Minister Piet Adema geraakt door onderduikverhaal

Zijn eigen vader zat in Friesland in het verzet en was actief bij de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. Dus was het bezoek van Piet Adema maandag aan een voormalig onderduikadres in Aalten er niet zomaar één. Zijn komst naar het agrarische bedrijf van de familie Ebbers in Lintelo maakte diepe indruk op de minister.

Minister+Piet+Adema+geraakt+door+onderduikverhaal
© Jan Ruland van den Brink

Wat had landbouwminister Adema graag nog eens met zijn vader op de bank gezeten om verhalen op te halen over vroeger. Naast dat Adema senior in het verzet zat en actief was bij de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO), heeft hij ook zelf ondergedoken gezeten.

'Mijn vader werkte bij de Belastingdienst in Drachten. Zijn collega is daar in koelen bloede vermoord tijdens een overval. Mijn vader werd ook gezocht en is toen meteen ondergedoken in Amsterdam', vertelt de landbouwminister.

Adema was vier jaar oud toen zijn vader overleed. Hij heeft nooit de kans gehad om verhalen uit te wisselen. Wel heeft hij nog een gedenkschild van de LO. Adema hecht veel waarde aan dit erfstuk blijkt tijdens zijn bezoek aan Aalten. In aanloop naar de Nationale Dodenherdenking (4 mei) en Bevrijdingsdag (5 mei) besteedt de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aandacht aan de rol van boeren bij huisvesten van onderduikers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

In de oorlog speelden boeren een cruciale rol bij het onderduiken

Piet Adema, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

De geboren Fries bezocht eerst het Nationaal Onderduikmuseum in het Achterhoekse dorp. Later die middag trekt hij naar Lintelo, waar hij in gesprek gaat met nazaten van de familie Ebbers.

Het onderduikmuseum staat aan de Markt in Aalten, in een huis waar tijdens de bezettingsjaren de familie Kempink woonde, een gezin met twee jonge kinderen. Op de zolder verstopten zij acht onderduikers. Tegelijkertijd had de Duitse Ortskommandant zijn bureau in de voorkamer. De gewelfde kelder was tijdens bombardementen ook een schuilplek voor de hele buurt. Het museum is open sinds 2004 en is teruggebracht in de staat waarin het pand verkeerde tijdens de oorlog.


Schuilnaam Kobus

Terwijl Adema wordt rondgeleid door het museum, vertelt hij over de zoektocht van zijn zoon naar het verleden van zijn opa. 'Hij is er heel erg in geïnteresseerd en is in allerlei archieven aan het speuren om informatie te achterhalen. Zo weten we nu dat de schuilnaam van mijn vader Kobus was.

'Mijn vader heeft onderduikers weggebracht en onderduikadressen voorzien van bonkaarten. Illegale bonkaarten die ze gestolen hadden. Hij was er echt mee bezig om de medemens te beschermen. Tijdens de bevrijding kwam hij samen met de Canadezen op een tank binnenrijden.'

Zo persoonlijk als het verhaal van Adema zelf is, zo bijzonder is ook het verhaal van Joop Levy. De in Varsseveld geboren joodse Levy zat als kind met zijn ouders ondergedoken op de boerderij van de familie Ebbers in buurtschap Lintelo, vlakbij Aalten.


Boeren speelden cruciale rol

'We hebben het vaak over problemen die boeren veroorzaken, maar boeren hebben zeker ook een buitengewoon belangrijke maatschappelijke positie. In de oorlog speelden zij een cruciale rol bij het onderduiken', vertelt Adema terwijl hij de authentieke schuilplaats bekijkt bij de familie Ebbers.

'Agrariërs moesten veel lef hebben om mensen te laten schuilen op hun erf en in hun gebouwen', vervolgt Adema. 'Als je gepakt werd, had je een probleem. Het is onvoorstelbaar dat dat hier goed is gegaan, want het had ook fout kunnen gaan. Zoals het zo vaak fout ging. We kennen veel gevallen waarin boeren verraden zijn.'


