‘EU-plan kostendekkende melkprijs werkt averechts’

Het Europees Parlement nam in oktober 2025 een onderhandelingsmandaat aan over een voorstel van de Europese Commissie voor aanpassing van de gemeenschappelijke marktordening (GMO). Doel daarvan is de positie van boeren in de voedselketen te versterken. Voor de melkveehouderij wordt onder meer gedacht aan leveringscontracten waarbij de melkprijs rekening houdt met de volledige productiekosten. Bij veranderende kosten zou de prijs moeten worden aangepast.

Onderzoekers Holger Thiele en Henrike Burchardi van het Ife Institute plaatsen daar vraagtekens bij. Volgens hen lopen de productiekosten tussen melkveebedrijven en regio's sterk uiteen. Een melkprijs die wordt gebaseerd op gemiddelde productiekosten biedt daardoor geen garantie dat ieder bedrijf kostendekkend kan produceren.

Minder efficiënte bedrijven kunnen bij zo'n systeem nog steeds verlies lijden. Tegelijkertijd zouden efficiëntere melkveebedrijven minder kunnen profiteren van perioden waarin de marktprijzen hoog zijn. Volgens de onderzoekers kan een uniforme, geïndexeerde melkprijs daardoor de structuurverandering in de melkveehouderij juist versnellen. Minder efficiënte bedrijven verdwijnen mogelijk sneller, terwijl jonge en startende boeren minder mogelijkheden krijgen.

Inkomensverliezen voor alle bedrijven

De onderzoekers verwachten inkomensverliezen voor alle boeren, ongeacht of zij zijn aangesloten bij een coöperatie of zelfstandig werken. Dat komt door een verminderde flexibiliteit en een beperkt vermogen om te reageren op signalen van de internationale markt.

Ook voor zuivelcoöperaties zien Thiele en Burchardi risico's. Wanneer melkprijzen aan kostenindices zijn gekoppeld en de concurrentiekracht van zuivelondernemingen tegelijkertijd afneemt, komen marges onder druk te staan. Dat kan bij coöperaties bovendien discussies opleveren over de verdeling van opbrengsten.

Een ander punt van zorg is de internationale concurrentiepositie. Wanneer Europese melkprijzen minder sterk reageren op ontwikkelingen op de wereldmarkt, kan de melkproductie zich minder goed aanpassen aan internationale marktsignalen, stellen Thiele en Burchardi. Europese zuivelverwerkers zouden daardoor marktaandeel kunnen verliezen.

De onderzoekers concluderen dat de voorstellen de nominale melkprijs mogelijk stabieler maken, maar dat daar volgens hun analyse aanzienlijke nadelen tegenover staan. Ze pleiten daarom voor regels die beter aansluiten bij de werking van de zuivelmarkt.