Vergunningenkoers van Noord-Brabant breed in twijfel getrokken

Ambtenaren van de provincie Noord-Brabant hebben vijf pluimveehouders op vrijdag 17 juli op de hoogte gesteld van het feit dat het mogelijk einde verhaal is voor hun bedrijven. Als dit voornemen doorgevoerd wordt, dan start op donderdag 1 oktober de intrekkingsprocedure van de natuurvergunningen van deze ondernemers.

De dubieuze plannen leveren zoals verwacht een storm aan kritiek op. Niet in de laatste plaats van de Brabantse fracties. Zoals Lokaal Brabant, de partij met landbouwgedeputeerde Marc Oudenhoven als vooruitgeschoven post in het huidige provinciebestuur. Oudenhoven danst voorlopig echter nog naar de pijpen van zijn collega Saskia Boelema (D66), die over de betreffende vergunningen gaat.

Geest van de partij

Dit moet veranderen, vindt Sha Sheikkariem (Lokaal Brabant). ‘Als de ondernemers daadwerkelijk plannen hebben ingediend voor een substantiële emissiereductie, dan moet de provincie daar iets mee. Dat moet je waarderen. En waarderen betekent niet dat je vergunningen moet intrekken. Wij gaan niet over de manier waarop Oudenhoven moet acteren, maar we gaan er wel vanuit dat hij in de geest van Lokaal Brabant handelt. Hem kennende ziet hij dat niet over het hoofd.’

Oudenhoven gaat die lijn naar eigen zeggen zeker volgen. ‘Ik heb de plannen die zouden zijn ingediend opgevraagd en wil deze goed bestuderen en beoordelen voordat we als college een besluit nemen’, reageert de gedeputeerde. De kritiek van de pluimveehouders op het handelen van de provincie Noord-Brabant, waaronder de radiostilte na het indienen van hun reductieplannen en de koude mededeling op de laatste dag voor het zomerreces, heeft Oudenhoven ook gehoord. ‘Ik wil uitgezocht hebben hoe de provincie hierin gehandeld heeft. Laat ik het daarbij houden.’

Lees ook: Forse interne kritiek op VVD Brabant vanwege pluimveevergunningen

De provinciale VVD-fractie kreeg vorige week een veeg uit de pan van VVD Steenbergen. De koers van het college zet volgens de West-Brabantse afdeling ‘ondernemersvrijheid en betrouwbaar overheidsbeleid bij het restafval’. ‘Daarom valt het ons tegen dat VVD Brabant zich zo stilhoudt, te stil.’ De lokale partij roept in een brief de ‘liberale collega’s in de Provinciale Staten’ op om op te komen voor de pluimveehouders. ‘Sta niet tegenover deze hardwerkende ondernemers, maar naast hen.’ Voorlopig lijkt VVD Brabant de oproep naast zich neer te leggen. Landbouwwoordvoerder Carola Meuwissen noemt het mogelijk intrekken van de vergunningen ‘niets meer en niets minder dan het uitvoeren van een gerechtelijke uitspraak’.

Zoals verwacht klinkt ook vanuit de oppositie forse kritiek. Van ‘onbehoorlijk bestuur’ in de ogen van BBB Brabant, tot ‘hiermee verklaar je alle bedrijven vogelvrij’ uit de mond van CDA-Statenlid Tanja van de Ven. Beide partijen hebben schriftelijke vragen bij Gedeputeerde Staten ingediend. Een andere blik op de ontstane ophef komt van Harm Borgers, die als jurist en namens Wageningen University & Research het kabinet adviseerde over het nieuwe stikstofbeleid. Hij bestudeerde de zaak en uitspraak grondig. ‘Eigenlijk is het schandalig’, reageert Borgers, die stelt dat het al is misgegaan bij het aanspannen van de rechtszaak.

Kwaliteit van natuur

Stichting Mobilisation for the Environment (MOB) vecht volgens Borgers de verkeerde strijd. ‘Zij vallen vergunningen aan vanwege de emissies van individuele bedrijven. Maar dat is vreemd, want het is hen te doen om de kwaliteit van de natuur. Als dat echt hun doel is, dan zou het daar ook over moeten gaan in de door hen aangespannen rechtszaken.’

