Wim Bens neemt afscheid: ‘Je moet mensen meenemen in besluiten’

‘Toen ik bankdirecteur was, gingen er al veel deuren voor mij open. Maar als je op deze stoel zit, gaan pas echt alle deuren open’, zegt Wim Bens met een glimlach. Toch zijn het niet die bijzondere ontmoetingen die zijn zeven jaar als voorzitter van belangenvereniging ZLTO het best samenvatten. Vaker denkt Bens terug aan de boeren en tuinders die hij bezocht, de gesprekken aan keukentafels en de mensen achter de agrarische bedrijven.

Bens was er eerlijk over in de gesprekken voorafgaand aan zijn aanstelling in 2019. ‘Als jullie een vakbonds- of actieleider zoeken, dan moet je niet bij mij zijn’, zei hij tegen het toenmalige bestuur. Bens zag zichzelf als een man van verbinding, van overlegtafels en resultaten. Dat was ook het beeld waarmee hij in 2019 aan zijn voorzitterschap begon.

Al snel volgden de stalbezettingen in Boxtel, de uitspraak rond het Programma Aanpak Stikstof (PAS) en de grote boerenprotesten. Bens: ‘Toen werd ik letterlijk crisismanager. Dat was absoluut niet het beeld dat ik had van het begin van mijn voorzitterschap. Maar als je voorzitter bent, dan moet je ook doen wat er op je pad komt.’

De protesten maakten veel los. Bij boeren én bij ZLTO. Achteraf ziet Bens 2019 als een wake-upcall voor de organisatie. Er werd opnieuw gekeken naar wat leden verwachten van hun belangenbehartiger. Dat leidde tot een koers waarin lobby, communicatie, dienstverlening en de menselijke kant van ondernemerschap centraal kwamen te staan. Die menselijke kant is een rode draad tijdens het voorzitterschap van Bens. Niet alleen in de manier waarop hij naar leden kijkt, maar ook in zijn eigen ontwikkeling als bestuurder en als mens.

Gezinnen onder druk

De ZLTO-voorzitter noemt niet direct een politiek dossier als wordt gevraagd wat hem het meest heeft geraakt. Zijn gedachten gaan eerder naar boerengezinnen die vaak onder grote druk stonden. Tijdens zijn voorzitterschap bezocht hij talloze ondernemers. Ook kwam hij geregeld in aanraking met boeren en tuinders die financieel, sociaal of persoonlijk vastliepen. ‘Als je hoort wat er zich soms achter de voordeur afspeelt, dan raakt je dat. Daar doe je het uiteindelijk ook voor.’

Die menselijke maat is volgens hem altijd een belangrijke drijfveer geweest. Niet alleen bij ZLTO, maar ook eerder in zijn loopbaan. ‘Mijn hele carrière draait eigenlijk om mensen. Zo zit ik gewoon in elkaar’, verwoordt Bens het. Misschien verklaart dat ook waarom hij zich nooit echt ‘alleen’ heeft gevoeld als voorzitter. Een vraag die hem al tientallen jaren wordt gesteld, zegt hij lachend. ‘Ik deel veel. Ik neem mijn bestuur overal in mee. We doen het samen. Als je dingen samen doet, hoef je ze niet alleen te dragen.’

Wie met Bens praat, hoort één woord geregeld terugkomen: draagvlak. Dat geldt voor kleine besluiten, maar eveneens voor grote dossiers. Het Landbouwakkoord uit 2023 staat nog altijd scherp op zijn netvlies. Bens: ‘We waren heel dicht bij een akkoord. Maar dicht bij een akkoord zijn, is nog geen akkoord hebben.’

Ruimte ontbrak

Volgens hem was er destijds voldoende bereidheid om verder te komen, maar ontbrak vooral de ruimte om het voorstel breder te bespreken en meer tijd te nemen. ‘Voor mij was dat een belangrijk moment. Je kunt als bestuurder wel denken dat je iets hebt opgelost, maar uiteindelijk moet je draagvlak hebben bij de mensen die je vertegenwoordigt’, zegt Bens.

