'Wij zien kweekvlees produceren juist als kans'

RespectFarms is ruim drieënhalf jaar geleden begonnen met het opzetten van een kweekvleesbedrijf. 'We willen op een boerderij op kleinschalig niveau kweekvlees produceren, omdat veel van de bronnen die je nodig hebt hier al zijn', legt oprichter Ralf Becks (48) uit. Hij vertelt dat RespectFarms van boeren verlangt dat ze openstaan voor nieuwe ideeën en neventakken. 'Inmiddels hebben we tachtig veehouders gesproken. De eerste gesprekken waren vooral om te onderzoeken hoe het gaat met de jonge boeren en waar ze tegenaan lopen. Daarna zijn we gaan kijken naar mogelijke oplossingen.'

Het belangrijkste voor Becks is de samenwerking met veehouders. 'Ik wil het echt samen met de sector doen', zegt de ondernemer. Een van de tachtig boeren waarmee hij in gesprek ging, was Corné van Leeuwen (37). Uit dat gesprek bleek dat hun denkwijzen goed bij elkaar passen. Vervolgens zijn ze samen met deze pilot gestart. RespectFarms en Van Leeuwen schreven een plan, dat inmiddels is uitgegroeid tot een pilotproject. Becks: 'De pilot duurt vier jaar. En uiteindelijk hoop ik dat er dan een faciliteit staat waarvan ik kan zeggen dat het een lekker, commercieel en veilig product is.'

De pilot wordt de komende vier jaar gesteund door provincie Zuid-Holland en de Europese Unie. Het geeft Van Leeuwen goede hoop dat deze partijen het project financieel ondersteunen. 'Dit geeft mij het gevoel dat er schot in de zaak zit wat betreft de goedkeuring van kweekvlees, zodat het straks officieel verkocht mag worden', stelt de agrariër. Naast de steun van de provincie en de Europese Unie wordt ook samengewerkt met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, Wageningen Livestock Research en kweekvleesproducent Mosa Meat.

Delflandse Vleesmeesters

Van Leeuwen had al in 2017 interesse in het produceren en verkopen van vlees. 'We wilden onze melkkoeien afmesten en dit lokaal afzetten', licht hij toe. Samen met vijf andere jonge collegaboeren richtte hij Delflandse Vleesmeesters op. Ze wilden met elkaar de zoektocht naar de meerwaarde van hun koeien starten. Na vier jaar stapten vier boeren uit het concept en bleef Van Leeuwen met één collega over. 'Het is niet gelukt om de business van de grond te krijgen. Het is een grote wereld en wij waren te klein om iets te kunnen betekenen. Uiteindelijk zijn wij kaas gaan maken in een coöperatief verband.'

Om kweekvlees te produceren, heb je stamcellen nodig. 'Uit de bil van een dier wordt een biopt genomen, waar de stamcellen uit geselecteerd worden. De stamcellen worden vervolgens in voeding gelegd en in een bioreactor gestopt', legt Van Leeuwen uit. Die bioreactor beschikt over de optimale omstandigheden, zodat de cellen zich kunnen delen. 'De temperatuur is, net als het lichaam van een koe, 37 graden Celsius. Ook de gassen worden allemaal geregeld door de bioreactor. En door de beweging in de bioreactor komt de voeding bij alle cellen terecht.'

De stamcellen kunnen gekweekt worden tot zowel vet als spier. 'Na ongeveer 25 dagen worden de cellen met behulp van een filter gescheiden van de voeding. Er blijft dan spier- of vetmassa over; dat zijn namelijk twee verschillende kweken. Vervolgens worden deze twee met elkaar gemengd en krijg je verschillende soorten vlees', vervolgt de Zuid-Hollandse veehouder. De capaciteit van de bioreactor bedraagt momenteel 20 liter, maar Becks vertelt dat het doel 200 liter is. 'Als we kunnen groeien naar een bioreactor van 200 liter, dan zitten we op het formaat van een koe.'

Vanaf dat moment is het volgens Becks ook makkelijker om het te vergelijken met de traditionele vleesproductie. De voeding waar de cellen in worden gelegd, bestaat uit plantaardige eiwitten. 'De voeding wordt nu nog ingekocht, maar we hebben al onderzoek gedaan of dit ook uit gras of kaaswei kan worden gemaakt', aldus Van Leeuwen. Hij wil reststromen en lokaal beschikbare bronnen gebruiken. 'Kaaswei is jaarrond een grote reststroom. Voor ons is dat erg interessant, omdat we zelf kaas maken.'