Lees ook: Van Essen om tafel met pluimveehouders en provincie over vergunningenkwestie

Volgens de jurist zou MOB zich tegen de provincie moeten richten: ‘Het verminderen van emissies is natuurlijk een belangrijk onderwerp, maar het is niet de essentie. Water is voor een gebied als De Peel en de Kampina minstens zo belangrijk als stikstofdepositie. Hoeveel strijd gaat MOB daartegen leveren? En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan over alle drukfactoren.’

Borgers vindt dat de bestuursrechter op het verkeerde spoor zit. ‘De rechter wordt in een vergunningenstrijd betrokken, maar moet daar doorheen kunnen prikken. Als het in een bepaald natuurgebied op sommige vlakken niet goed gaat met de natuur, dan moet de eerste vraag van de rechter aan de provincie zijn: welke zin heeft het om een vergunning te weigeren of in te trekken als de strijd eigenlijk gaat over achterstallig beheer?’

Volgens de jurist had de rechter de partijen niet op pad moeten sturen om een jaar lang te onderhandelen over emissiereductie als niet duidelijk is wat het nut is voor het natuurgebied. Borgers: ‘Nu gaat de rechter er blind vanuit dat het provinciebestuur met puur stikstofreductie op de goede weg is met natuurbeheer. In mijn ogen ben je dan verkeerd bezig.’

‘We willen eigenlijk alles doen, behalve stoppen’

Gydo van den Boomen heeft samen met zijn broer en zus een vleeskuikenbedrijf met 300.000 dieren op ruim 500 meter van Natura 2000-gebied Mariapeel. ‘Dit nieuws komt natuurlijk hard binnen. Het is een lang traject geweest, maar we hadden altijd de hoop dat hier nog iets mogelijk zou zijn. Daar denkt de provincie helaas anders over.’

De boodschap van de provincie Noord-Brabant dat hun vergunning mogelijk wordt ingetrokken, brengt flink wat emoties los. ‘Mijn vader heeft bijna dertig jaar gewerkt aan dit bedrijf. Hij heeft het er heel moeilijk mee. We praten er niet over. Dat is iets wat ik zelf ook lastig vind. Maar ook ik lig er meer wakker van dan ik verwacht had. Je weet niet waar het naartoe gaat. Het feit dat ons bedrijf misschien moet sluiten, is heel pijnlijk.’

Van den Boomen heeft op last van de rechter eind vorig jaar een plan ingediend om de stikstofemissie te reduceren, met een luchtwasser in combinatie met nieuw te bouwen stallen. ‘Dit levert op korte termijn 50 procent reductie op. Meer is op dit moment niet mogelijk vanwege de grote investeringen die we moeten doen.’ In de ogen van de ondernemer had de provincie weinig waardering voor het plan. ‘We maken de beslissing om veel te investeren om de uitstoot te reduceren. Je maakt een flinke stap en denkt mee, maar de provincie bleef vrij passief. Ze dachten niet met ons mee, terwijl ze er baat bij hebben als de vergunning in stand blijft.’

Ook een, al dan niet gedeeltelijke, verplaatsing is een optie. ‘De omvang van ons bedrijf is groot; we zouden het kunnen splitsen. We hadden gehoopt dat de provincie hier in mee zou denken, maar dat is niet gebeurd. Eigenlijk willen we alles doen, behalve stoppen’, aldus Van den Boomen. Over de manier waarop de provincie heeft gecommuniceerd, is hij niet te spreken. De excuses die het provinciebestuur maakte, heeft hij uit de media moeten vernemen. ‘Ze hebben mij niet gebeld.’

‘Gesprek met provincie sloeg alles, heel respectloos’

Joris van Lierop zit samen met zijn broer Remko midden in het overnameproces van de pluimveehouderij van zijn ouders in Heusden. Dat daar nu mogelijk een dikke streep door gezet wordt, kan hij niet geloven. ‘Dit is bizar. We zijn door MOB voor de rechter gesleept, terwijl we een legale en zelfs een van de meest duurzame pluimveehouderijen van Nederland runnen. Dat is toch niet te geloven?’

