Sterke start van gelt bepaalt levensproductie van zeug

Gelten goed opstarten begint met het voorbij laten gaan van de eerste berigheid, zegt reproductiespecialist Alfons Groot Koerkamp van Topigs Norsvin tijdens een contactavond van Countus. Gelten nemen dan vaak nog onvoldoende voer op en zitten midden in een fase waarin ze wennen aan het voerstation, de boxen en het houderijsysteem. Dit zijn factoren die extra stress kunnen geven die ongunstig is voor de ontwikkeling.

Is een gelt goed gewend aan de omgeving en is de voeropname goed, dan kan die opname worden verhoogd. Het extra voer zorgt ervoor dat er meer follikels worden gevormd en dat noemt Groot Koerkamp positief voor de toomgrootte en uniformiteit. Het zogenaamde flushen start zeven tot tien dagen voor de verwachte bronst.

De verhuizing naar de inseminatiestal vindt vijf tot zeven dagen voor de eerste inseminatie plaats. Daar is het advies om dagelijks 10 tot 15 minuten te zorgen voor intensief beercontact.

Groot Koerkamp adviseert de aanwezigen op de contactavond stressfactoren zoveel mogelijk te vermijden in de periode rond de eerste dracht. Uit onderzoek van collega en adviseur Arno Joosten blijkt dat gelten die bij de eerste inseminatie te licht zijn – minder dan 160 kilo – 1,7 worp minder lang meegaan; 3,8 versus 5,5 worpen.

In de cyclus waarin de gelt zich bevindt scheelt dat -0,6 big per 10 kilo dat een zeug te licht is. Is het gewichtsverlies tijdens de eerste worp meer dan 10 procent, dan daalt het aantal levend geboren biggen met 0,5 in de volgende worp. Pas rond de vierde worp is een zeug volwassen en uitgegroeid. Een zeug weegt dan bij het werpen 280 tot 300 kilo en daarna 220 tot 240 kilo.

Andere succesfactoren

Naast geltenmanagement spelen ook andere factoren een belangrijke rol als het gaat om voldoende grote en uniforme tomen. Groot Koerkamp noemt het speenmanagement, de inrichting en werkwijze in de inseminatiestal en het moment van eerste inseminatie.

Als richtlijn voor de speen/inseminatie-interval noemt de foktechnisch medewerker bij Topigs Norsvin vier tot vijf dagen. Voor berigheidsstimulatie kan het gebruik van meerdere beren de impact vergroten.

In de praktijk komt berigheid in de kraamstal steeds vaker voor, merkt Groot Koerkamp op. 'Een varken is een cyclisch dier. Een gemiste cyclus komt pas drie weken later terug. Het aantal verliesdagen op een bedrijf kan daardoor behoorlijk oplopen.'

In de inseminatiestal geeft een lichtintensiteit van minimaal 100 lux op dierniveau het beste resultaat. Lampen die ongeveer 50 centimeter boven de boxen hangen en een duidelijk dag-nachtritme met 16 tot 18 uur licht ondersteunen de cyclus van de zeug.

'De wijze waarop beren worden ingezet heeft ook invloed op de toomgrootte en uniformiteit', vervolgt Groot Koerkamp. Zijn advies is beren niet permanent in de inseminatiestal te huisvesten. Als ze op afstand van de zeugen worden gehouden, heeft dat een positieve invloed op de kwaliteit van de berigheid en de duur van de bronst.

Einde berigheid voorspellen

Een zeug ovuleert doorgaans wanneer ze op tweederde van de berigheid is. Groot Koerkamp: 'De uitdaging is om van dat moment een goede inschatting te maken. Te vroeg of te laat insemineren heeft grote invloed op de toomgrootte en uniformiteit.'

Heeft een zeug de eisprong achter de rug, dan neemt de productie van oestrogeen snel af. Tegelijkertijd neemt de progesteronproductie fors toe. Dat heeft tot gevolg dat het aantal baarmoedercontracties afneemt. Dat heeft twee effecten. Ten eerste wordt het sperma van een inseminatie minder snel en goed door de baarmoeder geleid.

Een belangrijk hulpmiddel om het ovulatiemoment te bepalen is de stareflex. Een goede berigheid duurt ongeveer 48 tot 72 uur. Reproductiespecialist Anton Oudenampsen van Varkens KI Nederland codeerde de stareflex van 0 tot 10.

Overinseminaties beperken

Zit de zeug in fase 10, dan kan de stareflex wel tot 10 minuten duren. 'Het aantal overinseminaties kan daarmee worden beperkt', stelt Oudenampsen. Neemt de intensiteit van stareflex af, dan is het te laat voor een overinseminatie. Gebeurt dit toch, dan kan dat tot ongeveer 0,8 big per toom kosten, legt hij uit.

Door gegevens over berigheid en inseminatiemomenten systematisch vast te leggen, kunnen bedrijven hun resultaten analyseren en verbeteren. 'Insemineren op het juiste moment kan al snel een halve big per toom schelen', weet Groot Koerkamp. 'Nauwkeurig waarnemen, goed management rond de gelt en het juiste inseminatiemoment vormen samen de basis voor een hogere levensproductie van de zeug.'