Provincie Noord-Holland zoekt eigen uitweg uit impasse

Of boeren in Noord-Holland weer vergunningen kunnen krijgen, is onzeker. De provincie maakte met negen landbouw- en natuurorganisaties, waaronder LTO Noord, BoerenNatuur Noord-Holland en Staatsbosbeheer, afspraken over natuurherstel en stikstofvermindering. In februari moet voor de zes duin- en zes veenweidegebieden een eerste uitwerking liggen, met maatregelen, kosten en monitoring.

Natuurgedeputeerde Anouk Gielen (GroenLinks) spreekt niet van een nieuwe koers, maar van een concretere aanpak. 'We verbinden generieke stikstofvermindering, gebiedsgerichte maatregelen en natuurherstel in één programma. Ook waterpeil, waterkwaliteit en natuurbeheer maken daarvan deel uit.’

Dat sluit aan bij het pleidooi van LTO Noord-bestuurder en melkveehouder Jack Rijlaarsdam uit Stompetoren. 'Is de waterkwaliteit niet goed? Lopen er te veel ganzen? Is het beheer onder de maat? Dan moet je daar wat aan doen. Ik zeg niet dat we niets aan stikstof moeten doen, maar we moeten de goede dingen doen om de natuur te ontzien.'

Volgens Gielen krijgt de feitelijke natuurkwaliteit nadrukkelijker gewicht. 'De berekende stikstofneerslag blijft belangrijk, maar we kijken ook naar de staat van de natuur en naar wat nodig is om verslechtering te stoppen en herstel mogelijk te maken. Per gebied onderzoeken we welke problemen moeten worden aangepakt.’

Rijlaarsdam pleit al langer voor die bredere beoordeling. 'Doel is uiteindelijk de natuur. Stikstofreductie is een middel. Er wordt te weinig gekeken naar de daadwerkelijke ontwikkeling van natuurgebieden.’

De gedeputeerde wijst erop dat een daling onder de kritische depositiewaarde niet op zichzelf doorslaggevend is. 'De beoordeling kijkt naar alle relevante kenmerken van de beschermde natuur in het betreffende gebied. Daarbij moet vaststaan dat verslechtering wordt voorkomen en natuurherstel voldoende is geborgd.’

Vergunningverlening

Voor boeren is vooral van belang wanneer ze weer kunnen investeren, verbouwen of een bedrijf overnemen. De onzekerheid over vergunningen belemmert die plannen al jaren. Rijlaarsdam ziet dat dagelijks. 'Iedereen heeft in de loop der jaren wel wat veranderd. Daardoor past de vergunning bijna nooit precies bij de huidige situatie. Ondernemers die willen bouwen of verbouwen, kunnen in de meeste gevallen eigenlijk helemaal niks.'

Gielen schetst een route waarbij vergunningverlening per gebied kan terugkeren. 'Eerst via in- of extern salderen, daarna – bij geborgd natuurherstel – via vergunningverlening zonder saldering. Voorwaarde is een voldoende ecologische onderbouwing en juridisch houdbare, betaalbare maatregelen.’

Landbouwgedeputeerde Jelle Beemsterboer (BBB) benadrukt dat ondernemers al een vergunning kunnen aanvragen. Maar sinds de rechterlijke uitspraak van 18 december 2024 zijn de mogelijkheden om die te verlenen sterk beperkt. 'Er komt geen landelijke datum waarop de vergunningverlening overal tegelijk weer op gang komt’, zegt Beemsterboer. ‘De provincie moet per gebied voldoende onderbouwen dat de natuur wordt beschermd en herstel is geborgd. Voor het ene gebied zal dat eerder zijn dan voor het andere.'

Volgens de landbouwgedeputeerde ligt de stikstofopgave niet uitsluitend bij boeren. 'Ook industrie en mobiliteit hebben forse reductiedoelen. Rond Natura 2000-gebieden kunnen aanvullende maatregelen nodig zijn, omdat ammoniak voor een belangrijk deel dicht bij de bron neerslaat. Welke maatregelen nodig zijn, hangt af van de situatie.’

