Bodemtop 2026: transitie niet top-down maar bodem-up

De Nationale Bodemtop in Den Bosch stond woensdag in het teken van bodemgezondheid, met het oog op de Europese en Nederlandse doelen voor de bodemkwaliteit. Zo moeten bijvoorbeeld alle landbouwbodems in 2030 duurzaam worden beheerd, gezond zijn en voor Nederland jaarlijks 0,5 megaton kooldioxide extra opslaan. Op deze manier moet worden bijgedragen aan klimaatverbetering.

In een van de panels werd besproken hoe verbeterde bodemgezondheid kan leiden tot meer economische veerkracht. Gekeken werd naar hoe een transitiepad ingeslagen kan worden door boeren die financieel te dragen is en die werkt voor zowel boer, bank als bodem. Themamanager klimaat Cees van den Bos van Rabobank sprak over hoe de bank denkt de boer te kunnen ondersteunen in het transformeren naar een duurzamer bedrijfsmodel.

De agrarisch ondernemers die deelnamen aan het panelgesprek, vertelden hoe complexe regelgeving en financiële druk goed ondernemerschap in de weg staan om te verduurzamen. Ze observeren steeds minder innovatief ondernemerschap en veel druk vanuit de rest van de keten. 'Risico's worden in de keten naar beneden geduwd, terwijl waarde naar boven vloeit.' Er is behoefte om de risico's en financiële lasten van verduurzaming meer te verspreiden over de gehele keten.

Transformeren in stappen

Akkerbouwer Wim Stegeman uit het Flevolandse Lelystad vertelde zelf de transitie te hebben gedaan door van een traditioneel akkerbouwbedrijf in stappen te transformeren naar een meer biologisch bedrijfsmodel. Het verbeteren van de bodemkwaliteit werd mede gemotiveerd om de productie juist te verbeteren.

Stegeman heeft zijn bouwplan diverser gemaakt door van vier naar vijftien verschillende gewassen te gaan om zo de bodem en de gewassen weerbaarder te maken. Hij ervaarde tijdens de transitie van zijn bedrijf dat de risico's hiervan vooral bij zijn akkerbouwbedrijf lagen en veel minder bij de partijen waarmee hij samenwerkt. Dit kon hij alleen dragen doordat hij meerdere inkomstenstromen had naast de primaire gewasopbrengst.

Om agrarisch ondernemers die hun bedrijf willen verduurzamen te kunnen ondersteunen, moet nadrukkelijk worden gekeken hoe het risicoprofiel en financiële lasten beter verdeeld kunnen worden over de keten en stakeholders. Daarbij wordt ook gekeken hoe de bank en de overheid financiële ondersteuning kunnen bieden om risico's af te dekken. Ook vergunningverlening werd genoemd als instrument dat de overheid moet moderniseren om beter aan te sluiten bij het mogelijk maken van een snellere verduurzaming.

Passie voor de bodem

Demissionair landbouwminister Femke Wiersma sprak het publiek toe tijdens de opening van de Nationale Bodemtop met een toespraak die bol stond van haar passie voor de bodem. Ze vertelde hoe haar tijd op het melkveebedrijf in het Utrechtse Abcoude haar waardering voor de agrarische grond heeft gevormd. 'We hebben de beste bodem van de wereld en een gezonde bodem is de basis voor voedselzekerheid.'

Lianne van Genugten van het gastronomische erf Vaderland in het Brabantse Nuenen sprak over de waarde van een gezonde bodem. Zij wist samen met haar partner Joep Brekelmans het traditionele bedrijfsmodel van de boerderij van haar ouders om te vormen naar een bedrijfsvoering waarbij de gezondheid van de bodem veel meer centraal is komen te staan en waarbij ze hebben gekozen voor een restaurant om mensen te laten ervaren wat het is om het hele jaar door van je eigen bodem te leven en te eten.

Als puber ervaarde Van Genugten de drang om net als haar vriendinnen eropuit te gaan en de wereld te ontdekken. Later keerde ze terug naar de boerderij. Na veel energie te hebben gestoken in het transformeren van het bedrijf en het werken met de grond rondom de boerderij, kwam de Brabantse tot de conclusie dat haar behoefte om te reizen veel minder is geworden. Ze ontdekte hoeveel waardering ze heeft gekregen voor haar eigen plek en de bodem die ze mag bewerken.

Samen met Brekelmans en met hulp van haar ouders heeft Van Genugten laten zien dat ondanks complexe vergunningverlening en trage overheidsprocessen ze manieren wist te vinden om een duurzaam bedrijfsmodel op te zetten. Daarmee hebben ze laten zien dat echt ondernemerschap niet gebaseerd is op wat vertrouwd aanvoelt, maar op zoeken wat je verder brengt, vallen en weer opstaan.