Voeren van varkens draait ook om details

Achtergrond Varkens John Lamers 11 nov 2024 om 15:30uur

Wat is de behoefte van een big of vleesvarken aan aminozuren en hoe zit het met het energietekort van een zeug rond het werpen? Op de studiedag Diervoeding bij het Instituut voor Landbouw, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) in het Vlaamse Melle werd hier meer over duidelijk.

Resultaten uit het diervoedingsonderzoek dat met partners en de sector is uitgevoerd, werden op de studiedag gedeeld en bediscussieerd met stakeholders. Hieronder worden drie onderzoeken uitgelicht.

Zeug en big gebaat bij extra energie

Een zeug verbruikt rond het werpen veel energie voor de aanmaak van biest, bij het nestbouwgedrag en het werpen zelf. Terwijl er vaak op de werpdag een voerbeurt wordt overgeslagen, mede omdat zeugen dan minder goed eten.

Wat is het effect van een extra energie boost voor zeugen zodat het energietekort kleiner wordt? Dat onderzocht onderzoeker Rafaella Carnevale van de Universiteit van São Paulo in Brazilië. Daartoe heeft ze op een groot zeugenbedrijf twee wat betreft worpnummer en gewicht vergelijkbare groepen zeugen gemaakt.

De 95 zeugen in de proefgroep kregen direct op het moment van werpen van de eerste big een energieboost in de bek. Die bestond uit een mengsel van moutextract, maiszetmeel en glycerol. Beide eerste componenten leveren direct beschikbare energie. Glycerol levert na enkele uren nog extra energie.

De energieboost had een positief effect. De gemiddelde werpduur nam af van 220 naar 200 minuten. Vooral de tijd tussen de eerste en tweede big was flink korter. Dat is te verklaren uit de direct beschikbare snelle energie. Maar ook de laatste biggen werden sneller geboren en waren vitaler dan de biggen van de zeugen die geen energieboost kregen.

Biestopname hoger

Op het aantal doodgeboren biggen had de energieboost geen duidelijk effect. Het aantal levend geboren biggen was bij de zeugen die de energieboost kregen 15,8 en bij de controlegroep 15,3 en verschilde daarmee niet aantoonbaar. Wel lag de biestopname bij de biggen in de proefgroep met 307 gram per big significant hoger dan de 290 gram bij de biggen in de controlegroep.

Zeker bij zeugen met hogere worpaantallen is het volgens Carnevale aan te raden om de zeugen niet te laten vasten voor het werpen en ze juist een extra energieboost te geven.

Weinig voordeel van geconcentreerd lactovoer

Lactovoer met een energiewaarde (EW) van 1,13 en extra eiwit had geen voordelen voor zeugen en biggen ten opzichte van voer met een EW van 1,05. Er was geen verschil in spek- en spierdikte bij de zeugen en in de groei van de biggen. Mogelijk produceren zeugen van geconcentreerd voer meer melk; de biggen aten minder bijvoeding.

Een big mag 11,44 gram lysine per energiewaarde. © Twan Wiermans

Eiwitbehoefte van gespeende big is hoger

Gespeende biggen hebben meer behoefte aan eiwit dan gedacht. Dit blijkt uit een analyse van 41 onderzoeken naar de lysinebehoefte van de biggen binnen het project ‘Voeding op maat’ van het Vlaamse Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO), Wageningen University & Research en stichting CVB.

Voor de analyse zijn onderzoeken verzameld waarbij minimaal vier verschillende niveaus van lysine zijn gevoerd. Lysine is het eerst limiterende aminozuur. Bij een tekort wordt het eiwit in het voer niet verder benut. Van de onderzoeken moesten de grondstofsamenstelling en voeropname bekend zijn, net zoals de prestaties van de varkens en hun eiwitaanzet. De onderzoeken zijn uitgevoerd met biggen van 5 tot 30 kilo.

