Biologische+melkveehouderij+is+weer+in+trek
Achtergrond
© Peter Roek

Biologische melkveehouderij is weer in trek

De belangstelling van melkveehouders om biologisch te gaan produceren, leeft op. De markt voor biologische melk biedt ruimte aan enkele tientallen omschakelaars per jaar. De beschikbaarheid van grond en de afzetmogelijkheden voor biologische melk vormen de grootste struikelblokken voor melkveehouders die omschakeling overwegen.

Door de jaren heen wisselt de interesse van melkveehouders om de stap te maken van gangbaar naar biologisch. De laatste jaren was er geen sprake van een gestage groei.

'De introductie van de fosfaatrechten en de daaropvolgende perikelen zoals het fosfaatreductieplan in 2017 lijken gezorgd te hebben voor stagnatie. Skal-cijfers laten zien dat het aantal biologische melkveebedrijven in 2018 precies hetzelfde was als in 2017', zegt Arend Zeelenberg, manager biologisch bij Agrifirm.

Hernieuwde belangstelling

Zeelenberg constateert dat er momenteel sprake is van hernieuwde belangstelling bij melkveehouders om te kiezen voor biologische productie. Hij baseert zich onder meer op omschakeldagen die Agrifirm eind vorig jaar hield voor melkveehouders die omschakelen overwegen. De bijeenkomsten trokken ondernemers van ruim 25 bedrijven die serieus kijken naar biologisch produceren.

Pacht van natuur past goed bij biologisch boeren

Kees Water, adviesbureau Ekopart

Ook Kees Water van adviesbureau Ekopart ervaart dat verspreid over Nederland tientallen melkveehouders zich oriënteren op biologische productie. 'Maar daarmee loopt het nog geen storm. Van 2016 op 2017 kwamen er honderd biologische melkveehouders bij in Nederland', zegt Water.

Stikstofproblematiek

'Zulke groeicijfers zitten er nu niet aan te komen. Al sluit ik niet uit dat de komende jaren de belangstelling voor biologische melkveehouderij verder toeneemt. Dat kan gebeuren als de sector de schok van de stikstofproblematiek en het daaruit voortvloeiende beleid heeft verwerkt.'

De grootste beperkende factor voor wat betreft de groeimogelijkheden voor de biologische melkveehouderij in Nederland lijkt de afzetmarkt voor biologische melk. De consumptie van biologische zuivelproducten groeit met 4 tot 5 procent per jaar en naar verwachting zet deze groei zich ook dit jaar door. Hierdoor ontstaat ruimte voor een toename van de productie van biologische melk.

Aanvullende normen

Die ruimte neemt verder toe door het grotendeels wegvallen van de import van 15 tot 20 miljoen ton biologische melk. Dit is het effect van de introductie per 2020 van aanvullende normen voor biologische melkveehouders. Deze normen gaan onder meer over dierenwelzijn, weidegang, diergezondheid, voer, uitstraling van erf en bedrijf, biodiversiteit, contact met de consument en energie.

Vooral de keuze van melkverwerker Arla voor biologische melk van bedrijven die aan de aanvullende normen voldoen, betekent dat de import van biologische melk goeddeels opdroogt.

Biologische afzetcoöperatie Eko Holland verwacht dat er de komende jaren marktruimte ontstaat voor zo'n vijftig omschakelende melkveehouders per jaar.

Remmende factor

Niet alle marktpartijen bieden ruimte aan omschakelende melkveehouders. Zo heeft FrieslandCampina aangegeven er in 2020 nog geen nieuwe biologische melkveehouders bij te nemen. 'Voor een aantal melkveehouders die omschakeling overwegen, is dat een remmende factor. Het gaat om ondernemers die al vele jaren melk leveren aan hun zuivelcoöperatie en daar niet graag vertrekken', zegt Zeelenberg.

