Uniformiteit in kraamstal kan biggensterfte verlagen

Achtergrond Varkens Ilona Lesscher 14 maa 2026 om 13:00uur

Uniforme tomen kunnen de biggensterfte verlagen en tegelijkertijd bijdragen aan een efficiëntere en duurzamere varkenshouderij. Dat stelt de Belgische promovendus Katrijn Hooyberghs.

Bij zeugen met voldoende uniforme spenen verbetert de uniformiteit van de toom.

Het onderzoek van Hooyberghs maakt deel uit van het VLAIO LA-project Unipig. Dat project is gericht op het verhogen van de uniformiteit en het verbeteren van de opfok van biggen. In de afgelopen jaren is het aantal levend geboren biggen per zeug gestegen naar gemiddeld 15,5 per worp.

Die grotere tomen gaan vaak gepaard met lagere geboortegewichten, meer variatie binnen de worp en een hogere uitval. Lichtere biggen sterven vaker en groeien trager. Ze hebben meer moeite om hun lichaamstemperatuur op peil te houden en ze kunnen minder goed concurreren om biest en melk.

Ook economisch heeft dat impact. Door trager groeiende dieren lopen de kosten op en zij bemoeilijken de bedrijfsplanning. Bovendien worden niet-uniforme groepen minder gunstig vergoed door de slachterij.

Vaak is een combinatie van maatregelen nodig om een bestaande toom te uniformeren

Katrijn Hooyberghs, onderzoeker Katholieke Universiteit Leuven

Volgens Hooyberghs ligt de sleutel niet bij meer, maar bij sterkere en meer uniforme biggen. Selecteren op gewicht is daarbij een praktische maatstaf. Het percentage biggen onder 0,8 of 1 kilo blijkt een arbeidsvriendelijke en betrouwbare maat om de uniformiteit in de kraamstal in te schatten. Zo wordt een eenvoudige basis gecreëerd om gerichter te selecteren of bij te sturen.'

In de praktijk worden zwakkere biggen vaak overgelegd om ze extra kansen te geven. Die strategie biedt echter geen garantie op meer uniformiteit. 'Vaak is een combinatie van maatregelen nodig om een bestaande toom te uniformeren', zegt Hooyberghs.

Verschillende eigenschappen

Daarbij blijkt ook dat uniformiteit bij geboorte en uniformiteit na het spenen twee verschillende eigenschappen zijn. Een uniforme toom kan tegen het spenen minder uniform worden, maar ook het omgekeerde komt voor. Ook genetica kan bijdragen aan uniformere tomen.

In haar onderzoek bekeek Hooyberghs of de huidige fokwaardeschattingen van Piétrain-eindberen uniformiteit kunnen voorspellen. De resultaten zijn genuanceerd. Sommige fokwaarden correleren met minder variatie en stabielere groeitrajecten, maar de voorspellende waarde blijft voorlopig beperkt. 'Dat betekent echter niet dat genetica geen rol speelt, wel dat de beschikbare selectie-instrumenten verdere verfijning vragen.'

Rol van de zeug

Naast genetica speelt ook de zeug een cruciale rol, stelt de onderzoeker. Factoren als leeftijd bij de eerste inseminatie, pariteit, borstomtrek, toomgrootte, conditieverlies tijdens lactatie en het aantal functionele spenen beïnvloeden sterk hoe uniform een toom uiteindelijk is.

'Uniformiteit verbetert bij zeugen met voldoende functionele spenen, terwijl grotere tomen en oudere zeugen zorgen voor net iets meer variatie', stelt Hooyberghs. 'De overlevingskansen van lichte biggen stijgen wanneer er voldoende spenen beschikbaar zijn en als de zeug in goede conditie is voor en tijdens de lactatie.'

Grenzen bereikt

'Uniformere tomen zijn mogelijk, maar alleen als tegelijkertijd wordt gekeken naar hoe we meten, welke dieren we selecteren en hoe we ze managen. Jarenlang lag de nadruk leggen op meer biggen per worp heeft zijn grenzen bereikt', zegt Katryn Hooyberghs. Zij voerde haar onderzoek uit aan de Katholieke Universiteit Leuven, in samenwerking met het Instituut voor Landbouw, Visserij en Voedingsonderzoek (ILVO). Toomuniformiteit is het resultaat van een complex samenspel van genetica, zeugenconditie en management, concludeert Hooyberghs. 'We kunnen dat verbeteren door alle puzzelstukjes juist te combineren: de juiste zeugen en beren, en het juiste management.'