Zeugen goed in de benen houden rendeert

Alle zeugen komen vlot in de benen, eten hun voerporties op en drinken voldoende. Dat is goed voor de voervertering en stofwisseling, wat zich uit in smeuïge mest. Het werpproces van fitte zeugen verloopt soepel, biggen zijn actief en ze profiteren van de goede melkproductie. Dat is het ideaalbeeld van Rainier van Gelderen van Por€ Business en Mark Roozen van NUVAN.

De praktijk is volgens Van Gelderen en Roozen vaak weerbarstig. Het is aanpoten op veel vermeerderingsbedrijven om het werk gedaan te krijgen. Niet alles wordt opgemerkt of bij de basis aangepakt.

Zeugen die minder goed ter been zijn, raken in een neerwaartse spiraal. Ze komen steeds lastiger overeind, vreten hun trog niet leeg en drinken te weinig. Er ligt korrelige mest en de zeugenkaart vermeldt meer doodgeboren biggen. Hun tomen zijn onrustiger, omdat ze onvoldoende zoogbeurten krijgen.

De kwaliteit en kwantiteit van de biggen is minder en de dierverzorging kost meer tijd. ‘Zulke zeugen verzwakken en vallen uit,’ stelt Van Gelderen. ‘Als zeugenhouders meer aandacht besteden aan robuust beenwerk bij vervangende gelten, zou dat veel extra rendement en werkplezier opleveren.’

Het calciummetabolisme zorgt voor sterke en goed ontwikkelde botten bij de gelten. Roozen, opgeleid varkensdierenarts, bestempelt het aanjagen en trainen van de calciumstofwisseling als fundament voor de botkwaliteit.

‘Je kunt met het voer en diverse kalkbronnen genoeg calcium in het varken krijgen, maar het mineraal moet ook vlot worden opgenomen en in de bloedbaan terechtkomen’, legt Roozen uit. ‘Met ons wetenschappelijk bewezen voersupplement is dat te stimuleren.’

Krachtige spiercontracties

De sterkte van botten is bij levende varkens niet te meten. Waaraan je volgens Roozen wel snel kunt aflezen of de calciumstofwisseling van een zeug op orde is, is het werpproces. ‘Spiercontracties zijn dan voldoende krachtig om alle biggen vlot uit de baarmoeder te drijven’, vertelt hij.

‘Ook de nageboorte komt er vlot af. Op zo’n cruciaal moment de calciumopname via de darmen ondersteunen rendeert bij elk type zeug’, vervolgt Roozen. ‘Een dag voor werpen wel of geen supplement verstrekken scheelt écht een slok op een borrel.’

Jaren terug is het idee bij de twee bedrijfseigenaren ontstaan om hun project rondom beenwerk te starten. ‘Boeren willen het elke dag beter doen en geld verdienen met hun varkens’, zegt Van Gelderen. ‘Om zeugen duurzaam op de top van hun kunnen te laten presteren, moet alles in balans zijn en blijven. Ook van het beenwerk wordt veel gevraagd. In die materie wilden we inzicht krijgen en oplossingen bieden voor de dagelijkse praktijk.’

Robuust beenwerk

Zo ontdekten Van Gelderen en Roozen dat de stand van de voor- en achterpoten een goede indicator is voor robuustheid van het beenwerk. Ook blijkt de beenstand in de loop van het leven van een zeug te veranderen en dat allerlei factoren daar invloed op hebben.

Natte, gladde vloeren, onrust en vechten in groepen zeugen zijn niet bevorderlijk voor het beenwerk. ‘Er bestaan aanzienlijke verschillen tussen zeugenbedrijven met beenwerk als reden van afvoer’, merkt Roozen op. ‘Maar beenwerkproblemen kunnen ook de onderliggende oorzaak zijn van uitvalredenen.’