De intensiteit van een bedrijf is ook een factor van grote betekenis bij de keuze voor biologisch produceren of niet. Globaal geldt dat melkveebedrijven met een intensiteit van 10.000 tot 12.000 kilo melk per hectare goede mogelijkheden hebben om naar biologisch te gaan. Wie hoger zit, zal doorgaans op zoek moeten naar extra grond of de totale melkproductie moeten verlagen.

Extra grond

'Veel melkveehouders die biologisch overwegen, hebben geen groot bedrijf', constateert Water. 'Minder melk produceren is voor hen geen optie. Dus hebben ze extra grond nodig als ze nu intensief zijn. Mogelijkheden voor extra grond zijn er niet altijd.'

Water en Zeelenberg ervaren dat samenwerken met tereinbeherende organisaties voor omschakelaars regelmatig ruimte biedt om het grondareaal te vergroten. Water: 'Pacht van natuurgrond past vaak goed bij biologisch boeren.'

Vragen

Als er mogelijkheden zijn voor afzet van biologische melk en het grondareaal groot genoeg is voor de plaatsing van mest en teelt van eigen ruwvoer, doemen vaak nog veel andere vragen op die een rol spelen bij de uiteindelijke keuze om biologisch te gaan boeren.

'Denk onder meer aan de grootte van de huiskavel. Beweiden is verplicht en belangrijk. Ook de gezondheid van de rundveestapel is van belang omdat bij biologisch produceren strengere normen gelden voor onder meer het gebruik van antibiotica. De teelt van snijmais roept eveneens vragen op.'

Beren op weg

Zeelenberg concludeert dat er veel bedrijven zijn waarvoor biologisch produceren goed inpasbaar is, maar daar nu nog niet voor kiezen vanwege beren op de weg. 'Dit betekent wel dat er voor de komende jaren nog volop potentieel is als de vraag naar biologische melk doorzet.'

Johan de Jong mag zich sinds 1 januari biologisch melkveehouder noemen.
Johan de Jong mag zich sinds 1 januari biologisch melkveehouder noemen. © Peter Roek

'Omschakelen naar biologisch vergde pittige jaren'
Johan en Jennifer de Jong uit het Brabantse Dinteloord mogen zich sinds 1 januari biologisch melkveehouders noemen. Vol overtuiging, maar ze kijken wel terug op 'pittige' omschakeljaren. 'Jaren waarin je wel extra kosten hebt, maar geen extra opbrengsten', zegt Johan de Jong. Eind 2017 gooiden de ondernemers het roer om. 'Doorgaan met de bestaande manier van produceren leek ons niet volhoudbaar. Wij zien meer in zoeken naar mogelijkheden om samen te werken met de natuur dan je bedrijfsprocessen sturen met chemische middelen. Voor dat laatste ga je op termijn de rekening betalen', stelt De Jong. Hij zegt dat hij boer wil zijn op een manier waarbij er geen sprake is van uitbuiting van productiemiddelen. 'Biologisch produceren zien we als een goede benadering van dat uitgangspunt.' De melkveehouder vond het lastig om afscheid te nemen van melkafnemer FrieslandCampina. 'Daarmee kwam een eind aan 74 jaar verbondenheid met een coöperatie van drie generaties.' Hij levert sinds dit jaar aan Eko Holland. De beschikbaarheid van voldoende biologische grond bleek voor De Jong geen probleem. 'We troffen een biologisch akkerbouwbedrijf in de buurt en zijn daarmee samen gaan werken. De akkerbouwer teelt voor ons grasklaver en we leveren hem biologisch mest. Een mooie samenwerking die bijdraagt aan het sluiten van kringlopen.' De melkveehouder zegt dat hij de afgelopen jaren veel heeft moeten leren, onder meer over het weiden van de koeien. 'Weiden deden we wel, maar dat moest flink worden uitgebreid. Hier op de zware grond is dat nog niet zo simpel. Om het toch mogelijk te maken, hebben we onder meer geïnvesteerd in een kavelpad.'

Weer

  • Vrijdag
    21° / 12°
    10 %
  • Zaterdag
    20° / 14°
    50 %
  • Zondag
    20° / 17°
    50 %
Meer weer