Gevaar voor eigen leven

Adema rakelt een verhaal op uit het Friese Opeinde, waar hij zelf opgroeide. Een boer aldaar werd verraden, waarna hij en zijn zoon meteen werden gefusilleerd. De boerderij werd in brand gestoken.

'Boeren deden het echt met gevaar voor eigen leven', zegt Adema. 'De risico's waren buitengewoon groot. Iedereen moest zich stilhouden, het was van levensbelang dat het niet uitlekte. Een afgelegen boerderij bood dan net iets meer mogelijkheden dan een plek in de stad, waar het verraad meer op de loer lag. Alles werd uit de kast gehaald om mensen een beschermde plek te geven. Het zijn onze boeren en het is onze agrarische sector die dat gedaan heeft.'

In Lintelo wist ook niemand af van de onderduikers bij de familie Ebbers. 'Echt niemand. Alleen mijn grootvader', vertelt Henk Ebbers. Wie het verhaal uit de mond van de nazaat hoort, kan amper geloven dat de onderduikers de situatie hebben overleefd. Terwijl de boerderij van de familie Ebbers werd gevorderd en een peloton van zeventig Duitse soldaten werd ingekwartierd, hielden Levy, zijn ouders en twee studenten zich schuil in een schuilhok op de hooizolder.

Geluid maken was uit den boze. Hoesten gebeurde met een doek voor de mond. De ontlasting werd in het holst van de nacht geleegd tussen de paardenmest als de wisseling van de wacht plaatsvond.

'Ze wisten dat ze ondergedoken moesten blijven en dat ze niet gezien mochten worden', vertelt Henk Ebbers. 'Joop was zes of zeven jaar toen hij hier kwam. Hij kwam uit school, werd achter op de fiets gezet bij een veehandelaar en naar Lintelo gebracht. Zijn moeder zei tegen hem dat ze 's avonds nakwam.


In de jutezak om te spelen

'Zijn vader zat in eerste instantie verderop ondergedoken. Toen het daar door razzia's te gevaarlijk werd, heeft ook hij hier ondergedoken gezeten. Joop mocht soms in de schuur spelen. Mijn vader deed hem dan in een jutezak, gooide hem over zijn schouder en bracht hem naar de schuur. Na een half uur was hij uitgespeeld en ging hij weer in de zak terug.'

Adema noemt het 'fantastisch' dat de grootouders van Ebbers de onderduikers in huis hebben genomen. 'Het gebeurde uit liefde en geloofsovertuiging', vertelt Ebbers gefascineerd. Boerenbedrijven uit de buurt werd gesommeerd om hetzelfde te doen, maar lang niet iedereen zag dat zitten.

'Of mijn grootouders bang zijn geweest? Zeker zal er weleens spanning zijn geweest. Zoiets doe je niet zomaar. De risico's waren groot, maar zij zagen het als een plicht aan hun naasten. Ze wilden er ook absoluut geen geld voor hebben.'


'Mensen moeten de verhalen kennen'

Joop Levy, die door gezondheidsredenen niet bij het ministerbezoek aanwezig kon zijn, woont inmiddels in Amsterdam. Adema vindt het belangrijk dat de verhalen van vroeger worden doorverteld. 'Ik weet dat verzetsmensen niet graag praten over de oorlog, en toch is het belangrijk om dat wel te doen. Als er mensen zijn die verhalen kennen: vertel ze en laat bij de huidige generatie doorklinken dat het belangrijk is om voor de medemens te zorgen.'

'Boeren deden het niet omdat ze heldhaftig waren, ze wilden zorgen voor de medemens, benadrukt Adema. 'Zeker in de huidige tijd, waarin antisemitisme weer opduikt, is het belangrijk dat we waakzaam zijn en de verhalen doorvertellen. We hebben de verhalen nodig. Ons heden ligt in het verleden.'

Bekijk meer over:

Lees ook

Marktprijzen

Meer marktprijzen

Laatste nieuws

Nieuwste video's

Kennispartners

Meest gelezen

Nieuw op MechanisatieMarkt.nl

Meer advertenties

Vacatures

Weer

  • Dinsdag
    17° / 9°
    30 %
  • Woensdag
    18° / 14°
    70 %
  • Donderdag
    17° / 11°
    70 %
Meer weer