Stikstof reduceren

Van Leeuwen ziet het produceren van kweekvlees als een kans. 'Milieu en klimaat zijn onderwerpen waar we vandaag de dag op moeten inspelen. Een koe drinkt veel water en scheidt mest en urine uit. Dit zorgt voor ammoniakemissie. Kweekvlees is een interessante manier om stikstof te reduceren en het kost veel minder water. De bioreactor maakt daarnaast alleen vlees dat wordt gegeten.'

Daarbij smaakt kweekvlees volgens Becks precies hetzelfde als traditioneel vlees. 'De smaak en textuur zijn hetzelfde en ook de vitaminen zijn gelijkwaardig. Het is een celletje dat niet weet of het binnen of buiten het lichaam zit. Het verschil zit vooral in het proces.'

Becks vervolgt door te stellen dat de vraag naar vlees nog ieder jaar groeit. 'De verwachting is dat de vleesconsumptie wereldwijd met 3 procent per jaar stijgt. Op veel fronten kijken we binnen onze landgrenzen, maar het is ook belangrijk en logisch om op planeetniveau te kijken', aldus de ondernemer. Hij legt uit dat het aantal dieren niet jaarlijks met 3 procent kan stijgen. 'Als de vraag blijft stijgen en het aanbod daarin niet mee kan, is kweekvlees een goede oplossing.'

Daarnaast heeft kweekvlees volgens Van Leeuwen een uniek verhaal, en dat maakt het een bijzonder product. De agrariër vergelijkt het met de biersector: 'Door grote brouwerijen hebben we geen kleine brouwerijen nodig. Toch zijn die er, omdat ze iets unieks bieden met een verhaal. Met de mogelijkheden van kweekvlees willen we iets soortgelijks doen.' Zijn kaas wordt afgezet bij speciaalzaken of supermarkten in de regio, maar Van Leeuwen weet niet of hij consumenten van kweekvlees op dezelfde manier moet benaderen. 'Ik denk dat we beter op zoek kunnen naar restaurants die ons vlees willen serveren, zodat we consumenten er kennis mee kunnen laten maken.'

Toch sluit de Zuid-Hollandse ondernemer niet uit dat er nooit huisverkoop van kweekvlees zal plaatsvinden op zijn bedrijf. Van Leeuwen: 'Dit concept kan heel goed een transparant karakter hebben. Het geeft consumenten een goed gevoel als ze iets uit de regio halen; ze komen dan langs en kunnen het verhaal achter de producten aanhoren.'

Volgens Van Leeuwen zou het product uiteindelijk zowel thuis als regionaal in delicatessezaken en restaurants kunnen worden verkocht. 'De consument die ons vlees koopt, is een vleeseter die bewust nadenkt over dier en milieu. Het is mooi dat je als consument de keuze hebt om vlees te eten van dieren, planten of cellen. We hebben ze alle drie nodig om de monden in de wereld te voeden.'

Nieuwe generatie

Ook de nieuwe generatie zorgt voor een kans voor kweekvlees. 'De huidige generatie is bewuster met de aarde bezig; ze zien in dat ze de planeet moeten bewaren voor de toekomst en ze hebben minder tradities om aan vast te houden', aldus Van Leeuwen. Van alle veehouders die Becks en Van Leeuwen hebben gesproken, is één op de tien enthousiast over de productie van kweekvlees. Becks vindt dit hoopgevende cijfers. 'En daarbij gaf meer dan de helft van de agrariërs aan te willen komen kijken op een proefbedrijf, zodat ze kunnen zien waar we het over hebben.'

Van Leeuwen ervaart daarentegen wel dat de intrinsieke reactie van collegaboeren niet goed is. 'Veel veehouders zien het produceren van kweekvlees nog altijd als een bedreiging. Wij vinden juist dat het goed past op een veehouderij.' Het valt hem op dat nu hetzelfde gebeurt als jaren geleden, toen zijn vader de eerste melkrobot ter wereld plaatste.

'Mijn vader ging hoogwaardig vee fokken, om veel melk te kunnen produceren. Daardoor moest hij drie keer per dag melken', herinnert Van Leeuwen zich. 'Toen hebben we in 1993 een lijntje gelegd met Lely en is de melkrobot geïnstalleerd. Dat was uniek in de wereld', gaat hij verder. 'Tegenwoordig is een melkrobot heel normaal. Kweekvlees moet ook gewoon groeien in de sector.'