‘AI gaat de akkerbouw helpen om grote stappen te maken’

Een vrachtwagen draait het erf van Theo Vos op. De chauffeur zet de wagen dicht bij de schuur en onder het toeziend oog van de akkerbouwer begint de bestuurder zijn wagen te lossen en ook weer te vullen. Kisten met pootaardappelen gaan vanuit de aanhanger naar de bewaring, lege kisten worden weer op de wagen geladen.

De aardappelen komen uit de regio Drachten, waar een collega-akkerbouwer voor Vos teelt. De akkerbouwer uit Bant heeft zijn areaal pootaardappelen in de afgelopen jaren flink uitgebreid. Niet alleen door steeds meer grond rond het eigen bedrijf aan te kopen, maar ook door grondruil met collega’s op afstand. Inmiddels teelt Vos pootgoed op drie locaties: bij het eigen bedrijf bij Bant, een kleine 10 kilometer verderop bij Bantega en elders in de zuidwesthoek van Friesland.

Die expansie vraagt om een bedrijf dat kan meegroeien. En dat is op het erf van Vos goed zichtbaar. In twintig jaar tijd kwamen er meer schuren met kistenbewaring bij. En ook nu wordt er nog gebouwd: een nieuwe bewaring krijgt dezelfde techniek als de bestaande schuren, met een blaas- en zuigsysteem met frequentiegeregelde ventilatoren.

Het tekent de akkerbouwer uit de Noordoostpolder. Alles op zijn bedrijf staat in dienst van hetzelfde doel: pootaardappelen van hoge kwaliteit telen en afleveren, met zo min mogelijk verliezen en op een zo efficiënt mogelijke manier. Voor Vos is techniek daarbij geen doel op zich, maar een onmisbaar hulpmiddel om het bedrijf verder te laten groeien.

De Smartgrader van Gejo voor de bovenmaat is hiervan misschien nog wel het meest duidelijke voorbeeld. Deze machine sorteert aardappelen automatisch op maat. Dat biedt Vos als teler meer grip op de opbrengst in de pootgoedmaat en dus meer rendement uit een partij. ‘Alles wat vanuit de maat 50/60 terug kan naar 40/50 levert structureel minimaal 0,15 euro per kilo extra op.’

‘Vorig jaar heeft de Smartgrader ruim 400 ton aardappelen teruggeschoten naar de juiste maat. Dan is de rekensom snel gemaakt. Belangrijk is wel dat je veel tonnen draait’, gaat de Flevolandse teler verder. Hierdoor heeft de akkerbouwer de investering van 50.000 euro voor de Smartgrader mede door het enorme verschil in de prijzen voor consumptie- en pootaardappelen in één seizoen terugverdiend.

Optische sorteermachine

Sinds enkele jaren maakt Vos gebruik van een QualityGrader van Flikweert. Deze optische sorteermachine beoordeelt aardappelen en uien met behulp van camera’s en AI en haalt afwijkende producten er automatisch uit. De camera’s leggen ieder product vanuit verschillende hoeken vast, waarna AI-modellen de aardappelen en uien nauwkeurig en objectief beoordelen. Ook andere onrechtmatigheden, zoals stenen en kluiten, haalt de machine er feilloos uit. Stenen zijn op de percelen in de zuidwesthoek van Friesland soms een probleem: in elke partij zitten doorgaans stenen, een erfenis uit de ijstijd.

Thema ‘AI in de open teelten’
Van satellietbeelden en slimme sorteerders tot aaltjesherkenning en oogstvoorspellingen: AI verovert in hoog tempo de landbouw. Toch werkt het pas echt als de modellen gewassen, bodem, weer en bedrijfsvoering goed begrijpen. Nieuwe Europese basismodellen, praktijkapps en cameratechniek moeten telers meer grip geven op teelt, kwaliteit en risico’s. De belofte is groot, maar de praktijk blijft leidend, benadrukken de experts die aan het woord komen in dit themanummer: AI ondersteunt de boer, maar vervangt zijn vakmanschap en veldkennis niet. Lees alle artikelen uit dit thema die online zijn verschenen.

Wat de investering in de Qualitygrader hem heeft gebracht? Vos hoeft daar niet lang over na te denken. ‘Dat is heel breed: meer vrijheid, meer controle, een betere kwaliteit van mijn pootgoedpartijen en meer capaciteit bij het sorteren.’ Waar eerder twee mensen – bij een vieze partij zelfs drie – in de leeskamer nodig waren, kan hij het werk nu met één persoon af. Of als de omstandigheden het toelaten, zelfs volledig zonder handmatige controle.

Juist dat laatste ziet Vos als een belangrijk voordeel voor de toekomst. ‘Het is steeds moeilijker om personeel te vinden dat langere tijd in de leeskamer wil staan. En je hebt mensen nodig die ook nog eens goed weten waar ze op moeten letten.’

