Oorlog in Iran raakt prijzen diesel en kunstmest

Volgens ING krijgen diverse producerende landen in de regio te maken met capaciteitsproblemen: opslagtanks raken vol en er zijn te weinig beschikbare tankers in de Perzische Golf. Hoe langer de verstoringen duren, hoe meer productie in de regio zal worden stilgelegd.

De Amerikaanse president Donald Trump zegt dat de Verenigde Staten (VS) ervoor zullen zorgen dat schepen door de Straat van Hormuz kunnen varen en indien nodig maritieme escorte zal aanbieden. Het nieuws is welkom, maar duidelijk is dat het tijd en geld kost om dit te organiseren. Bovendien zouden escortes een makkelijk doelwit kunnen zijn voor Iraanse aanvallen. De VS zou daarom kunnen wachten met escorteren totdat de aanvalscapaciteit van Iran voldoende is verzwakt.

Oliehandelaren merken dat boeren hun dieseltanks alvast laten bijvullen om toekomstige prijsstijgingen voor te zijn. Volgens de handelaren hangt de verdere prijsontwikkeling vooral af van de duur van het conflict.

De prijzen lopen op dit moment wel op, maar fysiek is er nog voldoende diesel beschikbaar in de markt. Duurt het conflict langer, dan komt de hoeveelheid beschikbare diesel onder druk te staan. Trump geeft aan dat Amerikaanse militaire acties tegen Iran weken kunnen duren of zelfs langer.

De voorraden aanvullen kost meer tijd, omdat olietankers gemiddeld een maand onderweg zijn van de Straat van Hormuz naar West-Europa. Die transporttijd moet worden opgeteld vanaf het moment dat de zeestraat weer opengaat.

Volgens een van de handelaren kunnen de prijzen van olie en diesel op korte termijn net zo snel dalen als ze zijn gestegen, juist omdat er nu nog genoeg diesel aanwezig is. Maar zodra de fysieke voorraden slinken en schepen vertraging oplopen, zal het langer duren voordat de prijzen weer het niveau van voor het conflict bereiken.

Geen gascrisis

Ondanks dat de gasprijzen sterk zijn gestegen, verwachten experts dat die trend niet blijvend is. Volgens energiespecialist Jilles van den Beukel bij Den Haag Centrum voor Strategische Studies (HCSS) wijzen de prijsontwikkelingen op een disruptie, maar ook op een vertrouwen dat deze niet lang gaat duren. 'Anders praten we eerder over een TTF-gasprijs van een orde van grootte van 100 euro per megawattuur. De TTF-termijnprijzen voor komende zomer en winter zijn ook minder gestegen. Dit is geen gascrisis zoals in 2022 en de verwachting is dat het ook niet zo ver gaat komen.'

Volgens Alexander Formsma, beleidsspecialist Energie & Klimaat bij Glastuinbouw Nederland, is de impact van hogere gasprijzen voor glastuinbouwers vooralsnog beperkt. 'Het is al maart en de zon schijnt, dus is er nu relatief minder gas nodig in de glastuinbouw. Daarbij zijn we, gezien de situatie, relatief goedkoop de winter uitgekomen met een prijs van 30 cent.'

Formsma wijst erop dat de elektriciteitsprijzen nog steeds grotendeels zijn gekoppeld aan de gasprijzen, waardoor hogere gaskosten voor een groot deel worden gecompenseerd met de opbrengsten uit de verkoop van elektriciteit bij glastuinbouwers. Wel voorziet hij nieuwe uitdagingen indien de hogere prijzen enkele maanden aanblijven door dit conflict. Maar vooralsnog heeft de tuinbouw voorlopig weinig te vrezen.

De prijsstijging van gas is volgens de beleidsspecialist significant. Maar deze lijkt nog bij lange na niet op de prijsstijging die tijdens de coronaperiode en de invasie in Oekraïne was te zien.

Verder speelt mee dat gekochte kunstmeststoffen, zoals lng en ureum, van voor het conflict in het Midden-Oosten nu niet worden geleverd, door de afsluiting van de Straat van Hormuz. De Golfregio blijft een belangrijk mondiaal knooppunt voor stikstofhoudende meststoffen, goed voor 40 tot 50 procent van de internationaal verhandelde volumes.

Afhankelijk van China

Kopers zoeken naar alternatieven, wat voor extra druk zorgt op de markt van meststoffen. Een langdurige verstoring zou de beschikbaarheid van meststoffen aanzienlijk verkrappen in grote importafhankelijke regio's zoals Brazilië, India, Zuid Azië en delen van de Europese Unie. Volgens ING verergert dit de mondiale krapte en kan het ertoe leiden dat kopers afhankelijker worden van China. Dat is momenteel de enige grote producent die snel kan opschalen nu het meststoffenseizoen begint.

Volgens handelaren stijgen de kunstmestprijzen hard. De fysieke hoeveelheid beschikbare kunstmest staat onder druk, al is niet bekend of er echt minder kunstmest is of dat deze langer achter de hand wordt gehouden door aanbieders in verband met de huidige prijsontwikkeling. Ook verwachten handelaren niet dat de kunstmestprijzen zomaar naar beneden gaan. Net als bij de aanvoer van olie geldt dat tekorten vertraagd worden weggewerkt, waardoor prijzen niet snel dalen.

Verder zorgt het mooie weer ervoor dat de tijdstippen van kunstmesttoegift in de akkerbouw en melkveehouderij nu redelijk gelijk verlopen. Dit kan zorgen voor een verhoogde vraag naar kunstmest in een kort tijdsbestek.

Daarbij stellen kunstmesthandelaren dat de Europese markt sinds de invoering van de klimaatheffing CBAM afhankelijker is geworden van Europese kasproducenten. Alternatieven buiten Europa zijn namelijk duur.