RAMBO levert opties voor emissiereductie, effect verschilt per diergroep

Hieronder worden verschillende technieken besproken die zijn onderzocht in het project Reductie van Ammoniak via Brongerichte en flankerende Oplossingen (RAMBO). Te beginnen bij de varkenshouderij.

De ammoniakemissie bij de bron aanpakken, is de beste maatregel met het oog op de gezondheid van de varkens. Het is alleen niet eenvoudig om hiermee ook een hoge ammoniakemissiereductie te behalen.

Met het systeem van De Hoeve Innovatie kan bij gespeende biggen de ammoniakuitstoot met 86 procent worden verlaagd. Achterin het hok komt een mestkanaal dat dagelijks wordt gespoeld. Voorin ligt een waterkanaal.

Bij vleesvarkens is met hetzelfde systeem een een reductie van 60 procent tot nu toe het hoogst haalbare. Om de ammoniakemissie verder te verlagen, wordt nu het aanzuren van de mest onderzocht.

Voor conventionele kraamhokken bestaat al een systeem met een mestpan, dat de ammoniakreductie met 85 procent kan verlagen. Voor vrijlopende zeugen gaat De Hoeve ook een systeem testen.

Lees ook: RAMBO-panel: kijk verder dan alleen naar verlagen stikstofuitstoot

Het Jovas-systeem voor vrijlopende zeugen in een schuine opstelling haalt op een Limburgs bedrijf al een ammoniakreductie van 89 procent. Het werkt met bakken onder de roosters, die mest en urine gescheiden opvangen van bijvoorbeeld verspild water of voer.

Als vervolg op het RAMBO-project is het doel om ook een rechte opstelling te testen. Daarvoor wordt gezocht naar twee praktijkbedrijven.

Voor vleesvarkens of dragende zeugen loopt nu onderzoek naar systemen met een mestschuif of -robot onder de roosters. Snelle verwijdering van mest moet de ammoniakuitstoot verlagen. Of de norm wordt behaald, hangt ook af van de mate van bevuiling van de dichte vloer.

Mestkoeling

De bronaanpak met mestkoeling kent al een bewezen ammoniakreductie bij dragende zeugen en mestvarkens van 48 procent. In een conventioneel kraamhok haalt dit systeem 71 procent reductie en bij gespeende biggen 75 procent.

Mogelijk biedt de Moving Floor een oplossing met een hoge reductie bij vleesvarkens, gespeende biggen en vrijloopkraamhokken. Het systeem draait al in Limburg en komt volgend jaar ook op de Varkenscampus in België te liggen.

Tijdens onderzoek in Zweden is de dichte, bewegende kunststofvloer steeds schoongehouden. Toen bleek een emissiereductie van meer dan 80 procent haalbaar te zijn. Alle systemen binnen de bronaanpak hebben als voordeel dat ze de methaanemissie tot meer dan 90 procent reduceren.

Beter stalklimaat

Een belangrijk voordeel is ook het betere klimaat in de stal voor zowel de varkens als de mens. Het bevordert de gezondheid en prestaties van de dieren en is een voorwaarde om te kunnen overstappen naar varkens met een krulstaart.

Zeolieten aan het voer toevoegen of microben aan de mest, heeft nauwelijks effect op de ammoniakemissie. Maar een biostimulerend middel toevoegen met automatische dosering lijkt wel een goede optie te zijn.

Biostimulatie remt uitstoot
Een biostimulerend middel toevoegen dat de microbiële processen in de mestput beïnvloedt, kan de ammoniakemissie vanuit de mest beperken. Onderzoek in een afdeling met vleesvarkens op de Varkenscampus toont aan dat mag worden uitgegaan van een emissiereductie van ongeveer 25 procent. Voorwaarde is wel dat er sprake is van automatische dosering.

Een hoge ammoniakreductie behalen bij pluimvee is nog een uitdaging. Zo is het resultaat van middelen toevoegen aan het voer of strooisel doorgaans relatief. Bij vleeskuikens werkt een zure strokorrel wel.

De ammoniakemissie bij vleeskuikens is fors te verlagen door een strokorrel met 20 procent natriumbisulfaat als strooisel te gebruiken. In een onderzoek op Proefbedrijf Pluimveehouderij in het Antwerpse Geel daalde de uitstoot met 80 procent. Bijstrooien tijdens de ronde was niet nodig en werkte eerder negatief.

Het strooisel is in Duitsland een erkende maatregel, met een reductie van 60 procent. Tijdens het Duitse onderzoek was de ammoniakreductie in de referentiestal al lager dan normaal, waardoor deze met de strokorrel relatief beperkt bleef. Maar op basis van de absolute uitstoot ging de afname eerder richting de 90 procent, net als op het proefbedrijf in Geel.

Tijdelijk effect

Bij leghennen kan Improbed ook voor een lagere ammoniakemissie zorgen. Maar het effect is tijdelijk. Dus regelmatig bijstrooien – of beter nog: het bed vervangen – is nodig. Dat is praktisch niet uitvoerbaar, dus daar zou nog apparatuur voor moeten worden ontwikkeld.

Komend jaar wordt in Geel wel de mestschuifel met het strooiselbed van grove houtsnippers onderzocht. Eerste resultaten in Nederland laten al een reductie vanuit het strooiselbed zien van 70 procent en dan wel gedurende een hele ronde.

Lees ook: Project RAMBO geeft gas op reductiefronten

Naast het strooisel komt een flink deel van de emissie bij de leghennen van de mestbanden. Het is zinvol om die mestbanden vaker af te draaien. In verrijkte kooien daalde de emissie met 45 procent bij twee keer per week afdraaien, ten opzichte van één keer per week. Bij drie keer afdraaien was de emissie 65 procent lager.

Strooisel aanzuren lijkt overigens niet altijd te werken. Met 1 procent fosforzuur had dit strooisel op het proefbedrijf in Geel geen effect. Overschakelen naar vlaspulver als strooisel pakte wel positief uit. De emissie daalde zo met 20 procent.

Het zeoliet actionine eenmalig over het strooisel verspreiden, had ook positieve resultaten. De emissie daalde met 15 procent. Maar bij herhaald toedienen steeg de emissie juist met 20 tot 25 procent.

Aanpak via voer

De ammoniakemissie aanpakken via het voer blijkt ook niet gemakkelijk. Toen bij vleeskuikens vanaf 10 dagen leeftijd de voergift met 1 procent werd verlaagd, stegen de emissies met 19 tot zelfs 51 procent. Ook het verlagen of verhogen van de elektrolytenbalans – de verhouding tussen positieve en negatieve ionen – zorgde voor hogere emissies dan bij een normale balans.

Actionine in het voer had geen effect op de ammoniakuitstoot. Maar met leonardiet, een ander type zeoliet, ging de emissie met 13 procent omlaag.

90 procent emissiereductie
Tijdens het RAMBO-project bezochten pluimveehouders het bedrijf van Ben Beerens, die werkt met de Eco Air Care. Dit systeem koelt de ingaande lucht in de zomer en verwarmt deze in de winter, wat zorgt voor minder ammoniak in de stal. Het haalt ook 90 procent van de ammoniak en veel fijnstof en geur uit de uitgaande lucht. Het systeem krijgt dit jaar een officiële erkenning.