Shell wil veehouders binden voor biogasinstallaties

De vraag naar groen gas gaat in de komende jaren naar verwachting fors toenemen. Oorzaak is de bijmengplicht die vanaf 1 januari 2027 gaat gelden. Groen gas is biogas uit organisch restmateriaal dat is opgewerkt tot aardgaskwaliteit.

Dat grote spelers op de brandstof- en energiemarkt, zoals Shell, zich storten op groen gas is gezien de verwachte vraagtoename en de verplichting tot bijmengen niet gek. In het Noord-Hollandse Den Helder moet de installatie in 2029 openen. Vanaf dat moment heeft de locatie een capaciteit van 19,4 miljoen kubieke meter biogas per jaar.

Als de input hiervoor puur uit rundermest zou moeten komen, dan is hiervoor de mest van ongeveer 20.000 melkkoeien nodig. De biogasinstallatie in Den Helder moet echter ook mest uit andere dierlijke sectoren gaan gebruiken, plus gewasresten en reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie.

Een woordvoerder van dochterbedrijf Shell Biogas laat weten dat Shell bezig is met het voorbereiden van de vergunningen. 'Hiervoor hebben we goede gesprekken gehad met meerdere autoriteiten, om zo te kijken naar de kansen en de mogelijkheden. Met andere projecten in Nederland hebben we veel ervaring opgedaan over hoe we met de uitdagingen op het gebied van stikstof kunnen omgaan.'

Met welke autoriteiten Shell heeft gesproken, is niet bekend. Wel laat een woordvoerder van provincie Noord-Holland weten dat in ieder geval nog geen vooroverleg is gevoerd of een vergunningaanvraag is gedaan bij het verantwoordelijke gezag: de Omgevingsdienst Noord-Holland Noord.

Drenthe

Ook de andere installaties van Shell Biogas zijn nog niet in bedrijf. In het Drentse Coevorden is het bedrijf bezig met het verkrijgen van de vergunningen. In Emmen, eveneens in Drenthe, ontwikkelt Shell samen met Engie en EBN een biogasproject. De partijen zitten ook daar in het vergunningsproces.

Een biogasfabriek in het Flevolandse Almere, eerder door Shell overgenomen, is momenteel niet in bedrijf 'vanwege diverse redenen', laat de Shell-woordvoerder weten. Volgens haar verkent het bedrijf ook andere plekken in Nederland voor de bouw van biogasinstallaties.

Nog geen afspraken

Met veehouders in het noordelijke deel van provincie Noord-Holland zijn in deze fase van het proces nog geen afspraken gemaakt over prijzen, de hoeveelheid te verwerken mest en de voorwaarden. De Shell-woordvoerder laat weten samen te werken met lokale mesthandelaren. 'Deze handelaren halen de mest direct op bij melkveehouders, maar ook bij pluimveehouderijen of geitenboeren in de omgeving.'

Een mestdistributeur uit de regio meldt nog niet over afspraken te willen praten, omdat hij nog in onderhandeling is met het brandstofbedrijf. Ook Shell wil nog niet te veel ingaan op te maken afspraken met veehouders en transporteurs. 'Wij hebben het liefst zo vers mogelijke mest. Andere voorwaarden worden met boeren en partners besproken.'

Het bedrijf ziet ook kansen om van het digestaat bij groengasproductie kunstmestvervanger renure te produceren. 'We kijken in samenspraak met de mesthandelaren en agrariërs naar die mogelijkheden', aldus de woordvoerder.

De installatie in Den Helder moet de op een na grootste van de geplande Shell Biogas-projecten worden. Die in Coevorden wordt met een productiecapaciteit van 16,5 miljoen kubieke meter groen gas per jaar net iets kleiner, die in Emmen moet 39 miljoen kubieke meter groen gas gaan produceren. De al gebouwde maar stilliggende faciliteit in Almere kan 4 miljoen kubieke meter biogas produceren.

Landelijke stikstofregels

Voordat de grootschalige biogasinstallaties er staan, moet nog een hoop gebeuren. Provincie Noord-Holland zegt te beseffen dat de stikstofdepositie met de groengasinstallaties naar beneden kan worden gebracht, maar wijst ook op de landelijke stikstofregels. Als niet kan worden aangetoond dat de installatie geen significant negatieve effecten veroorzaakt op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000-gebieden, dan kan volgens de huidige regels geen vergunning worden verleend.

'Bij de eventuele bouw en ingebruikname van een groengasinstallatie in Den Helder moet worden gekeken naar mogelijke emissies van stikstofoxiden en ammoniak vanuit de installatie en als gevolg van verkeersbewegingen. Ook voor emissies tijdens de aanlegfase zal een AERIUS-berekening moeten worden gemaakt. Als de activiteiten een toename van de stikstofdepositie veroorzaken op overbelaste habitattypen in nabijgelegen Natura 2000-gebieden, dan geldt voor deze installatie een vergunningplicht', aldus de woordvoerder.

In algemene zin staat Noord-Holland overwegend positief tegenover groengasproductie uit dierlijke mest. 'Vanuit de gedachte van kringlooplandbouw wil de provincie dat nutriënten zoveel mogelijk in de landbouw blijven en ondersteunt zij boeren om de economische kansen van groengasproductie optimaal te benutten. Voor de energietransitie is het wel wenselijk dat grootschalige installaties van de grond komen om het landelijke productiedoel van 2 miljard kuub te realiseren.'

