‘Ik weet niet of we over tien jaar nog kunnen boeren op Schokland’

Fokko-Aldert Omta is opgegroeid op de boerderij die hij runt, een pioniersboerderij in de Noordoostpolder op een steenworp afstand van Schokland. Toen hij in 1993 begon als boer, keek je vanaf zijn akkers tegen de walkant van het voormalige eiland aan. Als hij nu de blik westwaarts richt, kan hij de schuren van de boeren aan de andere kant van Schokland zien liggen. ‘Schokland is in de afgelopen jaren zo’n 1,5 meter gezakt.’

Inklinking van de klei-op-veen-bodem waaruit het oude eiland grotendeels bestaat, is de boosdoener. Het is een gevolg van de drooglegging van het omringende akkerland. Sinds dertig jaar wordt de historische plek echter beschermd als Unesco Werelderfgoed. Dat leidde in 2001 tot de aanleg van een hydrologische zone rond Schokland. De waterstand is kunstmatig verhoogd om de zaak te redden. Omta: ‘Het werkt helemaal niet. Onze kavel zakt ook, net als de hele polder.’

Dat Omta woont en werkt op een bijzondere plek is overduidelijk. Dat zag hij al toen hij nog jong was. Maar de aanwijzing als Werelderfgoed en de komst van de hydrologische zone heeft de betekenis van ‘bijzondere plek’ veranderd. ‘Het was altijd een mooie plek, maar of we hier over tien jaar nog rendabel kunnen boeren, dat weet ik niet. Maar mij druk maken daarover, dat heb ik afgeleerd.’

Een bijzondere plek

Om Schokland te beschermen, werden rond 2000 enkele boeren uitgekocht. Daardoor kon een hydrologische zone aangelegd worden. Een deel van de vrijkomende grond ging naar omliggende boeren. Ook Omta profiteerde hiervan en zag zijn bedrijf groeien van 40 naar 60 hectare. ‘Dat was super, dit is goed geregeld en daar ben ik nog altijd blij mee.’

Anders ligt dat voor het effect van de zone op zijn kavels. ‘Mijn grond aan die zijde ligt al lager en heeft te kampen met vernatting via wegzijgend water vanuit de ondergrond. In de loop der jaren hebben we hier steeds meer last van.’ Daarnaast ligt er een beperking voor grondbewerking op één kavel vanwege vermoedelijke archeologische waarde. De zonering is erg ruim genomen en dat heeft forse impact op de bedrijfsvoering.

De akkerbouwer staat er vrij nuchter in, al wordt de grond op een deel van zijn land door de verhoging van de grondwaterstand steeds natter. ‘De situatie is nog niet penibel, maar op een derde van ons land wordt het wel zorgelijk. In de jaren dat hier aardappelen of wortels staan, is het spannend. Na een zware bui kan de oogst zo verzuipen.’

De familie Omta heeft altijd een traditioneel bouwplan gehanteerd. Als jonge boer pakte hij de teelt van witlofpennen en winterpeen erbij. Voor witlofpennen is zijn grond inmiddels te verdicht en de uienteelt moest hij stoppen vanwege de fusariumdruk die dit deel van de polder parten speelt. ‘Nu vormen granen een kwart van het bouwplan. Die gewassen kunnen de vernatting wel aan, maar ze zorgen natuurlijk niet voor het rendement.’

Als het zo doorgaat, moet hij wellicht ook de wortelen vaarwelzeggen. ‘Dan moet daar iets anders voor in het bouwplan terugkomen. Maar de oplossing heb ik nog niet. En misschien lost klimaatverandering het probleem nog op, of wellicht wordt het in het najaar juist droger met minder heftige buien.’

Omta is absoluut geen verbitterde boer. ‘Je moet naar de toekomst toe in mogelijkheden denken. De vooruit is immers groter dan de achteruitkijkspiegel.’ Hij is bijna 55 jaar en het zal zijn tijd wel duren. Tegelijkertijd beseft Omta dat het voor de volgende generatie een ander verhaal wordt, want zijn zoon van 19 heeft wel interesse in het bedrijf. ‘Ik wil de boerderij graag overdragen aan de vierde generatie, in welke vorm dan ook. Misschien wordt hij naast boer wel natuurbeheerder.’

