Kabinet ziet nieuw verdienmodel in vezelteelt, vooral bij Natura 2000-gebieden

Dat staat in de Nationale Biogrondstoffenstrategie die landbouwminister Jaimi van Essen naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Het kabinet wil dat Nederland in 2050 klimaatneutraal is en een circulaire economie heeft. Biologische grondstoffen uit onder meer de land- en tuinbouw moeten daarbij een grotere rol spelen als vervanger van fossiele grondstoffen.

Voor agrarisch ondernemers kan dat nieuwe afzetmarkten opleveren. De strategie noemt bijvoorbeeld vezelhennep, vlas, granen, vlinderbloemigen en oliehoudende gewassen. Zulke gewassen kunnen naast grondstof ook een functie hebben binnen de vruchtwisseling en bijdragen aan de bodemkwaliteit, zo staat in de strategie.

Ook aardappelen en suikerbieten komen in beeld als mogelijke grondstof voor materialen en chemie. Het kabinet wil onder meer onderzoeken of suikergewassen hiervoor kunnen worden ingezet. Europese regels sluiten het gebruik van voedselgewassen voor biobrandstoffen grotendeels uit, maar voor gebruik in chemie en materialen bestaat zo'n beleidskader nog niet.

Stikstofbeleid

Een onderdeel van de strategie is de koppeling met het stikstofbeleid. Het kabinet gaat verkennen hoe de teelt van vezelgewassen voor biogrondstoffen kan bijdragen aan de aanpak voor landbouw, natuur en stikstof. Daarbij wordt specifiek gekeken naar kansen voor boeren in zones rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden.

Ook wordt onderzocht of boeren betaald kunnen worden voor koolstofopslag in in biobased bouwmaterialen. Dat zou kunnen via meerjarige koolstofcertificaten. Het kabinet benadrukt dat het aan de boer als ondernemer zelf is om al dan niet voor zo'n verdienmodel te kiezen.

Er zijn al doelen voor het gebruik van agrarische grondstoffen in de bouw. In de Nationale Aanpak Biobased Bouwen is voor 2030 een doel opgenomen van 400.000 ton grondstof uit de landbouw, afkomstig van naar schatting 50.000 hectare.

Minder veevoer in toekomstbeeld

Voor de veehouderij is vooral de gewenste verschuiving naar meer plantaardige eiwitten van belang. Volgens de strategie gaat in Nederland en Europa zo’n 60 procent van de gebruikte biogrondstoffen naar veevoer. Het kabinet wil de zelfvoorzieningsgraad voor nieuwe en plantaardige eiwitten vergroten en de teelt van eiwitrijke gewassen stimuleren.

Dat sluit aan bij het toekomstbeeld voor 205, waarin minder landbouwgrond nodig is voor voedselproductie, mede door een verschuiving van dierlijke naar plantaardige eiwitten. Als minder areaal nodig is voor veevoer, ontstaat volgens de strategie ruimte voor andere gewassen en functies. De gebruikte scenario's van Wageningen University & Research zijn nadrukkelijk geen beleidsdoelstellingen van het kabinet. Ze laten zien wat mogelijke gevolgen zijn als biogrondstoffen anders worden gebruikt.

Tegelijkertijd blijft het kabinet in zijn toekomstbeeld een rol zien voor de veehouderij. Dierlijke mest blijft belangrijk voor akkerbouw en bodembeheer. Ook kunnen herkauwers voor mensen onverteerbare eiwitstromen omzetten in dierlijk eiwit. Grasland blijft bovendien van belang op bijvoorbeeld veenweidegronden en verzilte bodems.

Meer waarde uit reststromen

Ook voor tuinders ziet het kabinet mogelijkheden om meer waarde uit reststromen te halen. Als voorbeeld noemt de strategie lokale verwerking van vochtige reststromen bij kassen. Daarbij kunnen de vrijkomende CO2 en warmte worden gebruikt voor de teelt en kan de reststroom worden omgezet in een bodemverbeteraar. Ook grasraffinage kan verschillende producten opleveren, waaronder eiwitten, vezels en nutriënten.

Het kabinet wil daarnaast kijken naar bepalingen die hoogwaardig gebruik van nevenstromen in de weg staan. Ook noemt het de lange doorlooptijd van vergunningverlening voor duurzame marktinitiatieven als knelpunt.

Markt moet nog worden opgebouwd

Een belangrijke voorwaarde is dat er daadwerkelijk vraag naar de nieuwe grondstoffen ontstaat. Het kabinet noemt marktcreatie cruciaal en wil onder meer marktcreatie en omschakelprogramma's ondersteunen die leiden tot nieuwe verdienmodellen voor boeren. Afzetgaranties aan grondstofleveranciers, in samenwerking met afnemers, worden als mogelijkheid genoemd om knelpunten bij innovaties weg te nemen.

Veel plannen zijn nog niet concreet. De strategie geeft vooral de koers aan, stelt Van Essen. Concrete projecten en partners moeten in een uitvoeringsprogramma worden uitgewerkt. Op middellange termijn wil het kabinet de strategie integreren in bestaand beleid.

De landbouwminister kondigt als een van de eerste concrete stappen aan dat wordt onderzocht hoe vezelteelten kunnen bijdragen aan de aanpak voor landbouw, natuur en stikstof. Ook laat het kabinet de mogelijkheden van koolstofcertificaten voor boeren onderzoeken. De minister benadrukt dat de keuze om op dit extra verdienmodel in te gaan bij de boeren zelf ligt.

De biogrondstoffenstrategie is opgesteld door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Zij hebben onder meer inbreng van Wageningen University & Research gehad.