Stappen gezet in strijd tegen zoönosen, maar focus blijft van belang

Zoönosen zijn dierziekten die kunnen overgaan van dier op mens. In de landbouw en veehouderij is bioveiligheid de hoeksteen van het nieuwe beleid geworden. Een belangrijke mijlpaal is de invoering van het verplichte bioveiligheidsplan voor pluimveebedrijven, dat op 1 januari 2026 van kracht is gegaan.

Ook in de varkenssector zijn stappen gezet: via het kwaliteitssysteem Holland Varken zijn strengere eisen aan bioveiligheid gesteld, en in 2026 start de sector met een collectieve bestrijding van het PRRS-virus. Tevens wordt bij de ontwikkeling van nieuwe regels voor een dierwaardige veehouderij het zoönoserisico voortaan expliciet meegewogen.

Veldproef vaccinatie

Daarnaast wordt intensief ingezet op de bestrijding van vogelgriep. Naast een eerdere veldproef loopt er tot eind 2026 een pilot voor de vaccinatie van leghennen. De resultaten hiervan moeten de basis leggen voor een eventuele grootschalige vaccinatiecampagne om de verspreiding van het virus in de toekomst in te dammen.

Een cruciaal onderdeel van het actieplan is het verbeteren van de informatie-uitwisseling tussen de humane en veterinaire sector. Voor de nabije toekomst staat een wijziging van de Wet publieke gezondheid op de agenda. Dit wetsvoorstel, dat dit jaar in consultatie gaat, moet GGD'en verplichten om persoonsgegevens van patiënten met een zoönose te delen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Door deze samenwerking wordt de NVWA beter in staat gesteld om bron- en contactonderzoek bij dieren uit te voeren. Bovendien wordt in het eerste kwartaal van 2026 een raamovereenkomst verwacht tussen grote kennisinstituten, zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, de NVWA en de Gezondheidsdienst voor Dieren, om routinematig onderzoeksdata over ziekteverwekkers te delen.

Bezuiniging op paraatheid

Hoewel het actieplan veel resultaten boekt, is de continuïteit na 2026 onzeker. Vanwege aangekondigde bezuinigingen op pandemische paraatheid moeten veel maatregelen mogelijk worden afgebouwd. Demissionair minister Jan Anthonie Bruijn van Volksgezondheid zoekt naar alternatieve middelen om de versterkte infrastructuur, zoals het Kennisplatform Vectorgebonden Infectieziekten (KPVI), ook op de lange termijn te behouden

Internationaal blijft Nederland zich inzetten voor het nieuwe Pandemieverdrag en het zogeheten PABS-systeem voor het wereldwijd delen van genetische data van virussen. Het doel blijft een integrale 'One Health'-aanpak, waarbij de gezondheid van mens, dier en de leefomgeving als één geheel wordt beschermd.

Advies over koers

Daarnaast zijn er nog een aantal programma's die dit jaar nog om een vervolg vragen. Het programma Vernieuwing Surveillance Infectieziekten (VSI) rondt eind 2026 de huidige vorm af. Er moet nog een advies komen over hoe de ingezette koers daarna kan worden voortgezet.

Voor de influenzasurveillance in de varkenshouderij moet nog met betrokken partijen worden bepaald hoe dit na 2026 wordt voortgezet. Ook voor de surveillance van het westnijlvirus wordt gezocht naar manieren om dit structureel te borgen.