'Hetzelfde potje appelmoes bij ons en in België'

De inflatie in ons land is hoger dan in omliggende landen en er is te weinig concurrentie. Rabobank is geen echte coöperatie meer met slechts één bankvergunning. In 1951 waren er nog 1.315 zelfstandige Raiffeisen- en Boerenleenbanken.

Of het appelmoes, internet, deodorant of energie is, spaarrentes, hypotheekrentes of dierenartsen zijn, Nederland is een duurte-eiland geworden. Dierenartsen zijn vaak in handen van grote beursgenoteerde spelers. Een hond, kat, koe, varken of kip wordt zo onbetaalbaar, voor boer en burger. Er is sprake van marktfalen.

Vijf jaar geleden waren de rente en inflatie laag. Ik zag aankomen dat deze fiks zouden stijgen door de vergrijzing, lage werkloosheid, het tekort aan huizen en vanwege corona vanaf 2020. Door corona kwam de wereldeconomie tot lockdownstilstand, met goederen die in China bleven die anders naar hier kwamen. Wij hebben de maakindustrie decennia terug weggejaagd naar lagelonenlanden. Intussen werkten beleidsambtenaren en 'bullshitjobmanagers' thuis. Zij konden sparen en hadden amper echt kosten, terwijl mensen in 'doeberoepen' wel echt werkten en kosten hadden.

Na corona wilde men eropuit en spulletjes kopen, terwijl die er amper waren en waarvoor de productie veel energie kostte. Kortom, een economie vanuit stilstand weer op gang brengen, creëert veel inflatie. Dit zagen we eerder in de geschiedenis. Tevens maakte dit de zwakte van Europa duidelijker. Ook voor boeren zou dit gevolgen hebben voor hun bedrijven met soms grotere inkomsten, maar ook hogere kosten, meer risico's (onder andere door stikstof), steeds strengere regels (bijvoorbeeld voor gewasbescherming), soms vanuit kortzichtig politiek gepolariseerd activisme.

Toch zijn er vanwege de arbeidsmarktkrapte looneisen, ook voor onzinbanen. Ik zei ooit tegen Marjan Minnesma van Urgenda: inwilliging van FNV-looneisen jaagt consumentisme, dus vervuiling en klimaatverandering, aan. Winsten in machtsgeconcentreerde bedrijven zorgen voor inflatie, maar vakbondseisen voor mensen in 'bullshitjobs' ook.

Er is weer zelfbeheersing met gereguleerde markten nodig met een goede marktmeester, duidelijke spelregels, transparantie en gezonde concurrentie. Iets kan te liberaal zijn of te strak. Als er echt wordt gewerkt in echte uren en de productiviteit omhooggaat, dan kunnen lonen stijgen.