Comeback van chloor bij tulpen en tomaten

Na jaren van koudwatervrees maakt chloor een opmerkelijke comeback in de glastuinbouw als een veilig, krachtig en zuiver desinfectiemiddel voor proces- en gietwater. Waar de techniek twintig jaar geleden in onbruik raakte door fytotoxiciteit en gevaar op schadelijke bijproducten, laten vernieuwde elektrolyse-units zien dat het anders kan.

Terwijl de groenteteelt overstapte op uv-ontsmetting of waterstofperoxide, ontwikkelde de vernieuwde chloortechniek zich gestaag in de sierteelt. De Zuiver Chloor Unit is oorspronkelijk ontwikkeld door VDH Watertechnology voor zwembaden, drinkwater en de industrie. KaRo, toeleverancier en installateur voor de (glas)tuinbouw, heeft deze doorontwikkeld voor de agrarische sector, om te beginnen bij de tulpenbroeierij.

In plaats van te wachten op de resultaten van langdurige onderzoeken door partijen als Wageningen University & Research of Delphy, ging KaRo zelf in de praktijk aan de slag. Inmiddels werken 68 tulpenbroeiers met de Zuiver Chloor Unit. Juist in de tulpenbroeierij en bolontsmetting, waar het risico op infectie via spoelwater extreem hoog is en biofilm in leidingen een voortdurende dreiging vormt, bewijst de installatie dagelijks haar nut.

Met doorlopende waterkwaliteitstesten houdt de toeleverancier voor de (glas)tuinbouw de vinger aan de pols. Het verschil met vroegere ECA-units zit in het chloorproduct, stelt KaRo. Bij oude ECA-units werd een vloeistofvoorraad gemaakt waarin natrium aanwezig was en chloraat ontstond door temperatuur en tijd. Bij de Zuiver Chloor Unit wordt geen voorraad gemaakt, maar chloorgas geproduceerd en direct aan het proceswater toegevoegd. Alleen als er vraag is en zonder toevoeging van natrium. De unit doseert in de dagvoorraad bij een uiterst lage concentratie van 1 tot 2 parts per million (ppm).

Bacteriën doden

Door het principe ‘tijd x concentratie = resultaat’ krijgt het actieve chloor de tijd om bacteriën te doden en een biofilm af te breken. Tegen de tijd dat het gietwater de plant bereikt, is gewasschade uitgesloten. De pioniersfase in de groenten begon al in 2016 bij groentezaadproducent Enza-Balk, gevolgd door plantenvermeerderaar AllPlant. Maar de echte lakmoesproef moest nog komen.

De doorbraak in de vruchtgroenteteelt kwam op een cruciaal moment. Tomaten- en paprikawekerij Seasun in het Zeeuwse Kapelle kampte met crazy roots (gekke wortels) in de tomatenteelt. De ziekte werd veroorzaakt door de bacterie Agrobacterium rhizogenes. Het gevolg: overmatige wortelgroei ten koste van de vruchtontwikkeling. Waterstofperoxide en uv doden deze bacterie niet.

KaRo durfde de uitdaging aan en plaatste de unit voor 12 hectare op basis van no cure, no pay. Tijdens een half groeiseizoen doodde de installatie de bacterie in het proceswater. Wim Gresnigt van Seasun was overtuigd en voldeed de factuur. ‘Crazy roots is een groeiend probleem in de sector,’ benadrukt Joop Verhoeven, adviseur glasgroente bij Delphy.

‘Chloor heeft een slechte reputatie, maar deze unit biedt een goede oplossing. Uit de vruchtanalyses bleek dat er geen chloraat in de vruchten zat’, gaat hij verder. ‘Had de unit er bij aanvang gestaan, dan hadden we de aantasting waarschijnlijk volledig voorkomen. Sinds de ingebruikname is het leidingnetwerk bij Seasun schoon gebleven. De aantasting van crazy roots is niet verder toegenomen en dat was een goed resultaat.’

Residuvrij

Europese wetgeving hanteert voor chloraat op vruchtgroenten een strikte maximale residulimiet (MRL) van 0,05 milligram per kilo. Bij de Zuiver Chloor Unit van KaRo wordt geen chloraat of perchloraat aan het proceswater toegevoegd. Alleen vrij chloor wordt gedoseerd. Periodieke water- en vruchtanalyses via bevoegde instanties zoals Normec laten zien dat chloraat en perchloraat niet zijn aan te tonen in proceswater en geoogste vruchten.

Lees ook: Telers leren bij over watergebruik op bedrijf

Daarnaast sluit de installatie operationele risico’s uit door een drievoudige regeling. De unit meet continu drie parameters: vrij chloor, pH-waarde en redoxpotentiaalr. Zodra waarden buiten de veilige grenzen vallen, stopt de productie. Zo wordt uitgesloten dat schadelijk chloorgas ontstaat.

Met de praktijkervaringen bij Seasun heeft de Zuiver Chloor Unit onder moeilijke omstandigheden succesvol de stap naar de vruchtgroenteteelt gemaakt. Hoewel de merknaam van KaRo is, is de onderliggende HOCl-generatie - de vorming van hypochloorigzuur - wetenschappelijk onderbouwd. Het werkt bewezen tegen biofilm en pathogenen, mits correct gedoseerd op basis van de chloorbehoefte.

Voor telers die streven naar een gesloten watersysteem zonder emissie, biedt deze chloortechniek een betrouwbaar, veilig en daardoor aantrekkelijk wapen in de bedrijfshygiëne. Delphy organiseert binnenkort een bijeenkomst om haar vertegenwoordigers bij te praten over deze nieuwe mogelijkheid in de strijd tegen crazy roots.

Actief chloor, chloride en chloraat in de plant
Bij het schoonhouden van gietwater en leidingen spelen diverse chloorvormen een rol. Voor een goed begrip van de werking en veiligheid voor het gewas en de consument is het belangrijk om onderscheid te maken tussen actief chloor, chloride en chloraat. Actief chloor (HOCl) wordt aan het gietwater toegevoegd om organisch materiaal, bacteriën en schimmels in het leidingwerk te doden en af te breken. Bij contact met organisch materiaal ontleedt de stof direct. Doordat het proces zich volledig in het watersysteem afspeelt, dringt actief chloor de plant niet binnen.
Chloride blijft over na het afbraakproces van actief chloor. Chloride is een voedingselement dat door de wortels wordt opgenomen en getransporteerd naar stengels en bladeren, waar het een rol speelt bij fotosynthese. De stof verplaatst zich nauwelijks naar de vrucht en is in gangbare concentraties onschadelijk voor de ontwikkeling van de plant. Chloraat vormt wel een risico binnen de teelt. Dit bijproduct kan ontstaan bij oudere doseersystemen. Chloraat wordt door het wortelstelsel aangezien voor een voedingselement, maar het wordt niet benut door de plant. Hierdoor kan chloraat zich opstapelen in de vrucht, wat leidt tot residu in het eindproduct.
Chloraat is schadelijk voor de consument. Hierdoor zijn glasgroentetelers huiverig voor chloor. Door het proces zo in te richten dat er geen chloraatvorming is, blijft het oogstproduct vrij van residu. Daarnaast treedt er geen natriumophoping op in het proceswater. Dit is gunstig bij recirculatie waarbij ophoping van natrium een probleem is.