De twee ondernemers willen meer bewustwording in de praktijk krijgen voor beenwerkproblemen. ‘Een varkenshouder moet eerst kunnen zien hoe de beginsituatie op zijn bedrijf is en hoe een maatregel in de tijd bijdraagt aan beter bewegende zeugen’, merkt Van Gelderen op. ‘Het scoren van de beenstand bij de zeugen moet praktisch zijn en de resultaten dienen in een oogopslag te begrijpen zijn.’

Afstudeeropdracht HAS

Om versnelling te brengen in hun ideeën, formuleerden ze een afstudeeropdracht voor HAS-studenten. Het ontwikkelen van een beenscoremodel en het maken van een app voor gebruik in de stal. Vijf maanden beten de vierdejaars HAS-studenten Lars Berkvens en Iris Hendriks zich vast in dit onderwerp.

‘De studenten hebben hard gewerkt, veel kennis en expertise verzameld, de beenscore-app al onder praktijkomstandigheden getest en een prima prototype opgeleverd’, vat Roozen het resultaat samen van hun afstudeeropdracht. ‘Het is aan ons om deze app praktijkrijp te maken en in de markt te zetten.’

Van Gelderen vult aan: ‘Dat stukje technologie doorontwikkelen tot een PorcScore-app kost nogal wat geld en tijd. Daarom willen we eerst partijen benaderen die met een papieren versie op het boerenerf aan de slag willen.’

Hoe eerder er inzicht is in eventuele beenwerkproblematiek op een bedrijf, hoe sneller het tussen de oren van de zeugenhouders komt te zitten. Als de beenstandscore de nulsituatie in beeld heeft gebracht, kunnen zij strategisch aan de slag.

Zo kunnen ondernemers het calciummechanisme bij de jonge opfokzeugen optimaal stimuleren. Dit draagt bij aan de botsterkte en geeft volgens Van Gelderen en Roozen duurzamere zeugen met een hogere levensproductie.

‘Er zijn veel meer knoppen om aan te draaien om beenwerk robuuster te krijgen’, stelt Roozen. ‘Robuust beenwerk bevordert niet alleen het dierenwelzijn, de kwaliteit en prestaties van de biggen en vleesvarkens, maar ook de motivatie van de varkenshouders en hun personeel. En het is goed voor de portemonnee.’

Studenten ontwikkelen prototype-app beenwerkscore
Twintig weken waren de veehouderijstudenten van HAS green academy Lars Berkvens en Iris Hendriks bezig met pootstanden en klauwen van zeugen en gelten. Ze beten zich vast in de opdracht van Rainier van Gelderen en Mark Roozen om een beenscoremodel te ontwikkelen. In juli presenteerden Berkvens en Hendriks hun prototype-app PorcScore.

Berkvens en Hendriks zijn gestart met een literatuuronderzoek. Zo blijkt de stand van de benen te veranderen met de leeftijd van de zeug. Daarom is het volgens het tweetal cruciaal om elke gelt met de gewenste beenstand in de inseminatiestal te krijgen.

‘In de opfokfase is het belangrijk om het zo optimaal mogelijk te doen qua voeding, genetica, huisvesting en gezondheid’, benadrukt Hendriks. ‘Dus fok je je eigen gelten of koop je ze op 25 kilo aan? Zorg dat je die zaken goed op orde hebt. Een zeug met goed beenwerk gaat meer cycli mee en heeft een hogere levensproductie.’

Beenwerkexperts leverden input voor een e-learning met beelden en informatie over gewenste en ongewenste beenstanden. Daarmee keken de studenten in de praktijk naar de verschillen. Zij ontwikkelden vervolgens een beenscoremodel en gingen met de prototype-app de boer op. ‘Als je getraind bent, kun je de score van de vier poten van een zeug in een kraam- of inseminatiebox in 20 seconden vastleggen’, stelt Hendriks.

‘Het beenwerk met onze prototype-app monitoren, geeft al veel inzicht’, vult Berkvens aan. ‘Als deze praktijkrijp is, kan de PorcScore-app ondersteunen bij de selectie en het management op vermeerderingsbedrijven.’