Noord-Holland wil de gebiedsplannen gebruiken in gesprekken met het Rijk over reductiedoelen en mogelijke zones rondom Natura 2000-gebieden. Gielen benadrukt dat de landelijke plannen de provinciale aanpak niet automatisch vervangen. 'Uitgangspunt is dat onze gebiedseigen oplossing aantoonbaar ten minste hetzelfde doelbereik en dezelfde mate van natuurherstel biedt als de rijksaanpak.'

Maatwerk

Rijlaarsdam ziet kansen voor provinciaal maatwerk, maar waarschuwt voor de onzekerheid over de landelijke regelgeving die in de Kamerbrief wordt voorgesteld. ‘Daarin staan stringente maatregelen genoemd, maar veel is nog onduidelijk. De duivel zit altijd in de details. Welke hectares tellen mee bij een grootvee-eenheid (GVE)-norm? Hoe wordt emissiereductie geborgd en berekend? Hoe groot worden de overgangszones?’, vraagt hij zich af.

Beemsterboer wil in februari een ontwerp van het Programma Natuurherstel en Stikstofvermindering aan Gedeputeerde Staten voorleggen. 'Het belangrijkste resultaat is dat we dan voor alle twaalf Natura 2000-gebieden een heldere gebiedsanalyse en een maatregelenpakket op hoofdlijnen hebben.' Ook moeten kosten en monitoring duidelijk worden.

Rijlaarsdam blijft bezorgd over de verdeling van de lasten. 'Van alle kanten komt druk. Dan is de vraag: gaat die druk de goede kant op en wordt de wet zo aangepast dat er weer iets kan? Of komt die druk uiteindelijk vooral bij de landbouw terecht? Aan de andere kant houd ik vertrouwen. Ik verwacht tenminste dat onze reductie stopgezet kan worden als de natuur door alle andere maatregelen al in een goede staat is.

De komende maanden moet blijken of de plannen voldoende natuurherstel opleveren en juridisch ruimte scheppen voor agrariërs.

Noord-Holland houdt vast aan eigen reductieafspraak
Provincie Noord-Holland heeft met diverse landbouworganisaties afgesproken dat de melkveehouderij de ammoniakemissie in 2035 met 30 procent vermindert ten opzichte van 2019. Landelijk geldt voor de landbouw een reductiedoel van 42 tot 46 procent. Die percentages zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar, omdat de provinciale afspraak specifiek over ammoniak uit de melkveehouderij gaat.
De provinciale aanpak kreeg op vrijdag 9 oktober op Wieringen een vervolg. Daar ondertekenden vertegenwoordigers van de provincie en negen landbouw- en natuurorganisaties afspraken over natuurherstel en stikstofvermindering. Daarbij blijft ruimte voor een eigen gebiedsgerichte aanpak.
Volgens landbouwgedeputeerde Jelle Beemsterboer (BBB) was de hogere landelijke doelstelling al bekend toen de provincie in 2025 de overeenkomst sloot. 'De 30 procent generieke reductie van de melkveehouderij waar wij aan werken, draagt daar fors aan bij.' Beemsterboer noemt het provinciale doel haalbaar tegen relatief beperkte kosten. Het kabinet moet de maatregelen voor de landelijke opgave nog uitwerken.
LTO Noord-bestuurder Jack Rijlaarsdam benadrukte eerder dat de landbouw ook wil vastleggen welke emissievermindering de sector zelf realiseert. Door bedrijfsbeëindigingen en veranderingen in de bedrijfsvoering is de uitstoot al afgenomen. 'Als we deze overeenkomst niet hadden gesloten, was die reductie eigenlijk zo naar de natuur afgegleden, zonder dat wij die als onze verdienste hadden kunnen claimen.'
De provinciale afspraak vervangt de landelijke opgave niet.