenomen in de scenario's voor het mogelijke maatregelenpakket. Voor de langere termijn kan er volgens LTO ook worden gekeken naar extra stimulering van energieproductie op boerenbedrijven, zoals biogas en zonne-energie. Dit moet de sector minder afhankelijk maken van internationale energieprijzen.

Ondertussen benadrukt de belangenorganisatie dat het verstandig is om de impact van de situatie in het Midden-Oosten goed te blijven monitoren. 'Geopolitieke ontwikkelingen kunnen snel veranderen.'