Jan+Buijs+ziet+kansen+voor+hangende+cranberryteelt
Reportage
© Bert Hartman

Jan Buijs ziet kansen voor hangende cranberryteelt

De cranberry is een gevoelig en grillig gewas. Complex om te telen, maar Jan Buijs zette er tien jaar geleden zijn tanden in om niet meer los te laten. 'Ondanks diverse tegenslagen zie ik nog steeds volop potentie.'

Jan en Jantina Buijs runnen samen IslandBerry dat bestaat uit twee open velden en een overdekte opstelling bij Landgoed De Bonte Belevenis in Den Hoorn. Sinds drie jaar wonen ze permanent op Texel. Daarvoor pendelden ze wekelijks op en neer vanuit Monnickendam, waar ze een agrarisch adviesbureau runden. 'Dat doen we hier nog steeds, maar de cranberryteelt is onze gedeelde passie', zegt Jan Buijs.

Vanwege zijn ruime ervaring in de agrarische sector bekent Buijs de teelt eerst toch wat te hebben onderschat. 'Ik dacht: dat doe ik wel even. Maar dat viel tegen. Soms voelde het net of ik opnieuw moest leren lopen, maar met vallen en opstaan heb ik de plant steeds beter leren kennen. Dat was een kwestie van twee stappen vooruit en één of soms zelfs twee terug. Toch boeken we vooruitgang.'


Doorbraak

Voorzichtig durft de teler nu zelfs van een doorbraak te spreken. Sinds 2019 kweekt IslandBerry in stellages met bakken, waar planten langs weerszijden naar beneden hangen. 'Dat gaat verrassend goed. Bijkomend voordeel is de lage onkruiddruk. Gewoon in de grond raakt cranberry snel overwoekerd door grassen en onkruid.'

Het was een kwestie van twee stappen vooruit en één of soms zelfs twee terug

Jan Buys, cranberryteler in Den Hoorn

De eerste kennismaking met cranberry's had Buijs op Terschelling. Het Waddeneiland is voor Nederland nog steeds dé plek voor de bessen. 'De planten groeien daar vooral in het wild. In vochtige duinvalleien gedijen ze goed. Op de arme en zure gronden hebben grassen en onkruid namelijk minder kans. Van een commerciële teelt was toen amper sprake, terwijl het in Canada en Verenigde Staten een serieus gewas is. Dat heeft me toen getriggerd om eens te kijken wat er in Nederland mogelijk is.'


Midgetgolfterrein

Voor het eerste perceel dat de ondernemer op het landgoed aanplantte, had hij dan ook goede hoop. Het midgetgolfterrein was jaren niet voor agrarische doeleinden gebruikt en wordt alleen door een smalle weg van de duinen gescheiden. 'Op zich gaat het hier ook lukken, alleen duurt het langer. Elk jaar neemt de grasdruk verder af en wint de plant aan ruimte', wijst Buijs op de grond naar de heideachtige bodembegroeier, waar de eerste besjes aan hangen.

Diverse proeven met begrazing en maaien leverden te weinig resultaat op. 'De cranberry moet als het ware zelf zijn plek veroveren. Dat kost tijd, maar ik ben al 63 jaar en wil dus voortmaken. Ik ben verder gaan speuren. Wat als ik de planten nou eens op hoogte zet, zodat we het onkruid op voorhand kunnen uitschakelen? Een neef van me is aardbeienteler en teelt ook in bakken. Met hem heb ik het er ook eens over gehad. Gaandeweg hebben we zo vanaf 2018 dit systeem uitgedokterd.'


Jan Buijs voor de teeltopstelling met windbreekgaas.
Jan Buijs voor de teeltopstelling met windbreekgaas. © Bert Hartman

De stellingen staan op een ondergrond van schelpen en worden rondom beschermd door groen windbreekgaas. De verticale groeiwanden zitten aan weerszijden al vol met besjes. 'We gebruiken poreuze slangen voor druppelbevloeiing met regen- en duinwater, aangestuurd door een pomp op zonne-energie. Het snoeimateriaal stekken we en planten we op, voor particulieren en eventuele andere telers. Vanaf volgend jaar willen we graag ook ons eigen compost maken. Een bijenkast zorgt voor de natuurlijke bestuiving.'


Lokaal en duurzaam

Die circulaire aanpak past ook goed in de koers die Landgoed De Bonte Belevenis steeds meer vaart: lokaal en duurzaam. 'Behalve dat we hier de ruimte krijgen, zorgt die directe connectie voor een duidelijke meerwaarde', stelt Buijs. 'Van de opkweek tot de teelt en oogst, de verwerking en ook de verkoop. We hoeven bij wijze van spreken de openbare weg niet op. Zeker in het hoogseizoen trekt het landgoed veel bezoekers met interesse voor lokale producten. De cranberry lift daarop mee.'

De rondleidingen tussen de stellingen van IslandBerry zijn even uitgesteld vanwege de coronacrisis. 'Dit jaar ligt de focus op de oogst in september, waarbij we toch rekenen op een flinke bessenoogst, waarmee Joscha serieus aan de slag kan. De afgelopen jaren heeft hij al veel kunnen experimenteren. De mogelijkheden zijn legio. Behalve de frisse smaak bevatten de bessen ook veel gezonde stoffen.'


Expertise delen

Zelf hebben Jan en Jantina Buijs niet de drang om de teelt nog grootschaliger op te pakken. 'We gaan dit systeem verder verbeteren. Daarnaast willen we een kennispunt zijn om expertise te delen. De afgelopen jaren hebben we volop gepionierd. Dat heeft ons veel ervaringen opgeleverd. We willen potentiële telers graag met advies en en teeltbegeleiding ondersteunen. Deze verticale teelt kan bijvoorbeeld voor de stadslandbouw ook een mooie aanvulling zijn. Maar bovenal hopen we dat de teelt zich op Texel verder ontwikkelt.'


Voortdurend wordt het vochtgehalte in teeltgrond gemeten.
Voortdurend wordt het vochtgehalte in teeltgrond gemeten. © Bert Hartman


De Bonte Belevenis ziet heil in frisse bes

Het eerste cranberryperceel van Jan Buijs was oorspronkelijk een midgetgolfbaan. De nieuwe eigenaren Joscha Schoots en Inge Yntema van Landgoed De Bonte Belevenis in Den Hoorn wilden het verwaarloosde terrein destijds een nieuwe bestemming geven. 'Via een slowfoodorganisatie zijn we met Jan Buijs in contact gekomen en kwamen we er snel uit. De teelt past goed in onze duurzame aanpak. Cranberry is puur, biologisch, smaakvol, gezond en te gebruiken in allerlei producten.' Schoots verwerkt veel lokale gewassen in zijn producten, variërend van brood, whisky, jam en bier. 'Texel heeft al veel moois te bieden en we halen dingen sowieso graag van dichtbij. Cranberry is een goede aanvulling en dichterbij kunnen we het niet krijgen, zo op het eigen landgoed.' Met de oogst van de afgelopen jaren heeft Schoots diverse experimenten gedaan. 'Naast jam, chutney, noga en likeur hebben we cranberry's gebruikt in een gevuld brood. Het geeft al die producten een lekkere friszure smaak.'

Bekijk meer over:

Weer

  • Donderdag
    6° / 4°
    60 %
  • Vrijdag
    6° / 3°
    70 %
  • Zaterdag
    5° / 1°
    20 %
Meer weer