Export Nederlandse voeding daalt, ondanks groei wereldhandel

Volgens berekeningen van ABN AMRO hangt ongeveer 75 procent van de daling van de exportwaarde samen met lagere producentenprijzen voor voedingsmiddelen. Het resterende deel komt door kleinere volumes en een verschuiving naar producten met een lagere exportwaarde.

Voor de Nederlandse voedingsmiddelenindustrie weegt de terugval zwaar. De sector zet ongeveer de helft van de productie af over de grens. Vooral de Europese markt is belangrijk: ongeveer 80 procent van de Nederlandse voedselexport gaat naar Europese landen. De uitvoer naar deze markten daalde in de eerste zeven maanden met 8 procent.

De vraag in Europa staat onder druk doordat voedsel voor consumenten nog altijd duur is. Hoewel de voedselinflatie afneemt, liggen prijzen duidelijk hoger dan enkele jaren geleden. Tegelijkertijd neemt de koopkracht in belangrijke afzetmarkten als Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk maar beperkt toe. Supermarkten spelen daarop in door sterker te sturen op prijs, aanbiedingen en huismerken. Nederlandse voedselproducenten merken dat in hun afzet.

Transportkosten

Buiten Europa zijn vooral de hoge transportkosten een probleem. Door geopolitieke onrust, hoge brandstofprijzen en verstoringen van logistieke ketens is het duurder geworden om producten over grote afstanden te vervoeren. Dit is onder andere zichtbaar in de Shanghai Containerized Freight Index, een belangrijke graadmeter voor mondiale containerprijzen. Deze is sinds het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten met bijna 200 procent gestegen.

Vooral producten met relatief lage marges ondervinden daar hinder van. Verse producten, waaronder groente en fruit, zijn extra kwetsbaar. Deze moeten vaak gekoeld worden vervoerd en door de beperkte houdbaarheid zijn er minder mogelijkheden om transport uit te stellen of alternatieve routes te kiezen. Producten die lang houdbaar zijn, kunnen zulke verstoringen gemakkelijker opvangen.

De daling van de export richting de Verenigde Staten (VS) is onder meer te verklaren doordat de bedrijven daar in 2025 extra inkopen deden. Ze bouwden voorraden op in aanloop naar de invoertarieven.

Afzet richting China

De afzet richting China is ook gevoelig voor tarieven. Waar de VS kiest voor een algemeen importtarief van 10 procent, stellen Chinezen meer gerichte importtarieven op producten en bedrijven. Zo wordt Vion geconfronteerd met een Chinees tarief van 19,8 procent. Volgens de vleesverwerker ontstond na de invoering van de tarieven een overaanbod op de Europese markt, waardoor de verkoopprijzen onder druk kwamen.

De schade voor de zuivelsector lijkt vooralsnog beperkt. De heffingen vallen lager uit dan eerder aangekondigd en gelden niet voor alle producten. Volgens het ABN AMRO-rapport geeft Royal FrieslandCampina aan dat vloeibare melk en room wel worden geraakt, maar dat het om beperkte volumes gaat.

Grotere concurrentie in Azië

Een structurelere uitdaging ligt volgens ABN AMRO in Azië. China wil minder afhankelijk zijn van voedselimport en investeert daarom in de eigen landbouwproductie, voedselverwerking en agrifoodtechnologie. Daarbij ligt onder meer de nadruk op een grotere productie van granen en vlees. Dit wordt onder andere zichtbaar op de markt van verwerkte aardappelproducten. China importeerde jarenlang grote hoeveelheden diepgevroren aardappelproducten, waaronder friet.

In 2018 was Nederland goed voor 15 procent van de Chinese frietimport. Inmiddels is de Chinese productiecapaciteit fors uitgebreid. Ook westerse aardappelverwerkers als Lamb Weston, McCain en Aviko investeerden in het land.

Tussen 2018 en 2024 nam de Chinese import van diepvriesfriet daardoor met 84 procent af. Tegelijkertijd verkoopt China zelf steeds meer friet aan omliggende landen. Dit resulteert volgens ABN AMRO tot meer concurrentie op andere Aziatische markten voor Europese producenten.

Exportgroei minder vanzelfsprekend

De bank verwacht dat groei van de voedselexport minder vanzelfsprekend wordt. Voor Nederlandse producenten wordt het daarom belangrijker om zich te onderscheiden met producten met een hogere toegevoegde waarde, voedselveiligheid, hoogwaardige dienstverlening en betrouwbare levering.

Een exportstrategie die hoofdzakelijk draait om zoveel mogelijk volume wordt daarmee kwetsbaarder, meldt ABN AMRO. Juist producten met hogere marges kunnen oplopende transportkosten en verstoringen van internationale handelsstromen beter opvangen.