'Minder emissies en meer aandacht voor dieren'

Elbert Roest hecht, zoals hij het zelf zegt, aan de kardinale deugden. Het zijn waarden die al meer dan tweeduizend jaar bestaan, zoals rechtvaardigheid, moed, matigheid en voorzichtigheid. Een historicus als Roest kan ze moeiteloos vertalen naar hoe je de problematiek rondom stikstof, ammoniak, broeikasgassen, waterkwaliteit of geurhinder aanpakt.

We kiezen voor stalsystemen of oplossingen die maatschappijbreed uitrolbaar zijn

Elbert Roest, Nationaal Gezant Versnelling Emissiereductie Duurzame Veehouderij

'We zitten als land op slot. Daarom zijn we als regieorgaan Versnellen innovatie emissiereductie duurzame veehouderij gemotiveerd om dit complexe emissievraagstuk verder te brengen. Dat doen we op de eerste plaats voor boeren, maar vooral voor de hele samenleving en voor onze kinderen en kleinkinderen. Dat we op de weg zitten naar minder emissies en meer aandacht voor dieren, is glashelder. Maar ik vind ook dat de overheid de verantwoordelijkheid heeft om agrarisch ondernemers handelingsperspectief te bieden.'

U bent Nationaal Gezant Versnelling Emissiereductie Duurzame Veehouderij. Wat houdt dat in?

'Met alle betrokken partijen uit de markt en de landbouw willen we samen met maatschappelijke organisaties en verschillende overheden in drie jaar tijd innovaties die emissies terugbrengen praktijkrijp hebben. In dit regieorgaan voelen we allemaal de urgentie om met oplossingen te komen.'

Waar moeten deze innovaties aan voldoen?

'We richten ons op doorbraakinnovaties. Die zijn technisch haalbaar, juridisch borgbaar, hebben maatschappelijke draagvlak en last but not least: ze zijn economisch rendabel. We hebben afgelopen jaren gezien dat bijvoorbeeld bij luchtwassers de technische prestaties achterbleven bij de verwachtingen. Boeren doen grote investeringen en vervolgens komen de juridische problemen. De moraal van dit verhaal is dat we nu met oplossingen willen komen die toekomstbestendig zijn.'

Een varkenstoilet, een stikstofkraker voor de melkstal, een mestschuifel voor de pluimveehouderij, monomestvergisting. Innovaties genoeg, zou je zeggen?

'We zeggen weleens tegen elkaar: laat duizend bloemen bloeien. Maar vervolgens wil je focus aanbrengen en echt kiezen voor systemen of oplossingen die maatschappijbreed uitrolbaar zijn.
'In december houden we een pitch waarin een aantal veelbelovende innovaties aan ons wordt gepresenteerd. Vervolgens gaan we samen met een team experts en bijgestaan door een stevig netwerk aan juristen keuzes maken. In de loop van volgend jaar vertellen we wat kansrijk is.'

Wat verwacht u van de overheid?

'We moeten over op beleid dat is gericht op doelen in plaats van maatregelen. Dat staat ook in het regeerprogramma. Als de overheid de juiste randvoorwaarden schetst, dan weten boeren op hun eigen bedrijf, in hun eigen omgeving en met hun eigen schaalgrootte echt wel welke stappen ze het beste kunnen zetten om emissies terug te brengen. Vervolgens hebben we natuurlijk wel objectieve meetsystemen en monitoring nodig om te kijken of iedereen de gestelde doelen haalt.'

Innovatie is vaak een groot financieel risico.

'Daarom werken we aan een landbouwinnovatiegarantieregeling om de hoge risico's bij een investering in een innovatie zoveel mogelijk te verzachten. We moeten daarvoor zorgvuldig de criteria opstellen wanneer je als ondernemer een beroep kunt doen op dit fonds. Het is echt een vrees van veel boeren dat ze een nieuwe stal gaan bouwen die niet voldoet aan de toekomstige wet- en regelgeving.

'Ik zie natuurlijk ook de huidige problemen om uitlopen in de varkenshouderij en de pluimveehouderij vergund te krijgen, terwijl we juist maatschappijbreed dieren meer ruimte willen geven. Dat betekent dat je bijvoorbeeld moet durven kijken of bouwblokken groter kunnen worden. Geef voldoende expertimenteerruimte voor nieuwe emissiearme en diervriendelijke concepten.'

U heeft vorige maand gemeld dat via fokken een substantiële emissiereductie mogelijk lijkt. Dat kwam u op stevige kritiek te staan.

'Gaan we nu weer sleutelen aan dieren om een 'methaanarme koe' te maken? Dat was de teneur van de reacties. We hebben in het regieorgaan afgesproken dat innovaties niet mogen leiden tot een minder dierwaardige veehouderij. Dat klinkt voorzichtig. Wat ik merk, is dat de veehouderij in de volle breedte naar stalsystemen en oplossingen zoekt die beter voor de dieren zijn en tot minder emissies leiden. We tonen ambitie.'

U bent van D66-huize. Deze partij maakt zich al jarenlang hard voor het stevig terugdringen van de veestapel. Wat is uw visie?

'Laat ik vooropstellen dat ik volstrekt onafhankelijk ben in mijn huidige rol. Het klopt inderdaad dat je met het terugdringen van de veestapel emissies aanpakt, maar als regieorgaan richten we ons alleen op innovaties. Die lopen via vijf sporen: voermaatregelen, het management in de stal, mestverwaarding, fokkerij en de omgeving waarin je de reductie wilt realiseren.'

Wat vindt u ervan dat het kabinet pas in 2026 budget vrijmaakt voor innovatie?

'Dat vind ik geen belemmering. Vanuit de provincies zijn nu voldoende middelen beschikbaar uit het Nationaal Programma Landelijk Gebied. Daarnaast is het vooral goed dat er veel geld is begroot voor een periode van vier jaar. Wij zijn in 2025 nog volop bezig om met willie wortels en alle partijen innovaties praktijkrijp te krijgen. Dat doen we samen, tot in de haarvaten van de samenleving. Dat moet gepaard gaan met bestuurlijke keuzes en dat zal leiden tot oplossingsrichtingen.'