Direct in kisten

Bepaalde rassen stort hij bij het rooien direct in kisten om beschadiging te beperken. Daar blijven de aardappelen dan ook bij voorkeur in tot van zijn handelshuis een afroep tot sorteren komt. Dat betekent echter wel dat in korte tijd veel werk moet worden verzet. ‘En daar heb je voldoende en de juiste mensen voor nodig. Maar zijn die er altijd?’

Eenzelfde probleem ziet hij in de aardappelselectie. ‘Het vinden van voldoende mensen met de juiste kennis wordt een steeds grotere uitdaging. Daardoor groeien de kansen voor de selectierobot die met behulp van AI aardappelen selecteert, ook met het oog op kwaliteit. De robot kan meer zien dan het menselijk oog, en herkent virusplanten al vroeg. Ik vraag mij weleens af hoe het kan dat er nog zoveel verlaging en afkeuring is in de nacontrole, terwijl alles meerdere keren in het veld is bekeken door telers en keurmeesters.’

Selectierobot

Vos is ervan overtuigd dat de opmars van AI de akkerbouw helpt om grote stappen te maken. Hij verwijst naar de discussies rond de toelating van gewasbeschermingsmiddelen. ‘We hebben steeds minder middelen tot onze beschikking. En daar liggen kansen voor de selectierobot. Deze machine kan virusplanten al in een vroeg stadium herkennen, waardoor telers zo op tijd planten kunnen verwijderen. Dit zorgt ervoor dat de virusdruk in pootgoed ook later in het seizoen kan worden beperkt.’

Vos ziet zichzelf nog niet investeren in een selectierobot, maar denkt wel dat het wat kan zijn voor telers van hoogwaardig uitgangsmateriaal. ‘Als zij hun gewassen dankzij deze machine langer schoon kunnen houden, heeft de hele keten daar profijt van.’

Het spuitwerk op zijn bedrijf wordt gedaan door de loonwerker, die hiervoor een spotsprayer inzet. Deze techniek geeft al een flinke besparing op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. In de toekomst ziet Vos op zijn bedrijf nog wel een laserweeder rijden. Een grote investering, weet hij. ‘Toch denk ik die investering in de toekomst wel te doen, juist omdat het zonder chemie kan. Maar dan alleen als er een groot areaal voor beschikbaar is, anders worden de kosten te hoog. Dan moet je dus eigenlijk samenwerking zoeken met collega-akkerbouwers.’

BedrijfsgegevensTheo en Hanneke Vos hebben in Bant een akkerbouwbedrijf met 200 hectare. Op 130 hectare telen ze pootaardappelen, op 23 hectare uien en op 10 hectare bieten. Een deel van het Flevolandse areaal is ingericht voor rustgewassen en een ander deel ruilen ze met collega’s voor de teelt van bollen en witlof. Voor mechanisatie en arbeid werken ze met een oom en neef. Ook doen ze sorteerwerk voor derden.

Vos ziet dat de ontwikkelingen rond AI ook in andere delen van de agrarische sector heel hard gaan. Zelf heeft hij in de loop der jaren al veel processen geoptimaliseerd en is hij er stellig van overtuigd dat de ontwikkelingen rond kunstmatige intelligentie de sector alleen maar verder helpen. ‘Ze maken ons werk makkelijker en beter behapbaar. AI geeft je meer controle over je bedrijf.’

Ook op zijn eigen bedrijf ziet hij kansen om met AI het werk te verbeteren. Hij somt een aantal opties op. ‘Bij de bewaarcomputer voorzie ik meer mogelijkheden om met de weersverwachtingen nóg scherper in te spelen op besparing. Daarnaast zullen ook op de aardappelrooier meer beslissingen worden genomen op basis van data, sensoren en AI. Allemaal ontwikkelingen die het werk voor ons als telers makkelijker maken.’

Moederknollen in de grond

Eind augustus moet de aardappeloogst bij Vos nog op gang komen; hij heeft zo’n 20 hectare gerooid. Nog niet alle percelen zijn toe aan de oogst en in enkele rassen zag hij dat er nog aardig wat moederknollen in de grond zitten. ‘Deze laat ik het liefst zo lang mogelijk zitten.’

De opbrengsten lijken gemiddeld, al zitten er wel grote verschillen tussen de percelen. En het al dan niet kunnen beregenen heeft ook dit jaar weer een groot verschil gemaakt. ‘Van de percelen waar ik heb kunnen beregenen, verwacht ik een redelijke oogst.’ De teler is intussen blij met iedere kilo die hij oogst. ‘Die gaan dit jaar geld opbrengen. Dat was vorig jaar wel anders.’

Ondanks de regen van eind augustus kan het rooien nog wel doorgaan. Maar de weersverwachtingen voor de komende weken maken het wel weer enigszins spannend. ‘Het liefst laat ik het pootgoed zo lang mogelijk in de grond zitten, maar als het de komende tijd nat blijft, moeten we op den duur wel de rooikansen pakken.’