Door resistentie verschuift focus van ontwormen naar beheersen wormen

Uit recente gegevens blijkt dat er tegen elk beschikbaar wormmiddel resistentie is aangetoond. Daarbij wordt het door extreme weersomstandigheden, zoals droogte en regenperiodes, soms lastiger om tijdig om te weiden. Ook zijn winterweides niet meer per definitie veilig.

Resistentie is de genetische aanleg van een parasiet om een dosering van een wormmiddel te overleven die voorheen effectief was. Wanneer schapenhouders pas ingrijpen als er klinische symptomen zoals diarree of groeivertraging zichtbaar zijn, is de effectiviteit van het middel vaak al voor 50 procent verloren.

Lang overleven

Bij een wormbehandeling worden alleen de in het schaap aanwezige wormen aangepakt en de wormstadia buiten het dier niet. De wormstadia die zich in de weides bevinden, kunnen hun cyclus afmaken, waardoor ze kunnen zorgen voor nieuwe besmettingen. 'Normaal gesproken duurt die cyclus, van uitpoepen tot een larve in het gras, drie weken. De larve kan maanden tot soms jaren op dat gras overleven', legt Groenevelt uit.

Waar in 2015 de resistentie tegen het middel Cydectin nog onder de 50 procent lag, is dit in 2025 gestegen naar 86 procent van de bedrijven die enige vorm van resistentie zien. Ook de resistentie tegen andere wormmiddelen is hoger, hoewel de verhogingen niet zo fors zijn als bij Cydectin.

Bij Closantel is sprake van een daling. Dit komt mogelijk ook door een ander percentage eieren die in de monsterneming zijn meegenomen. De situatie is precair omdat farmaceuten voor de nabije toekomst geen nieuwe wormmiddelen in de pijplijn hebben.

Volgens Groenevelt is het onmogelijk om alle wormen op een bedrijf uit te roeien. In plaats daarvan moeten veehouders leren leven met een beheersbare populatie.

Om de resistentieontwikkeling te vertragen, adviseert de dierenarts om selectief te behandelen. Dat kan door niet het hele koppel schapen te behandelen, maar alleen de dieren die het echt nodig hebben. Daarbij kan het gaan om magere ooien of dieren met een hoge worm-output.

Tijdig omweiden

Ook is het volgens Groenevelt verstandig om vaker mestonderzoek uit te voeren om de trend van de besmetting te monitoren en te bepalen of een behandeling noodzakelijk is. Verder is het belangrijk om slim om te weiden, door dieren in het hoogseizoen, afhankelijk van de temperatuur, elke 12 tot 21 dagen om te weiden vanwege de cyclus van de rode lebmaagworm.

Gekeken wordt naar natuurlijke manieren om de weerstand van schapen te verhogen. Gras-kruidenmengsels met bijvoorbeeld cichorei en esparcette kunnen helpen. De tannines in deze planten verminderen de uitscheiding van eieren en de fysieke structuur van de bladeren bemoeilijkt het opklimmen van larven.

Verhoogd eiwitgehalte in voeding

Daarnaast kan een verhoogd eiwitgehalte in de voeding de weerstand van de dieren direct verbeteren. Daardoor blijven wormen kleiner en produceren ze minder eieren. Voor de toekomst wordt er wereldwijd gewerkt aan vaccins, al zijn deze in Nederland nog niet praktisch inzetbaar.

Een andere hoopvolle ontwikkeling volgens Groenevelt is BioWorma, een schimmelspoor dat larven in de mest opeet en zo de besmetting op het land tot 68 procent kan verlagen. Hoewel dit product in ons land nog niet breed beschikbaar is, kan het in haar ogen in de toekomst een essentieel onderdeel vormen van de nieuwe strategie om de schapenhouderij duurzaam te beschermen.