Meer dan 8 miljoen hectare landbouwgrond dreigt verloren te gaan

'Met gerichte maatregelen zijn aanzienlijk grotere milieu- en klimaatwinsten mogelijk, terwijl de voedselproductie en de leefbaarheid op het platteland op peil kan blijven', stellen de onderzoekers. Berien Elbersen, senior onderzoeker landgebruiksveranderingen en milieu, bekeek samen met haar WUR-collega's alle 27 lidstaten van de EU.

Historische gegevens over landgebruik van de afgelopen decennia zijn in het onderzoek gekoppeld aan scenario's tot 2050. In de studie is niet alleen gekeken naar de dynamiek in landbouwgrond, maar ook naar veranderingen in landgebruik voor natuur, stedelijke uitbreiding, infrastructuur en productie van energie en biomassa. Het potentiële verlies van meer dan 8 miljoen hectare staat gelijk aan 5 procent van het totale landbouwareaal in de EU.

'We hebben verschillende scenario's doorgerekend, van 'business as usual' tot een scenario in lijn met de Green Deal. We keken naar emissies, waterkwaliteit, bodem, pesticidengebruik, landverlies en productiecapaciteit. In de integrale aanpak ligt de grote meerwaarde van dit onderzoek, en de sleutel voor de toekomst', stelt Elbersen.

De onderzoekers combineerden Europese datasets over landgebruik en landverandering, informatie over landbouwsystemen, bos, natuur en verstedelijking, en modelberekeningen. Op deze manier is een reeks kaarten en indicatoren ontstaan die laat zien waar spanningen plaatsvinden tussen functies zoals intensieve veehouderij, natuurherstel, stadsuitbreiding, biologische landbouw, koolstofvastlegging en welke beleidsmix deze spanningen kan verminderen.

Woningbouw en infrastructuur

In Nederland, Vlaanderen en Duitsland is de combinatie van intensieve veehouderij en sterke verstedelijking al jaren onderwerp van debat. Het onderzoek van Elbersen en haar collega's laat zien dat landbouwgrond onder druk staat van woningbouw en infrastructuur, en welke effecten verschillende beleidsopties hebben op emissies, natuur en productie. Deze informatie kan volgens de onderzoekers helpen bij het inrichten van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.

In kustregio's met intensieve irrigatielandbouw en toeristische ontwikkeling, zoals het Spaanse Andalusië en de Levante, concurreren landbouw, natuur, stedelijke groei en toerisme om land en water. Irrigatie blijkt relatief weinig ruimte in beslag te nemen en juist veel toegevoegde waarde op te leveren, terwijl urbanisatie en toerisme landbouwgrond en water onder druk zetten. Het onderzoek van WUR laat zien hoe verschillende keuzes rond irrigatie, natuurherstel en verstedelijking doorwerken in watergebruik, bodemkwaliteit en voedselproductie. De input kan fungeren als handvat voor beleidsmakers rondom ruimtelijke planning en waterbeleid op regionaal beleid.

Regionale verschillen

Elke regio heeft behoefte aan een andere beleidspuzzel: 'Er is geen one-size-fits-all-oplossing voor de dilemma's met betrekking tot het Europese landgebruik. We denken, en dat hebben we nu wetenschappelijk onderbouwd, dat EU-beleid sterker kan worden gericht op regionale verschillen, en dat ruimtelijke planning, landbouwbeleid, natuurherstel, klimaatbeleid en zelfs migratiebeleid beter op elkaar afgestemd moeten worden. We hebben aangetoond dat boeren, natuurbeheerders, regionale overheden en burgers baat hebben bij transparante scenario's. Ze moeten weten welke keuzes op bepaalde plekken leiden tot welke winsten en verliezen', vertelt Elbersen.

De inzichten van het WUR-onderzoek moeten helpen om de dialoog over landbouw, natuur en ruimte minder abstract te maken.