Het Brabantse bedrijf telt 160.000 legkippen, vrije uitloop en scharrel. De pluimveehouder diende in november 2025 een ambitieus reductieplan in. ‘Daarin gaan we uit van 30 procent ammoniakreductie op korte termijn, en op langere termijn tot zelfs 70 procent met het Eco AirCare-systeem’, legt Van Lierop uit. De investering voor die reductiepercentages kost minimaal 3 miljoen euro. ‘Het zijn extreem dure technieken, die onze concurrentiepositie onder druk zetten. We moeten een onevenredige bijdrage leveren aan de oplossing van het natuurprobleem.’

Daar heeft Mobilisation for the Environment (MOB) echter geen boodschap aan. Piekbelaster, zo luidde het oordeel. En dus moet het bedrijf nabij de Groote Peel na veertig jaar mogelijk voorgoed de deuren sluiten. ‘Ik hoop dat het besluit nog teruggedraaid wordt. Zo niet, dan zijn alle ondernemers vogelvrij. Ik ga ervan uit dat dit besef er nog komt.’ In de ogen van de ondernemer gaat Noord-Brabant haar boekje te buiten als de vergunningen daadwerkelijk worden ingetrokken. ‘Voor iedereen is dat een lijn die je overschrijdt. Bij ons is alles bespreekbaar, behalve dit.’

Over de wijze van communiceren, heeft Van Lierop geen goed woord over. ‘Het gesprek waarin het ons verteld werd, sloeg echt alles. Zoek het maar uit, sterkte ermee. Daar kwam het op neer. Het was heel respectloos. En D66-gedeputeerde Saskia Boelema heeft haar gezicht in al die tijd niet één keer laten zien. Ik wist niet dat dit in Nederland bestond.’

‘Willen op elke stal chemische luchtwasser zetten’

Pluimveehouder Frank Rooijakkers uit Asten is een van de ondernemers wiens vergunning aan een zijden draadje hangt. Het gaat om de locatie in Helenaveen, met 30.000 vleeskuikenmoederdieren. De uitstoot bedraagt er 3 mol en slaat deels neer in het nabijgelegen Natura 2000-gebied Deurnsche Peel, op de grens van Noord-Brabant en Limburg.

Hoewel Rooijakkers weet dat hij piekbelaster is, zag hij het besluit van de provincie niet aankomen. ‘Dit had ik mij niet voorgesteld. We zijn een heel traject ingegaan om ammoniak te reduceren en zijn op last van de rechter met de provincie om tafel gegaan om tot een oplossing te komen.’ Vervolgens heeft de ondernemer serieuze plannen uitgewerkt. ‘Net als de andere getroffen bedrijven heb ik een goede vergunning. Desondanks hebben we meegewerkt om te onderzoeken wat we kunnen verbeteren. En dan krijg je nu ineens te horen dat het niets voorstelt en dat je 100 procent ammoniak moet reduceren.’

De pluimveehouder zocht direct na het slechtnieuwsgesprek toenadering tot de provincie. ‘Ik heb meerdere keren gevraagd of we in overleg kunnen om tot een oplossing te komen. Maar die ruimte is er totaal niet.’ Voor de locatie in Helenaveen had Rooijakkers de plaatsing van chemische luchtwassers in gedachten. ‘We willen op elke stal een luchtwasser zetten. Daarmee reduceren we 90 procent ammoniak. Op het totaal van onze huidige vergunning zouden we nog eens 72 procent kunnen reduceren, met behoud van het aantal dieren. Want op het moment dat je minder dieren gaat houden, zakt ons economisch gewin te ver weg en is het financieel niet meer interessant.’

Rooijakkers vreest de gevolgen als de provincie het voornemen omzet in een definitief besluit. 'Ik heb het gevoel dat wij onze vinger in de dijk aan het steken zijn’, zei hij eerder in Nieuwe Oogst. ‘Zodra we die eruit trekken, volgt een golf van rechtszaken over intrekkingen van vergunningen.'