In de meeste van de 41 gebruikte studies was de maximaal geteste hoeveelheid lysine niet hoog genoeg. Ook bij de hoogste hoeveelheid namen de prestaties nog toe. Dit terwijl er pas zekerheid is dat de behoefte wordt gedekt als de prestaties niet meer toenemen. Conclusie: de lysinebehoefte van gespeende biggen ligt hoger dan vaak wordt aangenomen.

Op basis van overkoepelende analyse is het advies om minimaal 1,3 gram verteerbaar lysine per megajoule netto-energie in het voer te geven. Het gaat om 11,44 gram verteerbaar lysine per energiewaarde.

Hoog ruweiwitgehalte

Een reden waarom niet altijd onderzoek wordt gedaan met hogere lysinegehalten is de gevoeligheid van biggen voor een hoog ruweiwitgehalte in het voer. Bij 1,5 gram verteerbaar lysine per megajoule netto-energie zit er 225 gram ruw eiwit in het voer. Dat is een te groot risico. Daarom wordt vaak niet verder gegaan dan 170 gram, waardoor biggen niet hun maximale prestaties behalen. Onderzoek met hoge ruweiwit- en lysinegehalten is nodig om betere adviezen te kunnen geven.

Optimaliseren aminozuren voor minder stikstof

Met 10 procent minder eiwit kan een daling in de stikstofuitstoot worden gerealiseerd van 20 procent. Belangrijk is wel dat het aminozuurpatroon goed past bij de behoefte van de varkens. Het Belgisch/Nederlandse project ‘Optevar’ gaat dit de komende jaren onderzoeken en relateren aan de hygiëne en gezondheidsstatus van varkens.

Bijvoeren is een goed alternatief voor een injectie. © Studio Van Assendelft

IJzer bij biggen aanvullen kan ook via het voer

Het ijzertekort van zogende biggen hoeft niet per se aangevuld te worden via een injectie. Door bijvoeren met een ijzerrijk supplement kan het tekort ook worden aangevuld. Dit blijkt uit onderzoek van Sophie Goethals van het Vlaamse Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO).

Een ijzerinjectie bij biggen is nodig om te voorkomen dat ze tijdens de zoogperiode een ijzertekort oplopen. Het geven van die injectie kost wel arbeid en levert risico’s op voor de overdracht van ziekten. Daarbij staat de ijzerinjectie – zeker bij biologische biggen – op de nominatie om te verdwijnen.

In haar zoektocht naar alternatieven heeft Goethals meerdere supplementen onderzocht die biggen via de voerbak zelf kunnen opnemen. Hemoral blijkt het beste te werken. Dit suppelement is in het onderzoek ook rechtstreeks in de bek gegeven. Daardoor lag het hemoglobinegehalte in het bloed zelfs hoger dan bij de ijzerinjectie.

Kanttekening is dat dit veel arbeid kost en in de praktijk daardoor niet werkbaar is. Bij de toevoeging van Hemoral vanuit de voerbak waren de hemoglobinegehalten in het bloed op een acceptabel niveau, bij de andere onderzochte supplementen was het niveau te laag.

Effecten niet duidelijk

Opvallend is dat de effecten van de ijzeropname en het hemoglobinegehalte in het bloed niet duidelijk te zien waren aan de prestaties van de biggen en vleesvarkens. Alleen in de eerste twee weken na het spenen bleven de biggen bij twee behandelingen wat achter in groei. Daarna verdwenen die verschillen.

Uiteindelijk behaalden alle varkens vergelijkbare slachtgewichten van rond de 120 kilo. Ook de karkaskwaliteit verschilde niet. Goethals geeft wel aan dat het gezondheidsniveau een rol speelt. Bij een lagere gezondheidsstatus kan het mogelijk beter zijn om de biggen twee ijzerinjecties te geven.

Effect hittestress verminderen met additieven

Geconcentreerd voer heeft bij hittestress eerder een negatief dan positief effect. Het toevoegen van extra vitamine E, vitamine C en betaïne aan het voer en deels organisch selenium gebruiken kan wel helpen. De groei van de vleesvarkens stijgt van 889 naar 925 gram. Additieven in het zeugenvoer verhogen het speengewicht met 130 gram per big.