Lokaal eigenaarschap

Tegelijkertijd stimuleert provincie Noord-Holland lokaal eigenaarschap van de energietransitie. 'Gezien het extensieve karakter van onze veehouderij zien wij vooral kansen voor decentrale clusters waarin mestbewerking en groengasproductie worden gecombineerd', aldus een woordvoerder. Het provinciebestuur wil de opname hiervan in de omgevingsverordening vanaf 1 januari eenvoudiger maken.

Om aan de eisen van mestverwerking voor groen gas te kunnen voldoen, zal een deel van de veehouders hun stalsystemen moeten aanpassen. Zij kunnen rekenen op investeringssubsidies van zowel het Rijk als de provincie om hierin financieel te ondersteunen. Wel wijst de provinciewoordvoerder erop dat voor een natuurvergunning voor een stalaanpassing moet worden voldaan aan de landelijke regels rond stikstof.

Noord-Holland is zich ervan bewust dat mestverwerking het potentieel heeft om bij te dragen aan het verminderen van ammoniakemissies, maar wijst ook op de randvoorwaarden. 'Om effect te hebben op de emissies moet het digestaat uit vergisters verder worden gescheiden, waarbij een kunstmestvervanger wordt geproduceerd. Deze kunstmestvervanger moet dan in plaats van drijfmest worden toegepast.'

Veldemissies dalen lokaal dus alleen wanneer deze installaties ertoe leiden dat minder onverwerkte mest in het gebied wordt uitgereden. 'Wanneer installaties uitsluitend tot gevolg hebben dat minder dierlijke mest wordt geëxporteerd, heeft dit geen effect op de Nederlandse ammoniakemissies.'

'Veel bedrijven in deze omgeving hebben geen dichte vloer in hun stal'

Zo'n anderhalf jaar geleden heeft de LTO Noord-afdeling een gesprek gehad met vertegenwoordigers van Shell. De energieleverancier wilde weten hoe agrariërs kijken naar de komst van de biogasinstallatie.

Waar moet de mest vandaan komen?

'Shell heeft allemaal cirkels om de toekomstige vergister heen getekend. Hierbinnen moet de mest worden geleverd en het digestaat worden afgezet. Voor agrarisch ondernemers betekent dit dat ze goedkoper kunnen afzetten.'

Heeft u na het gesprek nog wat van Shell gehoord?

Nee, sindsdien is het behoorlijk stil vanuit de initiatiefnemers van de biogasinstallatie.'

Zijn de plannen logisch in deze regio?

'Shell heeft dagverse mest nodig. Melkveehouders moeten in hun stal dus dichte vloeren hebben. Veel bedrijven hier hebben dat niet. Bouwtechnisch moet er wat veranderen. Maar we zitten ook met de vastgelopen vergunningverlening. Als ik kijk naar mestaanvoer, dan heeft Shell de situatie niet goed bekeken.'

Welke zorgen heeft u?

'Ik vraag mij af of er over een paar jaar, als de biogasinstallatie af is, nog wel genoeg mest beschikbaar is. Misschien is de veestapel dan wel te veel gekrompen. Op dit moment zijn er veehouders die mest moeten afvoeren, waardoor de beschikbaarheid geen probleem is. Maar er kan ook schaarste ontstaan.'

'Ik ben daarnaast op mijn hoede voor verspreiding van dierziektes, als gevolg van mestverplaatsingen.'

Praten ondernemers onderling al over het project?

'Volgens mij niet. Ik heb er ook al anderhalf jaar niets meer over gehoord. Het onderwerp leeft hierdoor op dit moment nog niet. Het is met name voor Shell van belang om het contact met boeren weer op gang te brengen.'

Ziet u groengasproductie als een goede bestemming van mest?

'Mest is waardevol om het perceel vruchtbaar te houden. Het is geen afvalproduct. Maar ik snap dat niet iedereen er zo naar kijkt.'

Vraag naar groen gas neemt toe

De productie en inzet van groen gas moeten helpen bij het bereiken van de klimaatdoelen op het gebied van CO2-, methaan- en stikstofreductie en om minder afhankelijk te worden van aardgasimport.

Vooralsnog loopt het groeitempo echter achter op de doelstelling. In 2024 nam de groengasproductie met 'slechts' 5 procent toe, tot 294 miljoen kubieke meter. Om de doelen van de overheid voor 2030 te verwezenlijken, is een jaarlijkse groei nodig van 37 procent.

Niet concurrerend

De trage ontwikkeling is het gevolg van het feit dat groen gas onder de huidige marktomstandigheden niet kan concurreren met andere bronnen van (duurzame) energie. Daarnaast passen de huidige subsidieregelingen veel beter op zonne- en windenergie. De bijmengverplichting moet vanaf 2027 een impuls aan groen gas geven.

Toenmalig minister Rob Jetten van Energie verwachtte vorig jaar dat in 2030 zo'n 45 procent van de beschikbare mest in Nederland wordt vergist voor de productie van groen gas. Dat zou betekenen dat met het doel van 1,1 miljard kuub groen gas per jaar van 800.000 koeien mest moet worden vergist. 'Dit zijn ruim 6.500 boerderijen met 120 melkkoeien. Ondanks dat ook mest uit andere sectoren wordt vergist, lijkt dit onrealistisch', aldus adviseurs van DLV Advies & Resultaat.

Als energieleveranciers het gevraagde percentage groen gas niet halen, hebben zij de mogelijkheid om een 'buy-out' te gebruiken, een boete voor niet-levering. Dat is om meerdere redenen onwenselijk: de afkoopkosten komen indirect op het bordje van de consument terecht en de gevraagde vermindering van broeikasuitstoot blijft uit.