Advies SER: richt Productschap 2.0 op voor kennisdeling en innovatie

De SER pleit in het advies ‘Samenwerken aan een duurzaam en toekomstbestendig agrosysteem’, samen met partijen zoals LTO en het NAJK, voor een nieuwe aanpak voor de Nederlandse land- en tuinbouw. Het advies is opgesteld op verzoek van toenmalig landbouwminister Femke Wiersma en is vandaag gepubliceerd.

De ontwikkeling richting een duurzame landbouw is de afgelopen jaren op veel terreinen gestagneerd, stelt de SER. Het ontbreekt agrariërs aan zekerheid, vertrouwen, toekomstperspectief en daadkracht om te kunnen ondernemen en innoveren binnen duidelijke regels. Ondertussen leggen de land- en tuinbouw nog steeds een grote druk op het klimaat, de leefomgeving en de biodiversiteit en is natuurherstel nodig, zo staat in het adviesrapport.

Doelsturing

Een belangrijk punt in het plan is de overstap naar 'doelsturing'. Dit betekent dat de overheid bepaalt wat er moet worden bereikt (bijvoorbeeld voor schoon water of natuur), maar dat de boeren zelf mogen bepalen hoe zij dat doen. De overheid moet hiervoor duidelijke regels maken die voor een lange tijd gelden, zodat de ondernemers weten waar zij aan toe zijn.

Duurzaam werken is alleen vol te houden als er een goed verdienmodel achter zit. De SER vindt dat niet alleen de boer, maar de hele keten – zoals supermarkten en leveranciers – hiervoor verantwoordelijk is. Er moeten betere afspraken komen over prijzen en contracten voor duurzame producten. Ook adviseert de SER om belastingen en leningen aan te passen, zodat het makkelijker wordt om te investeren in de toekomst van het bedrijf.

Grond is duur en dat is vooral voor jonge of omschakelende boeren een probleem, erkent de SER. Het plan stelt voor om een publieke grondbank op te richten. Deze bank kan helpen grond beschikbaar te houden voor boeren die willen verduurzamen of voor de volgende generatie. Ook per gebied moet volgens de raad goed worden gekeken naar wat er mogelijk is, ‘van innoveren en uitbreiden tot verplaatsen of stoppen’.

Nieuwe organisatie

Om dit alles voor elkaar te krijgen, adviseert de SER om een publiek-private organisatie op te richten. Deze organisatie, praktisch gezien een soort Productschap 2.0, wordt gericht op kennis en innovatie, dataontwikkeling- en beheer en het bevorderen van collectieve actie.

Een nieuwe publiek-private organisatie kan de inspanningen bundelen, mits deze voldoende doorzettingskracht en duidelijk afgebakende taken heeft, redeneert de SER. Op die manier zou het behalen van de gestelde doelen worden versneld en de uitvoeringskracht worden versterkt.

In de tussentijd moet de samenwerking tussen de verschillende partijen worden versterkt met een overlegtafel voor strategische dialoog. En er moeten volgens de SER maatregelen worden genomen om de wettelijke doelen te halen op stikstof, natuurherstel, waterkwaliteit en gewasbeschermingsmiddelen.