Die ervaring bevestigde wat voor hem de kern van goed bestuur is: mensen meenemen in besluiten. Dit is ook een advies dat hij zijn opvolger Annie van de Riet wil meegeven. ‘Denk niet dat je zelf alle wijsheid in pacht hebt. De weg naar de toekomst kent vele afslagen. Het gaat er niet om welke afslag jij kiest. Het gaat erom dat je samen met de achterban de juiste richting blijft houden.’

Die houding sluit aan bij zijn kijk op de toekomst van de land- en tuinbouw. Ondanks alle discussies, politieke onzekerheid en maatschappelijke druk blijft hij optimistisch. ‘Voedsel- en groenproductie blijven essentieel. Dat zien we door alles wat er in de wereld gebeurt alleen maar duidelijker worden.’

Lees ook de columns van Wim Bens

Tegelijkertijd verbaast Bens zich soms over de manier waarop Nederland naar de eigen land- en tuinbouw kijkt. ‘Als je in het buitenland komt, merk je hoeveel waardering er is voor onze kennis, innovatiekracht en voedsel- en groenproductie. Dan kom je terug in Nederland en denk je: hoe kan het dat we hier zo negatief over onszelf zijn?’, vraagt de bestuurder zich hardop af. Volgens Bens mag de sector zichzelf vaker laten zien. ‘We vertellen nog altijd onvoldoende wat we doen en welke bijdrage en waarde we leveren. Niet om op te scheppen, maar om uit te leggen.’

Vernieuwing

Deze zomer komt er een einde aan het voorzitterschap van Bens. Een weloverwogen beslissing, benadrukt hij. Niet omdat het werk hem minder energie geeft, maar juist omdat hij vindt dat een organisatie gebaat is bij vernieuwing. ‘Ik geloof erin dat het goed is als iemand na een flink aantal jaren het stokje overdraagt’, geeft Bens aan. Dat neemt niet weg dat het afscheid nu echt dichterbij komt. ‘Nu ik dichter bij de datum van mijn afscheid kom, denk ik soms ook: waarom doe ik dit eigenlijk? Ik vind het ontzettend leuk.’

Van een rustig pensioen is echter geen sprake. Bens blijft actief als commissaris en toezichthouder bij verschillende organisaties. Ook bij voetbalclub Willem II, waar hij vicevoorzitter is, wacht na de recente promotie naar de Eredivisie een nieuwe fase. Een zwart gat verwacht hij dan ook niet.

Toch zal er wel iets veranderen. Na zeven jaar verdwijnt een rol die een deel van zijn leven bepaalde. Een rol die hem bracht van protestbijeenkomsten tot gesprekken in Den Haag, en van boerenerf tot Vaticaan. Dat hij vertrekt, betekent niet dat zijn betrokkenheid bij de sector verdwijnt. Maar na twee termijnen vindt hij het gezond dat een nieuwe voorzitter het gezicht van de organisatie wordt. ‘Ik geloof echt dat het goed is als er na verloop van tijd nieuwe mensen en ook nieuwe ideeën komen’, besluit Bens.

Wat heb ik moeten afleren?
Toen Wim Bens in 2019 voorzitter werd, bracht hij veel bestuurlijke ervaring mee vanuit Rabobank. Toch moest hij in zijn nieuwe functie ook dingen afleren. ‘Als ik resultaat bereik, gaat mijn hart sneller kloppen. Maar ik heb geleerd om soms wat ingetogener te zijn’, zegt hij. Volgens Bens verschillen de belangen in de land- en tuinbouw daarvoor te veel. Wat voor de ene ondernemer goed nieuws is, kan voor een andere anders uitpakken. ‘Je vertegenwoordigt niet één bedrijf of één sector. De belangen zijn breed en divers. Daardoor word je vanzelf voorzichtiger met het uitbundig vieren van successen.’
Van nature is hij uitgesproken en enthousiast. Toch leerde hij gedurende zijn voorzitterschap de overwinning kleiner te maken. ‘Je moet je altijd realiseren dat een besluit gevolgen heeft voor verschillende groepen ondernemers. Dan past bescheidenheid beter dan juichen.’ Die les typeert het verschil tussen leidinggeven aan een organisatie en het vertegenwoordigen van duizenden ondernemers met uiteenlopende belangen.