‘Het zou zo maar kunnen dat er over twee jaar door een overheidsinstantie aangeklopt wordt met de mededeling: het moet natuur worden’, oppert Omta. ‘Bijvoorbeeld als onderdeel van de stikstofmaatregelen die nu op tafel liggen. Je kan ertegenin gaan, of meedenken. Ik denk graag in oplossingen. Hoe kun je er toch goed uitkomen en van een nadeel een voordeel maken?’

Werkzaam als docent

Zijn inkomsten hangen niet meer volledig af van het boerenbedrijf, want Omta werkt sinds een paar jaar voor 20 uur in de week als docent Teelt en Gewasbescherming op het Aeres MBO in Emmeloord. Daarnaast heeft hij inkomsten uit het dealerschap van een leverancier in zeefbanden voor rooimachines. Maar hoe de bal ook rolt, met de boerderij moet wel geld verdiend worden, stelt de ondernemer.

‘De kosten van pacht, loonbedrijf en investeringen gaan door, daar moeten voldoende inkomsten uit het akkerbouwbedrijf tegenover staan. Als ik thuis werk, moet elke klap raak zijn. Het valt niet altijd mee; de hectareopbrengsten blijven niet eindeloos stijgen en de pachtprijzen gaan in sommige jaren wel erg hard omhoog. Daarom zet ik ook in op goede contracten met aardappelverwerkers.’

Bedrijfsgegevens Fokko-Aldert Omta (55) heeft een akkerbouwbedrijf in het Flevolandse Ens. Zijn bedrijf is 60 hectare groot. Fokko-Aldert Omta is derde generatie boer in de Noordoostpolder. Op zijn akkerbouwbedrijf hanteert hij een bouwplan met granen, suikerbieten, aardappelen en winterpeen. Daarnaast werkt hij als docent op het Aeres in Emmeloord en is hij dealer van zeefbanden voor rooimachines.

Boeren op een bijzondere plek kan leiden tot bijzondere ervaringen. Via schrijfster Eva Vriend werd Omta vorig jaar benaderd om mee te werken aan de documentairereeks 'Heimwee naar Schokland' van Omroep Max. Het kwam tot een bezoek van presentator Huub Stapel en zijn cameraploeg. ‘Een superaardige kerel, en zijn team heeft het heel goed gedaan. Ik heb kunnen zeggen wat ik wilde.’

Het was in oktober, de aardappelen stonden nog in de grond. Omta nam Stapel mee naar het natste deel van zijn land, gewapend met een grondboor. Als de boer een paar aardappelen oprooit, kan de televisiekijker zien hoe de onderste exemplaren al zijn verrot. ‘Dit had ook friet kunnen zijn’, zegt Omta. Duidelijker kan hij het niet maken.

Wanneer hij aangeeft dat hij hier over vijftien jaar waarschijnlijk geen voedsel meer kan verbouwen door de hoge grondwaterstand, reageert Stapel ernstig: ‘Het zou emotioneel toch een ongelofelijke klap zijn als je hier zou wegmoeten?’ Omta reageert: ‘Ja, maar je moet ook realistisch zijn. Als het hier niet meer gaat, moet je elders verder.’ Stapel is verbluft over zoveel nuchterheid, maar volgens zijn gesprekspartner tekent dit de pioniersgeestSchok van de polderboer.

Zomerserie Boeren op een unieke plek Geen twee boerenbedrijven zijn hetzelfde. Niet alleen de ondernemer, maar ook de plek maakt het verschil. In deze zomerserie bezoeken we agrarische bedrijven op bijzondere locaties: van eiland tot natuurgebied en van grensgeval tot de rand van de stad. Hoe beïnvloedt de omgeving de keuzes op het erf? En welke kansen en uitdagingen brengt zo’n plek met zich mee? Bekijk ook de videoreportages van onze Zomerserie.